5 giờ sáng, ngày 11/9, xe của Ban Chỉ đạo tỉnh Sơn La về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin (Ban Chỉ đạo tỉnh) xuất phát từ Bộ CHQS tỉnh đi bản Hua Đán, xã Chiềng Hặc để tổ chức khai quật, cất bốc phần mộ được xác định là mộ liệt sĩ. Phần mộ đã được Tổ khảo sát, xác minh của Bộ CHQS tỉnh hoàn thiện hồ sơ từ cuối tháng 8/2026. Sau hơn 2 tiếng đồng hồ, xe đến xã Chiềng Hặc. Trời mưa to, đường vào bản Hua Đán quanh co, khúc khuỷu, nhiều đoạn bị xói mòn, thành những hố dài, sâu, khiến đường càng khó đi, nhưng vất vả không ngăn bước chân người chiến sĩ đi tìm đồng đội đang nằm nơi rừng sâu. Đến địa điểm có ngôi mộ, đông đảo cán bộ, chiến sĩ các đơn vị lực lượng vũ trang xã và nhân dân bản Hua Đán đã có mặt. Sau khi làm thủ tục tâm linh, cán bộ, chiến sĩ các đơn vị tiến hành xúc những xẻng đất đầu tiên.

Sau gần 2 tiếng khai quật, Thượng tá Giàng A Dề, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Phòng Chính trị Bộ CHQS tỉnh, thành viên Ban Chỉ đạo tỉnh hô to: “Tìm thấy rồi”! Câu nói, khiến tất cả những người tham gia tìm kiếm vỡ òa cảm xúc. Thượng tá Giàng A Dề nghẹn ngào nói: Tôi vinh dự và tự hào được giao nhiệm vụ trực tiếp tham gia gần 20 cuộc khảo sát, tìm kiếm, cất bốc mộ liệt sĩ. Mỗi lần mũi xẻng chạm vào lớp đất sâu, khi phát hiện từng mảnh xương đang nằm trong lòng đất mẹ hay những di vật còn sót lại như: Chiếc cúc áo, mảnh đạn sót lại đã mục... trong lòng tôi và đồng đội trào dâng cảm xúc nghẹn ngào và thiêng liêng. Nhìn những kỷ vật còn sót lại, tôi như được chạm vào sự khốc liệt của chiến tranh và sự hy sinh anh dũng của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi mảnh hài cốt được phát hiện là một lần lòng chúng tôi cảm thấy xót xa, nhưng cũng cảm thấy thanh thản và hạnh phúc vì đã góp một phần công sức đưa các bác, các chú, các đồng chí về lại với quê hương, để xoa dịu nỗi đau, sự mòn mỏi ngóng trông của những người mẹ, người vợ và thân nhân liệt sĩ.

Quan sát quá trình Tổ khảo sát, xác minh của Bộ CHQS tỉnh cùng cán bộ, chiến sĩ các đơn vị LLVT xã Chiềng Hặc thực hiện nhiệm vụ khai quật mộ liệt sĩ, có một người đàn ông vẫn lặng lẽ không rời mắt từng lớp đất được xúc lên nhẹ nhàng, đó là ông Vì Văn Pháu, sinh năm 1969, Bí thư Chi bộ bản Hua Đán, xã Chiềng Hặc. Khi câu nói của Thượng tá Giàng A Dề bật lên, cũng là lúc ông Vì Văn Pháu và bà con trong bản, những người thường xuyên qua lại, thăm nom, chăm sóc ngôi mộ hơn nửa thế kỷ qua quay sang ôm chầm lấy nhau, vỗ vỗ vai nhau, nói nhỏ, như sợ ảnh hưởng đến bầu không khí trang nghiêm: Vậy là yên tâm rồi, liệt sĩ sắp được về với gia đình rồi!

Thành kính thắp những nén hương, ông Vì Văn Pháu nghẹn ngào: Tôi được nghe cậu của tôi là Vì Văn Bình, sinh năm 1928 kể lại: Vào khoảng thời gian năm 1954 cậu tôi chứng kiến có một số bộ đội đi từ hướng xã Lóng Phiêng xuống đường quốc lộ 6, có chôn 1 bộ đội tại khu vực bản Hua Đán. Từ đó, cậu của tôi luôn chăm sóc, hương khói ngôi mộ. Trước khi qua đời năm 2019, cậu có dặn tôi tiếp tục trông coi, chăm sóc phần mộ đó. Từ đó đến nay, tôi luôn qua lại dọn dẹp, giữ gìn hiện trạng ngôi mộ và luôn mong mỏi một ngày nào đó có thân nhân, gia đình đến đón liệt sĩ về. Qua theo dõi Báo và PTTH Sơn La, tôi thấy có thông báo “Kêu gọi cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ”, nên tôi đã cung cấp thông tin cho Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh. Sau đó, các đồng chí đã đến khảo sát thực tế. Hôm nay, đã khai quật, tìm thấy hài cốt liệt sĩ, tôi mừng lắm. Mong là, sau khi lấy mẫu giám định ADN, sẽ sớm có kết quả, tìm được danh tính cho liệt sĩ, đưa liệt sĩ trở về với gia đình, người thân.

Tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm, chúng tôi tới bản Cang Kiểng, xã Chiềng Khoong khảo sát, xác minh thông tin về phần mộ nghi là mộ liệt sĩ tại vườn nhà ông Đèo Văn Thiêm, từ nguồn tin do ông Lường Văn Tụi và ông Hà Văn Pâng, bản Cang Kiểng cung cấp.

Khảo sát quanh khu vườn rộng khoảng 500 m² của gia đình ông Đèo Văn Thiêm, ông Lường Văn Tụi kể: Từ cuối những năm 1960, đầu những năm 1970, tôi được nghe người cao tuổi trong bản nhắc về 2 ngôi mộ được cho là mộ của liệt sĩ thời kháng chiến chống Pháp. Thời gian đầu, 2 ngôi mộ được người dân trông coi, chăm sóc, sau do thời gian, địa hình biến đổi, không còn dấu vết cụ thể của 2 ngôi mộ. Vừa qua, chúng tôi đã báo cáo với Bộ CHQS tỉnh và mong sẽ tìm được hài cốt của các liệt sĩ. Tiếp lời ông Tụi, ông Đèo Văn Thiêm nói: Do không rõ vị trí cụ thể của 2 ngôi mộ, nên gia đình tôi có làm bàn thờ trong khu vườn và thường xuyên thắp hương tưởng nhớ các liệt sĩ.

Sau một ngày khảo sát thực tế, nghiên cứu, đối chiếu thông tin người dân cung cấp, Tổ khảo sát, xác minh của Bộ CHQS tỉnh đã hoàn thiện hồ sơ báo cáo Ban Chỉ đạo tỉnh để thực hiện kế hoạch tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đến ngày 21/9, Ban chỉ đạo tỉnh trở lại tổ chức tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại bản Cang Kiểng, xã Chiềng Khoong.

Ngày thứ nhất, ngày thứ hai qua đi... nhưng sau năm ngày tìm kiếm, Tổ công tác gặp nhiều khó khăn, như: thiếu thông tin chính xác về vị trí chôn cất ban đầu; nhân chứng đã từ trần; địa hình, địa chất thay đổi, nhân dân nhiều lần cải tạo đất để canh tác nông nghiệp... Với tinh thần, trách nhiệm cao, đến ngày 26/9, Tổ khảo sát, xác minh của Bộ CHQS tỉnh tiếp tục phối hợp với lực lượng chức năng xã Chiềng Khoong tiếp tục tìm kiếm và tìm thấy, cất bốc 2 hài cốt đưa về Nghĩa trang liệt sĩ xã Sông Mã. Ngày 1/10, xã Sông Mã phối hợp Ban Chỉ đạo tỉnh đã tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 2 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Sông Mã theo nghi thức trang trọng nhất.

Trực tiếp tham gia thực hiện tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Đại úy Hà Văn Hoàn, Trợ lý Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh, chia sẻ: Mỗi phần mộ liệt sĩ được tìm thấy, mỗi hài cốt được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ, chính là sự tri ân đối với những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn về địa hình, thời tiết, thông tin, nhưng với tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn và sự quyết tâm, tôi cùng đồng đội kiên trì xác minh từng nguồn tin, khảo sát từng khu vực tìm kiếm, quy tập hài cốt các Anh hùng liệt sĩ. Mỗi lần tìm thấy hài cốt liệt sĩ, tôi càng thấm thía những hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh và trách nhiệm của người cán bộ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Giai đoạn 1 của Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Sơn La đã khai quật 579/579 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại 7 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn, lấy 346 mẫu giám định ADN; tìm kiếm, quy tập và tổ chức lễ truy điệu, an táng 8 hài cốt liệt sĩ. Bước vào giai đoạn 2, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Sơn La tiếp tục rà soát, xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, phấn đấu tìm kiếm, quy tập 10 hài cốt liệt sĩ trở lên; hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với 100% các mộ có một phần thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ phục vụ giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Khép lại Giai đoạn 1 với hàng trăm ngôi mộ được khai quật, lấy mẫu ADN và nhiều hài cốt liệt sĩ được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ, hành trình của “Chiến dịch 500 ngày đêm” tại Sơn La đang tiếp diễn với tinh thần khẩn trương và quyết tâm cao nhất. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nghĩa tình đồng đội thì chưa bao giờ phai nhạt. Mỗi dấu chân cán bộ, chiến sĩ LLVT tỉnh Sơn La đi qua, mỗi kỷ vật hay hài cốt được tìm thấy hôm nay, góp phần xoa dịu niềm mòn mỏi ngóng trông suốt nửa thế kỷ của bao gia đình liệt sĩ. Đồng thời, là lời thề từ trái tim của thế hệ hôm nay: Mãi mãi ghi nhớ, vẹn tròn tri ân và kiên trì đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về!.