Khẳng định chất lượng, mở rộng hợp tác quốc tế

Những năm qua, tỉnh Sơn La tập trung phát triển vùng nguyên liệu cà phê Arabica theo hướng bền vững; đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng chế biến và xây dựng thương hiệu. Sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) và người trồng cà phê đã tạo nền tảng để sản phẩm cà phê Sơn La từng bước đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu, hướng tới phân khúc cà phê đặc sản có giá trị kinh tế cao.

Hiện, Sơn La có khoảng 44.000 ha cà phê Arabica, sản lượng cà phê nhân năm 2026 ước đạt 50.960 tấn; trong đó, diện tích cà phê đặc sản đạt hơn 1.120 ha. Tỉnh đã hình thành các vùng sản xuất ứng dụng công nghệ cao, phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Cà phê Sơn La hiện đã có mặt tại một số thị trường nước ngoài, trong đó có Hoa Kỳ.

Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ 2, năm 2026 là dịp quảng bá tiềm năng, lợi thế, kết nối giao thương và mở ra cơ hội hợp tác mới cho ngành cà phê địa phương. Trong khuôn khổ lễ hội, Hội thảo phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái thu hút đông đảo doanh nghiệp, nhà nhập khẩu và chuyên gia trong nước, quốc tế tham dự. Các đoàn công tác đã trực tiếp khảo sát vùng trồng, cơ sở chế biến tại các xã Bình Thuận, Mường Chanh, Muổi Nọi, phường Chiềng Cơi và một số địa phương; tìm hiểu điều kiện thổ nhưỡng, quy trình sản xuất, chế biến, đồng thời đánh giá chất lượng cà phê thông qua hoạt động thử nếm.

Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, vùng trồng có độ cao phổ biến từ 800-1.200 m so với mực nước biển, cà phê Arabica Sơn La mang những đặc trưng riêng về hương vị, nổi bật với vị chua thanh, hương hoa quả nhiệt đới và hậu vị ngọt. Đây là lợi thế để địa phương phát triển các dòng sản phẩm cà phê chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Ông Douglas McKanna, Tổng Giám đốc, nhà sáng lập Bunn Al Jazira (Ả Rập Xê Út), người có 45 năm kinh nghiệm trong ngành cà phê, đánh giá cao tiềm năng phát triển cà phê Arabica tại Sơn La. Ông cho rằng: “Sơn La có điều kiện thuận lợi để phát triển cà phê chất lượng cao. Chúng tôi mong muốn chia sẻ kinh nghiệm về kỹ thuật canh tác, quản lý chất lượng; đồng thời kết nối với các đối tác quốc tế, giúp người trồng cà phê nâng cao giá trị sản phẩm và có cơ hội tiếp cận những thị trường mang lại giá trị kinh tế cao hơn”.

Theo ông Vương Văn Hải, Chủ tịch Hội Cà phê Sơn La, sản lượng cà phê đặc sản của tỉnh hiện đạt khoảng 500 tấn, chiếm 1% tổng sản lượng cà phê toàn tỉnh (khoảng 50.000 tấn). Sản phẩm được sản xuất bởi nhiều HTX, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, trong đó có HTX Cà phê Bích Thao Sơn La, Ara-Tay Coffee. Sản lượng cà phê đặc sản đang có xu hướng tăng. Việc tham gia các cuộc thi, phiên đấu giá quốc tế là giải pháp thiết thực để quảng bá chất lượng cà phê Sơn La, tạo cơ hội nâng cao giá bán và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với phát triển cà phê đặc sản, cây cà phê tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong tăng trưởng ngành nông nghiệp của tỉnh. Năm 2025, ngành hàng cà phê đóng góp 26,6% vào mức tăng trưởng nông nghiệp. Năm 2026, sản lượng dự kiến đạt khoảng 75.000 tấn, đóng góp 33,2% vào tăng trưởng của ngành, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp cả năm đạt 8,4%.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ 2, gần 200 thỏa thuận hợp tác đã được ký kết giữa các doanh nghiệp, HTX trong tỉnh với đối tác đến từ Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc và một số thị trường khác. Các thỏa thuận tập trung vào liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ, nâng cao chất lượng chế biến và tiêu thụ sản phẩm, tạo điều kiện để cà phê Sơn La tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết: Tỉnh đã làm việc với các tổ chức, doanh nghiệp tại Hawaii (Mỹ), thống nhất lộ trình phấn đấu đưa cà phê Arabica Sơn La tham gia phiên đấu giá riêng ACE Private Collection Auction theo tiêu chuẩn COE (Cup of Excellence), do ACE (Alliance for Coffee Excellence) vận hành, vào năm 2027 tại Mỹ. Đây là cơ hội quảng bá thương hiệu, khẳng định chất lượng và nâng cao giá trị cà phê Sơn La trên thị trường quốc tế.

Chuẩn hóa sản xuất, hướng tới sàn đấu giá quốc tế

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa cà phê Arabica Sơn La tham gia phiên đấu giá tại Hawaii (Mỹ), các lô sản phẩm phải đạt chất lượng vượt trội, bảo đảm tính đồng đều và khả năng truy xuất nguồn gốc; đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn về sơ chế, bảo quản cũng như điều kiện giao dịch theo quy định của đơn vị tổ chức đấu giá.

Một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng tham gia đấu giá là chất lượng thử nếm (cupping). Theo cách phân loại truyền thống của Hiệp hội Cà phê đặc sản (SCA), cà phê đạt từ 80 điểm trở lên trên thang 100 điểm được xếp vào nhóm cà phê đặc sản. Tuy nhiên, để tham gia các phiên đấu giá cà phê chất lượng cao, sản phẩm thường phải đạt điểm thử nếm từ 86 điểm trở lên theo tiêu chuẩn đánh giá của COE (Cup of Excellence), có hương vị nổi bật, không có lỗi và đáp ứng các tiêu chí riêng của từng chương trình tuyển chọn.

Quá trình đánh giá tập trung vào các đặc tính như sự phong phú của hương vị, cường độ và chất lượng độ chua, hậu vị ngọt, độ cân bằng và chất lượng tổng thể. Bên cạnh đó, cà phê phải được thu hái đúng độ chín, sơ chế phù hợp, hạn chế tối đa lỗi hạt. Độ ẩm nhân xanh thường được kiểm soát trong khoảng 10-12% nhằm bảo đảm chất lượng trong quá trình bảo quản, vận chuyển.

Đối với cà phê Sơn La, việc nâng cao chất lượng cần bắt đầu từ vùng nguyên liệu, từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc đến thu hái quả chín và áp dụng phương pháp sơ chế phù hợp như chế biến ướt, chế biến mật ong hoặc chế biến tự nhiên. Các công đoạn phân loại, bảo quản, đóng gói cũng cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm duy trì chất lượng, ổn định hương vị, đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu và đơn vị tổ chức đấu giá.

Bà Hoàng Thị Hường, Giám đốc Công ty TNHH Wecacha, Hà Nội, cho biết: Để đưa cà phê Arabica Sơn La tham gia đấu giá quốc tế, rất quan trọng là thúc đẩy sản xuất các lô hàng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng theo COE, tổ chức chấm giải độc lập theo tiêu chuẩn COE cho cà phê đạt tiêu chuẩn và hoàn thiện thủ tục đăng ký với đơn vị tổ chức đấu giá. Trong đó, cơ hội cũng như thách thức hiện nay là năng lực sản xuất những lô cà phê đạt tiêu chuẩn đầu vào của COE (Cup of Excellent) của các trang trại, nông hộ và HTX. Vì vậy, ưu tiên cấp thiết là phân vùng các khu vực tiềm năng cho sản xuất cà phê đạt tiêu chuẩn COE, cần tập trung nâng cao kỹ thuật sản xuất, bổ sung máy móc trang thiết bị, kiểm soát chất lượng và tuyển chọn những lô cà phê có tiềm năng. 

Cùng với nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc là yêu cầu quan trọng khi tiếp cận các thị trường xuất khẩu. Mỗi lô cà phê cần có hồ sơ thể hiện rõ đơn vị sản xuất, vùng trồng, quy trình canh tác, sơ chế và các thông tin liên quan đến chất lượng sản phẩm. Việc số hóa dữ liệu vùng trồng giúp doanh nghiệp kiểm soát nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng yêu cầu của đối tác.

Hiện nay, Sơn La đang đẩy mạnh số hóa vùng nguyên liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Trong đó, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Cát Quế đã số hóa, chia sẻ dữ liệu của hơn 20.000 hộ dân, góp phần hỗ trợ địa phương hoàn thiện thông tin vùng trồng, tạo thuận lợi cho việc quản lý và chuẩn hóa hồ sơ sản phẩm.

Đối với thị trường EU, việc đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) cũng đặt ra yêu cầu về xác định vị trí vùng trồng, tính hợp pháp của hoạt động sản xuất và chứng minh sản phẩm không có nguồn gốc từ diện tích rừng bị chuyển đổi sau ngày 31/12/2020. Vì vậy, tỉnh đang chú trọng rà soát ranh giới đất lâm nghiệp, cập nhật dữ liệu vùng trồng, gắn phát triển cà phê với bảo vệ rừng và sản xuất nông nghiệp bền vững.

Bên cạnh đó, tỉnh khuyến khích xây dựng chuỗi liên kết giữa nông hộ, HTX, doanh nghiệp chế biến và đơn vị xuất khẩu; tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản lý chất lượng và phát triển thị trường. Các hoạt động hợp tác với những doanh nghiệp, tổ chức như CERED, Bunn Al Jazira và các đối tác khác được kỳ vọng sẽ hỗ trợ ngành cà phê Sơn La nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng yêu cầu của những đơn hàng chất lượng cao.

Là một trong những đơn vị tiên phong phát triển cà phê đặc sản, HTX Cà phê Bích Thao Sơn La đã chú trọng đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Sản phẩm cà phê bột nguyên chất của HTX được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, được nhiều đối tác trong nước và quốc tế quan tâm tìm hiểu, hợp tác.

Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà phê Bích Thao Sơn La, chia sẻ: Việc đưa cà phê Arabica Sơn La tham gia đấu giá tại Mỹ là mong muốn của HTX cũng như cộng đồng doanh nghiệp, người trồng cà phê trong tỉnh. Nếu sản phẩm đáp ứng được các tiêu chuẩn và được thị trường quốc tế đón nhận, đây sẽ là cơ hội nâng cao giá trị cà phê, tạo động lực để các HTX, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư phát triển cà phê đặc sản.

Từ những vùng trồng trên các sườn núi Tây Bắc, cà phê Arabica Sơn La đang từng bước tiếp cận thị trường quốc tế bằng chất lượng sản phẩm và sự đổi mới trong tổ chức sản xuất. Mục tiêu đưa cà phê Arabica sơn La tham gia đấu giá tại sàn giao dịch ACE tại Mỹ vào đầu năm 2027 là cơ hội để đánh giá năng lực sản xuất cà phê đặc sản của địa phương, đồng thời mở rộng kết nối với các nhà nhập khẩu, rang xay quốc tế. Với định hướng phát triển vùng nguyên liệu bền vững, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh liên kết tiêu thụ, Sơn La đang tạo nền tảng để cà phê Arabica nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu và mang lại thu nhập cho người trồng cà phê.