Kỳ tích từ những sườn đồi

Chúng tôi đến bản Pa O, xã Nậm Lầu vào một ngày nắng hanh hao. Trên những con đường bê tông uốn lượn quanh sườn đồi, tiếng cười nói rộn ràng của bà con đi nương làm rộn rã cả một vùng. Khác với cảnh tượng quen thuộc trước đây - nơi người nông dân phải còng lưng đeo những bình thuốc bảo vệ thực vật nặng trĩu bước từng bước nặng nề trên dốc đứng, thì nay một khung cảnh hoàn toàn khác lạ đang diễn ra.

Đó là lúc anh Lò Văn Miu và anh Quàng Văn Nhất đang chuẩn bị phun thuốc dưỡng quả cho nương cà phê của gia đình. Không còn phải leo ngược lên những nương cà phê, giờ đây, những người nông dân đứng ngay trên đường bê tông nội bản, tay bấm nút điều khiển. Cách đó vài mét, một chiếc thiết bị bay không người lái (drone) cỡ lớn rít nhẹ rồi vút lên không trung, lướt qua những tán cà phê xanh mướt như một chú chim khổng lồ.

Anh Lò Văn Miu vừa chăm chú nhìn màn hình điều khiển, vừa hào hứng chia sẻ với chúng tôi về cơ duyên đến với “trợ lý bay” này: “Qua xem TV, đọc báo, tôi biết được ở một số địa phương vùng xuôi, nông dân đã sử dụng drone để hỗ trợ sản xuất mang lại hiệu quả cao lắm. Cuối năm 2025, sẵn có tiền lãi từ vụ cà phê, tôi bàn với anh Nhất quyết định đầu tư. Hai nhà gom được gần 400 triệu đồng để mua thiết bị này về phục vụ cây cà phê, cây lúa, cây ăn quả của hai gia đình và bà con trong xã”.

Anh Quàng Văn Nhất, chia sẻ: Để  drone cất cánh hợp pháp, chúng tôi phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định của nhà nước. Trước mỗi đợt phun thuốc đều phải làm hồ sơ xin cấp phép bay. Do chưa quen thủ tục, ban đầu gặp không ít bỡ ngỡ, nhưng nhờ đơn vị bán máy hướng dẫn và hỗ trợ của chính quyền địa phương nên việc xin phép bay đã được thực hiện đầy đủ theo quy định, giúp chúng tôi an tâm sản xuất, đảm bảo an toàn.

Hiện nay, gia đình anh Miu đang sở hữu gần 5 ha cây cà phê, còn gia đình anh Nhất cũng có hơn 6 ha. Năm ngoái, dù thời tiết có phần khắc nghiệt khiến lượng quả ít hơn, nhưng bù lại cà phê được giá kỷ lục. Sau khi trừ hết chi phí, mỗi héc-ta cà phê mang về từ 130 đến 150 triệu đồng. Số tiền này chính là bệ phóng để hai anh đưa công nghệ số về bản. Tính từ khi thu hoạch xong vụ cà phê 2025 đến nay, chiếc drone của hai anh đã “xuất kích” 3 lần trên một diện tích đất. Lần đầu là phun rửa cây sau thu hoạch; lần hai phun phòng trừ sâu bệnh hại và lần thứ ba chính là đợt phun thuốc dưỡng quả hiện tại.

Đứng bên nương cà phê sai trĩu, anh Quàng Văn Nhất phấn khởi chỉ tay vào những chùm quả non xanh mướt: “Những năm trước, việc phun thuốc trừ sâu chủ yếu làm thủ công, tốn nhiều thời gian, công sức mà lại độc hại, tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe. Năm nay, phun thuốc bằng máy bay, hiệu quả sản xuất nâng lên rõ rệt. Thuốc được phân tán đều dạng sương, thấm sâu vào từng kẽ lá nên hiệu quả trừ bệnh cao hơn hẳn. Mọi năm, thời điểm này, cà phê hay bị rụng quả sinh học, nhưng năm nay, cây phát triển tốt, rất sai quả và hoàn toàn không thấy hiện tượng rụng. Chắc chắn năm nay thu nhập sẽ vượt xa năm ngoái”.

Đốm lửa tư duy và thế hệ "nông dân số"

Ngoài sử dụng thiết bị bay không người lái để phục vụ phun thuốc bảo vệ thực vật, chăm sóc diện tích cà phê, lúa của hai gia đình, từ đầu năm đến nay, anh Nhất và anh Miu còn phun thuốc trừ sâu thuê cho bà con trong xã, với diện tích khoảng 100 ha các loại cây trồng, như: Cà phê, lúa, cây ăn quả.

Anh Lò Văn Hặc, người được anh Miu và anh Nhất cử đi học điều khiển thiết bị bay, hào hứng nói: Lúc đầu nhìn cái drone to đùng, hiện đại thế, thú thật tôi lo lắm, không biết mình người dân tộc, quanh năm chỉ quen tay cuốc tay cày thì có điều khiển nổi không. Nhưng được đi học, được hướng dẫn tận tình, giờ tôi tự tin lắm rồi. Chỉ cần bấm nút, lập bản đồ bay trên drone là máy tự cất cánh, phun thuốc đều tăm tắp, chuẩn xác đến từng gốc cây. Làm chủ được công nghệ mới thấy người nông dân mình giờ sướng hơn trước nhiều, hiệu quả lại cao gấp mấy lần làm tay.

Qua thực tế sử dụng thiết bị bay chăm sóc cây trồng, cho thấy ưu điểm vượt trội là lượng thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 20-30% so với phun thủ công, tiết kiệm khoảng 30-40% nước; chi phí nhân công giảm 600.000-700.000 đồng/ha. Thời gian phun nhanh gấp 10-15 lần so với phương pháp thủ công. Nhất là, thuốc được phân tán đều, nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh. Người phun hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, giảm sự ảnh hưởng của thuốc trừ sâu, đảm bảo sức khỏe và phù hợp với điều kiện canh tác trên đồi dốc và thiếu lao động phun thuốc trừ sâu tại địa phương.

Trao đổi với chúng tôi, ông Cầm Bun Lộc, Chủ tịch UBND xã Nậm Lầu khẳng định, mô hình của anh Miu và anh Nhất chính là điểm sáng tiêu biểu cho định hướng phát triển của địa phương. “Xã đã xác định việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm. Thời gian tới, chính quyền sẽ tích cực tuyên truyền, nhân rộng mô hình này. Đồng thời, chúng tôi sẽ tạo mọi điều kiện để người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ vốn, mở rộng sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững và tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm thông qua các tổ hợp tác, hợp tác xã”, ông Lộc chia sẻ.

Câu chuyện của hai thanh niên người dân tộc ở bản Pa O đã làm chủ thiết bị bay không người lái không chỉ dừng lại ở bài toán hiệu quả kinh tế thu về trên những sườn đồi dốc, mà quan trọng hơn, nó đã thắp lên một đốm lửa tư duy mới giữa lòng Nậm Lầu. Nhìn chiếc drone lướt nhẹ trên ngàn xanh, đồng bào nơi đây đã bắt đầu tin vào sức mạnh của công nghệ, tin rằng người nông dân vùng cao hoàn toàn có thể làm chủ khoa học để thay đổi. Sự tiên phong ấy chính là những viên gạch đầu tiên, vững chắc để xây dựng một thế hệ “thanh niên số” tại Sơn La - Họ đã biết ngẩng cao đầu tự tin làm giàu, biến nông sản quê nhà thành những giá trị xanh bền vững.