Khu căn cứ cách mạng Mường Chanh, được UBND tỉnh Sơn La xếp hạng di tích lịch sử năm 2006, vẫn hiện diện giữa đời sống hôm nay với sự trang nghiêm vốn có. Nơi đây đã trở thành “địa chỉ đỏ” trong sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống cho cán bộ, đảng viên, đoàn viên, học sinh và nhân dân trong vùng. Mỗi chuyến về nguồn là một lần lịch sử được nhắc lại, lan tỏa vào đời sống hôm nay bằng những cảm xúc rất thật.

Đầu năm 1943, khi điều kiện cách mạng chín muồi, Chi bộ Nhà tù Sơn La đã bí mật thành lập tại Mường Chanh tổ chức cách mạng đầu tiên ngoài nhà tù, mang tên “Tổ thanh niên cứu quốc”, với 12 hội viên ban đầu. Từ hạt nhân ấy, phong trào cách mạng nhanh chóng lan rộng ra 8 bản của khu căn cứ, hình thành các tổ chức quần chúng và đội du kích, chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa. Ngày 19/8/1945, lực lượng du kích Mường Chanh cùng nhân dân bao vây nhà chánh phìa, buộc giao nộp ấn tín, giành chính quyền, góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám tại Sơn La. Với những đóng góp to lớn ấy, năm 1998, Mường Chanh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Bước ra từ lịch sử oai hùng, Mường Chanh hôm nay đang khoác lên mình một diện mạo mới. Từ tháng 7/2025, xã Mường Chanh được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Mường Chanh và Chiềng Chung, mở rộng không gian phát triển mới. Thời điểm đầu sau sáp nhập, địa bàn rộng, hạ tầng phân tán, bộ máy tổ chức cần sắp xếp lại, song với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, kinh tế - xã hội của xã đã sớm ổn định và từng bước phát triển. Năm 2025, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn đạt 96,26 tỷ đồng, tăng 5,84% so với năm 2024; thu nhập bình quân đầu người đạt 45 triệu đồng/người/năm. Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm khoảng 95% cơ cấu kinh tế, là nền tảng sinh kế của đa số hộ dân.

Trên những triền đồi từng là nơi che chở cho phong trào cách mạng, cây cà phê hôm nay đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân. Toàn xã duy trì hơn 1.300 ha cà phê, trong đó có 329,4 ha vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao được UBND tỉnh công nhận. Tổng diện tích gieo trồng đạt 1.836 ha, sản lượng lương thực có hạt đạt 2.682 tấn, bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ và tạo dư địa phát triển hàng hóa. Chăn nuôi được duy trì ổn định với gần 3.000 con gia súc và hơn 40.000 con gia cầm; công tác tiêm phòng dịch bệnh được triển khai đồng bộ tại 17/17 bản, góp phần giảm thiểu rủi ro cho người dân trong sản xuất.

Cùng với nông nghiệp, thương mại và dịch vụ của Mường Chanh từng bước khởi sắc. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa ước đạt 90 tỷ đồng; doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội đạt 21 tỷ đồng, tăng 5% so với năm trước. Các hộ dân khu vực trung tâm xã phát triển kinh doanh dịch vụ hàng hóa thiết yếu, phục vụ nhu cầu sinh hoạt của nhân dân. Đáng chú ý, nghề làm gốm truyền thống của đồng bào Thái vẫn được duy trì với 3 hộ tham gia, tạo ra các sản phẩm chum, vại, chậu cảnh mang sắc xám đen đặc trưng, vừa phục vụ đời sống, vừa lưu giữ một nét văn hóa lâu đời của vùng đất cách mạng.

Ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch UBND xã Mường Chanh, cho biết: Phát huy truyền thống quê hương cách mạng, xã xác định phát triển kinh tế phải gắn với gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa. Giai đoạn 2020 - 2025, kinh tế xã tăng trưởng ổn định, thu nhập bình quân đạt 45 triệu đồng/người/năm. Giáo dục, y tế được đảm bảo, xã đạt chuẩn y tế quốc gia, trên 85% người dân tham gia bảo hiểm y tế. Đây là nền tảng quan trọng để Mường Chanh bước vào giai đoạn phát triển mới.

Ông Cầm Văn Chung, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Cang Mường, chia sẻ: So với trước đây, Mường Chanh đã có nhiều đổi thay rõ nét. Con đường vào bản xưa kia chủ yếu là đường rừng, in dấu chân các thế hệ thanh niên đồng bào Thái hoạt động cách mạng bí mật. Nay đường đã được rải nhựa, đi lại thuận lợi, hai bên phủ xanh cà phê và cây ăn quả. Trạm y tế, trường học ngày càng khang trang, sạch sẽ, điện, nước được bảo đảm. Bà con rất phấn khởi và mong muốn thời gian tới, các cấp lãnh đạo tiếp tục quan tâm, có thêm nhiều giải pháp để xã Mường Chanh phát triển bền vững hơn.

Tinh thần đồng thuận ấy góp phần đưa chương trình xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả. Toàn xã hiện đạt 9/19 tiêu chí nông thôn mới; 4 bản đạt 19/19 tiêu chí; nhiều bản khác đang từng bước nâng cao các tiêu chí về hạ tầng, môi trường, đời sống văn hóa. Năm 2025, hộ nghèo giảm còn 108 hộ, chiếm 4,72%; hộ cận nghèo còn 93 hộ, chiếm 4,04%, giảm so với năm trước. 

Trong đời sống tinh thần, Khu căn cứ cách mạng Mường Chanh giữ vai trò đặc biệt. Đây là nơi thường xuyên diễn ra các buổi sinh hoạt chi bộ, lễ kết nạp đảng viên, hoạt động về nguồn của các tổ chức đoàn thể, trường học. Toàn xã duy trì 17/17 bản có nhà văn hóa; tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 74%. Các hoạt động văn hóa, thể thao được tổ chức gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng lành mạnh, góp phần củng cố khối đoàn kết trong nhân dân.

Diện mạo Mường Chanh hôm nay đã đổi thay rõ rệt, nhiều tuyến đường nội bản, liên bản được cứng hóa; tuyến đường liên xã Mường Chanh - Bản Lầm được mở rộng; các công trình nước sinh hoạt, nhà văn hóa được đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Từ tháng 7/2025, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã đi vào hoạt động, tiếp nhận và giải quyết 100% hồ sơ đúng hạn, tạo thuận lợi cho người dân trong giao dịch hành chính, góp phần xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Rời Khu căn cứ cách mạng trong buổi chiều đầu năm, giữa không gian yên ả của núi rừng, chúng tôi cảm nhận rõ sức sống mới đang lan tỏa trên mảnh đất anh hùng. Lịch sử nơi đây đã và đang được gìn giữ như một ký ức thiêng liêng, tiếp tục soi đường cho Mường Chanh phát triển, vững vàng, bước tiếp chặng đường mới bằng niềm tin và khát vọng của hôm nay.