Cà phê là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập cao cho nhiều hộ nông dân trong tỉnh. Hiện nay, tổng diện tích cà phê toàn tỉnh đạt trên 33.000 ha, tăng khoảng 9.000 ha so với cuối năm 2025; sản lượng năm nay dự kiến đạt khoảng 250.000 tấn quả tươi. Diện tích tăng nhanh, cùng với thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.

Tại các vùng cà phê đang cho thu hoạch, nông dân tập trung bảo vệ quả, hạn chế rụng sớm và phòng trừ sâu đục thân, rệp, bệnh thán thư... Các cán bộ khuyến nông tăng cường xuống cơ sở, hướng dẫn bà con nhận biết sâu bệnh và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

Gia đình bà Đỗ Thị Lan, tổ 11, phường Chiềng Sinh, có hơn 4 ha cà phê. Những ngày này, bà thường xuyên có mặt trên nương để kiểm tra từng khu vực, kịp thời phát hiện những cành cây có dấu hiệu bất thường. Bà Lan cho biết: Thời tiết diễn biến thất thường nên gia đình thường xuyên thăm vườn, kiểm tra chất lượng quả, loại bỏ cành khô, quả khô và tập trung phòng sâu đục thân. Hơn 4 ha cà phê hiện phát triển khá tốt, dự kiến năm nay thu khoảng 12-14 tấn quả tươi. Gia đình cũng thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, bổ sung phân bón và bảo đảm độ ẩm cho cây trước vụ thu hoạch.

Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh, khuyến cáo: Thời tiết bất thường là điều kiện thuận lợi để một số loại sâu bệnh phát sinh, phát triển. Người trồng cà phê cần tăng cường thăm vườn, phát hiện sớm những cành, lá bị khô hoặc khu vực có quả rụng nhiều để xác định nguyên nhân và xử lý kịp thời. Cành, lá bị bệnh sau khi cắt bỏ cần thu gom, xử lý, hạn chế nguồn bệnh lây lan sang cây khỏe. Đặc biệt, cà phê Arabica có khả năng chịu ngập úng kém, tùy địa hình từng vườn, bà con cần khơi thông hoặc tạo rãnh thoát nước, không để nước đọng kéo dài quanh gốc. Đồng thời, chăm sóc, bổ sung dinh dưỡng hợp lý để cây khỏe, quả phát triển tốt, hạn chế nứt và rụng trước khi thu hoạch.

Giá trị kinh tế của cây cà phê những năm gần đây đã tạo động lực để nhiều địa phương mở rộng diện tích. Tuy nhiên, ở những vùng mới phát triển cây cà phê, không ít hộ còn thiếu kinh nghiệm, nhất là kỹ thuật chăm sóc cây trong thời kỳ kiến thiết cơ bản.

Long Hẹ là một trong những địa phương có diện tích cà phê tăng nhanh. Từ hơn 50 ha vào cuối năm 2025, đến hết tháng 8/2026, toàn xã đã có trên 250 ha, tăng gấp 5 lần. Đi cùng cán bộ khuyến nông xuống một số bản, dễ nhận thấy những vườn cà phê mới đang được mở rộng trên các sườn đồi.

Tại vườn cà phê gần 1 năm tuổi của gia đình ông Quàng Văn Đưa, bản Tỏ, một số cây từng xuất hiện bệnh thán thư, cành khô và rụng lá. Ban đầu chưa nhận biết được nguyên nhân, ông tự mua thuốc về phun nhưng bệnh vẫn tái phát. Ông Đưa chia sẻ: Sau khi được cán bộ khuyến nông của xã kiểm tra, hướng dẫn cách xử lý và chăm sóc, tình trạng bệnh trên cây đã giảm rõ rệt. Qua đó, gia đình cũng có thêm kinh nghiệm nhận biết dấu hiệu sâu bệnh và chủ động xử lý ngay từ khi mới phát sinh.

Không riêng gia đình ông Đưa, một số hộ mới trồng cà phê ở Long Hẹ cũng gặp khó khăn tương tự. Để giúp người dân nắm vững kỹ thuật, UBND xã đã xây dựng mô hình thí điểm trồng cà phê quy mô 8 ha, với 23 hộ tham gia.

Ông Phạm Văn Cầu, Phó Chủ tịch UBND xã Long Hẹ, cho biết: Xã yêu cầu cán bộ khuyến nông hướng dẫn người dân từng bước trong quy trình trồng, chăm sóc cà phê, nhất là giai đoạn kiến thiết; thường xuyên kiểm tra để phát hiện, xử lý sâu bệnh ngay từ đầu. Cùng với đó, xã triển khai quy hoạch vùng trồng phù hợp với điều kiện thực tế, hạn chế tình trạng phát triển nóng khi người dân chưa nắm chắc kỹ thuật, tránh những thiệt hại không đáng có.

Câu chuyện ở Long Hẹ cho thấy, mở rộng diện tích phải đi cùng chuyển giao kỹ thuật. Bởi một vườn cà phê được chăm sóc đúng ngay từ những năm đầu sẽ tạo bộ khung cây khỏe, là tiền đề cho năng suất và hiệu quả kinh tế trong nhiều năm sau.

Tại xã Mường Khiêng, cây cà phê cũng đang được nhiều hộ lựa chọn để chuyển đổi những diện tích cây trồng hiệu quả thấp. Toàn xã hiện có 247 ha cà phê. Điển hình là gia đình bà Lò Thị Tun, bản Lót Măng, đã chuyển đổi 1,2 ha vườn tạp sang trồng cà phê. Bước đầu làm quen với cây trồng mới, bà chủ động học hỏi kinh nghiệm của các hộ đi trước và thường xuyên trao đổi với cán bộ khuyến nông về kỹ thuật chăm sóc. Bà Tun chia sẻ: Tôi thường xuyên thăm vườn, chăm sóc cây theo hướng dẫn. Mỗi khi thời tiết thay đổi hoặc cây có biểu hiện bất thường, tôi lại hỏi cán bộ khuyến nông để xử lý. Nhờ chủ động phòng, chống sâu bệnh nên vườn cà phê phát triển khá ổn định.

Diện tích cà phê của tỉnh đang tăng nhanh, mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển vùng nguyên liệu hàng hóa. Song, cùng với mở rộng diện tích, yêu cầu đặt ra là phải chú trọng quy hoạch vùng trồng, chuyển giao kỹ thuật, quản lý giống, chăm sóc cây đúng quy trình và chủ động phòng trừ sâu bệnh. Đặc biệt, đối với những vùng mới trồng, cán bộ chuyên môn cần tiếp tục bám cơ sở, “cầm tay chỉ việc”, giúp nông dân hình thành kỹ năng chăm sóc cây ngay từ giai đoạn kiến thiết.

Vụ thu hoạch đang đến gần. Những lần thăm vườn thường xuyên, những cành bệnh được phát hiện và xử lý kịp thời, những rãnh thoát nước được khơi thông sau mưa... sẽ góp phần bảo vệ năng suất, chất lượng từng vườn cà phê. Chủ động từ khâu chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cũng chính là cách để Sơn La phát triển vùng cà phê theo hướng bền vững, nâng cao giá trị và mang lại thu nhập ổn định cho người sản xuất.