Khai thác lợi thế mặt nước

Những ngày tháng 8, chúng tôi có dịp đến xã Quỳnh Nhai, trên 90 ha mặt nước lòng hồ thủy điện Sơn La là những khu lồng cá nối tiếp nhau. Nhiều hộ dân từng gắn bó với nghề đánh bắt tự nhiên nay chuyển sang nuôi cá lồng, từng bước ổn định sinh kế. Toàn xã hiện có khoảng 2.800 lồng nuôi và hơn 30 HTX thủy sản. Nghề nuôi cá lồng trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế, tạo việc làm và thu nhập cho người dân vùng lòng hồ.

Gắn bó với nghề nuôi cá lồng nhiều năm nay, gia đình ông Phạm Văn Doanh hiện có 30 lồng nuôi cá tầm, cá lăng, cá rô, cá trắm, cá chép. Ông Doanh, chia sẻ: Gia đình tôi chú trọng lựa chọn những đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện mặt nước và nhu cầu thị trường. Cá lăng và cá tầm có giá trị thương phẩm cao nên được tập trung phát triển. Nuôi thủy sản và phát triển du lịch có thể bổ trợ cho nhau, các sản phẩm cá đặc sản vừa phục vụ khách du lịch, vừa góp phần nâng giá trị sản phẩm và tạo thêm nguồn thu.

Quy mô nuôi ngày càng mở rộng, yêu cầu tổ chức sản xuất, nâng cao chất lượng và liên kết tiêu thụ cũng được đặt ra rõ hơn. Từ việc lựa chọn con giống, chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh, đến xây dựng nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, các hộ nuôi cần có sự phối hợp để nâng cao hiệu quả và giá trị sản phẩm. Ông Tòng Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, thông tin: Sau quá trình tái định cư phục vụ xây dựng thủy điện Sơn La, cùng với ổn định đời sống, người dân vùng lòng hồ từng bước khai thác mặt nước để phát triển nuôi trồng thủy sản. Từ những lồng cá đầu tiên được hỗ trợ xây dựng, đến nay, nghề nuôi cá lồng đã phát triển, trở thành một trong những hướng sản xuất mang lại thu nhập cho người dân, góp phần khai thác hiệu quả vùng lòng hồ. Xã đang khuyến khích người dân phát triển nuôi cá lồng theo hướng tổ chức sản xuất, nâng cao chất lượng và liên kết tiêu thụ; tạo điều kiện để các hộ tiếp cận con giống, kỹ thuật chăm sóc, phòng, chống dịch bệnh, xây dựng nhãn mác, bao bì và truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm.

Tại xã Mường La, nuôi cá lồng cũng đang trở thành hướng sinh kế quan trọng của người dân vùng lòng hồ. Riêng bản Mường Trai có 86 trong tổng số 271 hộ phát triển nuôi cá lồng, thu nhập ổn định từ 150-200 triệu đồng/hộ/năm. Nghề nuôi cá lồng góp phần tạo việc làm, nâng thu nhập và giúp người dân khai thác hiệu quả mặt nước.

Gia đình ông Cà Văn Nén là một trong những hộ gắn bó nhiều năm với nghề nuôi cá lồng tại bản. Hiện gia đình ông duy trì 8 lồng cá. Qua nhiều năm sản xuất, ông tích lũy kinh nghiệm từ lựa chọn con giống, chăm sóc, quản lý thức ăn đến theo dõi môi trường nước, giúp đàn cá sinh trưởng ổn định, mang lại nguồn thu cho gia đình. Ông Nén chia sẻ: Nuôi cá trên lòng hồ phải nắm được đặc điểm nguồn nước, thời tiết và từng loại cá. Gia đình thường xuyên kiểm tra lồng, theo dõi đàn cá, điều chỉnh lượng thức ăn và xử lý kịp thời khi cá có biểu hiện bất thường.

Nghề nuôi cá lồng đã phát triển tại các địa phương có hồ thủy điện. Toàn tỉnh hiện có 2.907 ha nuôi trồng thủy sản, 7.091 lồng nuôi cá; hình thành 15 chuỗi cung ứng thủy sản an toàn với trên 2.000 lồng nuôi. Nhiều sản phẩm cá sông Đà được chứng nhận OCOP, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh. Nghề nuôi cá lồng đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất, gắn với xây dựng thương hiệu và liên kết tiêu thụ.

Giữ nguồn nước, giữ sinh kế

Cùng với mở rộng sản xuất, bảo vệ môi trường nước và nguồn lợi thủy sản đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với nghề nuôi cá lồng. Chất lượng nước tác động trực tiếp đến sức khỏe đàn cá, năng suất và hiệu quả của mỗi lồng nuôi. Vì vậy, tại các vùng lòng hồ, người dân từng bước gắn phát triển sinh kế với giữ gìn nguồn nước.

Anh Lò Văn Tương, bản Pá Uôn, xã Quỳnh Nhai, là một trong những hộ chuyển từ đánh bắt cá tự nhiên sang nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện. Đến nay, gia đình anh duy trì 10 lồng, nuôi cả cá đặc sản và các loại cá truyền thống. Chia sẻ kinh nghiệm để đàn cá khỏe mạnh, phát triển tốt, anh Tương, cho biết: Nuôi cá lồng phụ thuộc nhiều vào dòng chảy, chất lượng nguồn nước, mực nước hồ và thời tiết. Vì vậy, phải thường xuyên kiểm tra lồng, theo dõi đàn cá và chủ động phòng ngừa rủi ro. Người nuôi thường xuyên vệ sinh lưới, loại bỏ rác thải, rong rêu và sinh vật bám làm ảnh hưởng đến khả năng lưu thông nước. Mật độ cá được theo dõi, điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng, hạn chế tình trạng cá chậm lớn, phát sinh dịch bệnh. Hệ thống phao, khung lồng, dây neo, dây chằng cũng được kiểm tra định kỳ, nhất là trước mùa mưa bão, nhằm bảo đảm an toàn cho đàn cá và hạn chế nguy cơ thất thoát.

Bảo vệ nguồn lợi thủy sản được gắn với hoạt động sản xuất, các hộ nuôi cá lồng được vận động không sử dụng xung điện, chất nổ và các công cụ khai thác tận diệt; chủ động phát hiện, nhắc nhở và ngăn chặn những hành vi đánh bắt trái phép. Tại xã Mường La, cách làm này được cụ thể hóa thông qua mô hình đồng quản lý trên lòng hồ. Người dân cùng tham gia kiểm tra, bảo vệ vùng nước, qua đó gắn trách nhiệm của cộng đồng với chính không gian sản xuất đang mang lại sinh kế cho mình. Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản và Du lịch Mường La hiện duy trì khoảng 200 lồng cá, chủ yếu là cá tầm, cá trạch và các loài cá đặc sản. Các thành viên chú trọng vệ sinh lồng bè, quản lý thức ăn, theo dõi môi trường nước và phòng bệnh cho cá.

Anh Lò Văn Khiên, quản lý Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản và Du lịch Mường La, cho biết: Trước đây, người nuôi lo nhất là nguồn nước ô nhiễm và bị đánh bắt trộm. Từ khi thành lập tổ đồng quản lý, bà con trong bản cùng nhau luân phiên kiểm tra, nhắc nhở nhau giữ gìn môi trường nước. Đồng quản lý giúp bà con yên tâm đầu tư, mở rộng sản xuất. Vùng nước lòng hồ là nguồn sống của nhiều gia đình nên bà con có trách nhiệm hơn trong giữ gìn nguồn nước để cá phát triển.

Khi sinh kế gắn với chất lượng nguồn nước, người dân có thêm trách nhiệm trong bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản. Đây cũng là cơ sở để các HTX xây dựng chuỗi sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc, từng bước nâng giá trị sản phẩm. Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số, cho biết: Để nghề nuôi cá lồng phát triển ổn định, người dân cần lựa chọn đối tượng nuôi phù hợp với điều kiện từng vùng lòng hồ, thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, kiểm soát mật độ, thức ăn và môi trường nước. Trung tâm tiếp tục chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, xây dựng và nhân rộng các mô hình phù hợp; phối hợp với địa phương, doanh nghiệp hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng sản phẩm, kết nối tiêu thụ, từng bước nâng hiệu quả nghề nuôi.

Từ lợi thế mặt nước, nghề nuôi cá lồng đang mở thêm sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Khi sản xuất được tổ chức chặt chẽ hơn, kỹ thuật được áp dụng vào từng khâu, người dân cùng tham gia bảo vệ nguồn nước và cơ quan chuyên môn đồng hành trong sản xuất, nghề nuôi cá lồng có thêm điều kiện phát triển ổn định, lâu dài, tạo giá trị bền vững cho vùng lòng hồ.