Lúa nếp tan trồng tập trung tại các bản Mường Chiến, bản Kẻ và Nậm Nghẹp, với diện tích khoảng 30 ha. Gạo nếp tan hạt tròn mẩy, trắng, khi nấu cơm thơm, để nguội vẫn giữ được độ dẻo, ngon. Lúa nếp tan thường gieo cấy từ cuối tháng 4, đầu tháng 5 và thu hoạch vào khoảng tháng 9. Tùy điều kiện thời tiết, thời gian sinh trưởng kéo dài khoảng 4-5 tháng, năng suất đạt khoảng 6-7 tấn thóc/ha. Do thời gian sinh trưởng dài, người dân chú trọng làm cỏ, bón phân, chủ yếu sử dụng phân hữu cơ, phân chuồng ủ hoai mục và giữ nước phù hợp. Nhờ kinh nghiệm canh tác tích lũy qua nhiều năm, bà con biết cách chăm sóc, bảo tồn giống, giúp duy trì chất lượng và hương vị đặc trưng của nếp tan.

Ông Lò Văn Nhất, bản Mường Chiến, xã Ngọc Chiến, cho biết: Gia đình tôi trồng lúa nếp tan hằng năm. Giống lúa phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, nếp tan dẻo, thơm, không thể thiếu trong bữa cơm ngày lễ, tết của đồng bào Thái. Hiện, gia đình duy trì hơn 2 ha, sản lượng khoảng 13 tấn thóc/năm. Gia đình tôi ưu tiên sử dụng phân hữu cơ, hạn chế phân hóa học để gạo nếp tan giữ hương vị thơm ngon đặc trưng và đảm bảo an toàn.

Nhằm phát triển sản phẩm nếp tan thành hàng hóa có giá trị kinh tế, những năm gần đây, xã ưu tiên khuyến khích việc liên kết sản xuất, xây dựng thương hiệu nếp tan Ngọc Chiến. Trong đó, HTX Thành Công là một trong những đơn vị tích cực xây dựng sản phẩm gạo nếp tan tại địa phương. Đơn vị hiện liên kết với 33 hộ dân, sản xuất gần 23 ha lúa nếp tan, thống nhất quy trình sản xuất, từng bước nâng cao chất lượng và tạo nguồn sản phẩm ổn định cung cấp cho thị trường.

Năm 2022, sản phẩm gạo nếp tan của HTX Thành Công được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao và nâng hạng lên OCOP 4 sao năm 2023. Đây là cơ sở để HTX tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ. Anh Lò Văn Xiên, Giám đốc HTX Thành Công, cho biết: HTX hướng dẫn các hộ liên kết thực hiện quy trình canh tác thống nhất, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ; các khâu thu hoạch, bảo quản và đóng gói đều được thực hiện theo quy trình nhằm giữ chất lượng hạt gạo khi đưa ra thị trường.

Sản phẩm gạo nếp tan Ngọc Chiến của HTX Thành Công có giá bán khoảng 40.000-42.000 đồng/kg, sản lượng khoảng 70-80 tấn gạo/năm. Sản phẩm tiêu thụ tại thị trường trong tỉnh và một số địa phương khác. So với một số loại gạo nếp thông thường, nếp tan có lợi thế về độ dẻo và hương thơm, được người tiêu dùng ưa chuộng. 

Xã Ngọc Chiến đang xây dựng vùng nguyên liệu gạo nếp tan theo hướng liên kết, tập trung, ổn định nguồn cung. Dự kiến vụ lúa năm nay, sản lượng gạo nếp tan ước đạt khoảng 100 tấn. Cùng với duy trì diện tích hiện có, địa phương hỗ trợ người dân về kỹ thuật, quy trình sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao giá trị và mở rộng thị trường cho sản phẩm gạo nếp tan.

Ông Dương Xuân Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ người dân hoàn thiện quy trình sản xuất lúa hữu cơ, quảng bá và mở rộng thị trường cho gạo nếp tan; đồng thời gắn sản phẩm với phát triển du lịch, giới thiệu tại các điểm tham quan, cơ sở lưu trú, nhà hàng, qua đó, nâng cao giá trị hạt gạo và quảng bá hình ảnh Ngọc Chiến.

Từ giống lúa truyền thống của đồng bào, nếp tan Ngọc Chiến ngày nay đang được xây dựng thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao. Việc phát triển giống lúa quý, giúp người dân vùng cao nâng cao thu nhập, bảo tồn nguồn gen bản địa và mở ra cơ hội đưa thương hiệu nông sản địa phương vươn xa, quảng bá hình ảnh miền quê “cổ tích” Ngọc Chiến đến đông đảo du khách gần xa.