Dưa lê ở Yên Châu thường được gieo trồng từ tháng 2 và cho thu hoạch vào khoảng tháng 4 đến tháng 5 hằng năm. Đây là loại cây trồng ngắn ngày, phù hợp điều kiện khí hậu khô nóng, ít nước. Những năm gần đây, dưa lê được trồng khá phổ biến tại các bản Nghè, Mệt Sai, Khá, Chiềng Kim... trên cả diện tích đất ruộng và đất trồng rau màu.

Tuy nhiên, vụ dưa năm nay gặp nhiều bất lợi. Nắng nóng kéo dài, lượng mưa ít khiến cây sinh trưởng chậm, tỷ lệ đậu quả thấp, kích thước quả nhỏ hơn so với mọi năm. Dù vậy, người dân vẫn kiên trì chăm sóc, kỳ vọng một vụ dưa đủ bù đắp công sức đã bỏ ra.

Gia đình anh Nguyễn Văn Quyết, bản Chiềng Kim, là một trong những hộ có kinh nghiệm trồng dưa lê lâu năm. Vụ dưa năm ngoái, gia đình anh thu được 6 tấn quả, bán với giá trung bình 25.000 đồng/kg, trừ chi phí thu lãi 70 triệu đồng. Năm nay, gia đình anh mở rộng diện tích lên 1 ha, đồng thời bố trí gieo trồng thành hai đợt, nhằm bảo đảm nguồn dưa thu hoạch liên tục.

Anh Quyết chia sẻ: Ngay từ đầu vụ, nhận định thời tiết sẽ khô hạn, gia đình tôi chủ động đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước, đồng thời giữ lại lớp cỏ tự nhiên trên luống nhằm hạn chế bốc hơi nước, giữ ẩm cho đất. Đây là kinh nghiệm tôi rút ra sau nhiều vụ. Lớp cỏ không ảnh hưởng đến dưa mà còn giúp đất mát hơn trong những ngày nắng nóng. Ngoài ra, xử lý đất ban đầu rất quan trọng, nếu làm tốt sẽ hạn chế được sâu bệnh trong quá trình cây phát triển. Dù đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật, nhưng trước diễn biến thời tiết cực đoan, năng suất dưa vẫn bị ảnh hưởng, nhưng bù lại, năm nay dưa lê được giá, thương lái đến tận nơi thu mua. Dự kiến vụ này, gia đình tôi thu khoảng 3 tấn dưa lê, giá bán trung bình 30.000 đồng/kg.

Còn tại bản Mệt Sai, gia đình ông Quàng Văn Chiến đang chăm sóc hơn 1.500 gốc dưa lê trên diện tích khoảng 1.000 m². Khác với nhiều hộ mua giống sẵn, gia đình ông chủ động ươm giống từ những quả dưa ngon của vụ trước.

Ông Chiến tâm sự: Tự để giống gieo trồng, giúp gia đình chủ động nguồn cây, lại phù hợp với điều kiện đất đai. Năm nay, thời tiết khô hạn nên dưa phát triển chậm, dự kiến phải đến tháng 5 mới bắt đầu thu hoạch. Hiện giờ, gia đình tập trung chăm sóc, tưới nước và theo dõi sâu bệnh để đảm bảo chất lượng quả. Dù năng suất không cao như kỳ vọng, nhưng dưa lê là cây trồng mang lại thu nhập ổn định.

Trước đây, phần lớn diện tích đất canh tác của người dân Yên Châu sử dụng để trồng lúa hai vụ. Tuy nhiên, do tình trạng hạn hán kéo dài, nhiều diện tích không còn đảm bảo nước tưới, năng suất giảm rõ rệt. Từ những hạt giống dưa được mang về từ miền xuôi, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa dưa lê vào sản xuất. Qua nhiều năm chọn lọc và giữ giống, dưa lê dần thích nghi với điều kiện địa phương, cho quả có vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng, được thị trường ưa chuộng.

Mặc dù mang lại hiệu quả kinh tế, nhưng diện tích trồng dưa lê tại Yên Châu chưa được mở rộng tương xứng với tiềm năng. Bà Lò Thu Hà, Phó Trưởng phòng Kinh tế huyện Yên Châu, cho biết: Việc nhân rộng còn hạn chế, do bà con sản xuất nhỏ lẻ, chưa hình thành vùng trồng tập trung, kỹ thuật canh tác chưa đồng đều. Thời gian tới, địa phương sẽ tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, từng bước xây dựng vùng sản xuất tập trung, nhằm nâng cao chất lượng, năng suất và giá trị, khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Thời tiết có thể làm giảm năng suất, nhưng không làm nhạt đi vị ngọt đặc trưng của dưa lê Yên Châu. Đằng sau những trái dưa là câu chuyện về sự thích ứng linh hoạt và ý chí lao động bền bỉ của người nông dân nơi đây, để những ruộng dưa lê vẫn phát triển xanh tốt, đem lại thu nhập cho bà con.