Từ trung tâm xã Vân Hồ chúng tôi vượt chặng đường hơn 20 km qua con dốc ba tầng quanh co, uốn lượn, vùng đất Tô Múa hiện ra với những đồi chè xanh ngút ngàn, nối tiếp nhau trên các triền đồi. Trên những nương chè hình bát úp, người dân đang tập trung cắt tỉa, chăm sóc cây chè, chuẩn bị cho lứa búp mới.

Đón chúng tôi tại trụ sở xã, ông Vì Văn Huy, Phó Chủ tịch UBND xã niềm nở pha ấm chè nóng mời khách. Nhấp chén chè Shan tuyết thơm đượm vị, ông Huy chia sẻ: Cây chè Shan tuyết được đưa về trồng tại Tô Múa từ khoảng năm 1960 có nguồn gốc từ huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình (cũ). Giống chè có đặc điểm lá to, búp dày, thích hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Trải qua nhiều thập kỷ bén rễ sinh trưởng, từ vài vườn nhỏ đến nay đã phát triển lên hơn 1.180 ha, phân bố tại 12 bản, với trên 40% số hộ dân tham gia trồng, sản xuất và kinh doanh chè. Cây chè trở thành một trong những cây trồng chủ lực, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho người dân. 

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của vùng chè, xã Tô Múa đang định hướng phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, khuyến khích thành lập, củng cố các hợp tác xã, tổ hợp tác; vận động người dân áp dụng quy trình canh tác an toàn, hữu cơ, từng bước mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Cùng với đó, địa phương chú trọng thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng nguyên liệu, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành mối liên kết bền vững giữa người trồng chè và đơn vị thu mua.

Không phải ngẫu nhiên mà chè Shan tuyết Tô Múa được người tiêu dùng đánh giá cao. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cùng kinh nghiệm canh tác được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ đã tạo nên hương vị riêng cho sản phẩm chè nơi đây. Đến thăm vùng chè rộng hơn 120 ha của bản Lắc Mường, thời điểm này, các hộ trồng chè đang tập trung chăm sóc, cắt tỉa, làm cỏ và bón phân cho cây chè, bảo đảm sinh trưởng tốt, chuẩn bị cho lứa thu hái cuối năm.

Ông Lường Văn Minh, hộ có gần 20 năm kinh nghiệm trồng và chế biến chè ở bản Lắc Mường, chia sẻ: Gia đình hiện trồng và chăm sóc hơn 4 ha chè theo quy trình VietGAP, hữu cơ, sản lượng bình quân đạt khoảng 80 tấn chè búp tươi mỗi năm, mang lại thu nhập trên 400 triệu đồng. Để nâng cao chất lượng sản phẩm, gia đình luôn chú trọng quy trình chăm sóc, sử dụng phân bón hợp lý, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, bảo đảm thời gian cách ly và tuân thủ các yêu cầu trong thu hái, sơ chế chè. Bên cạnh đó, tôi đã đầu tư 2 máy cắt chè, giúp rút ngắn thời gian thu hái, giảm công lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Không chỉ chú trọng nâng cao năng suất, người trồng chè Tô Múa ngày càng quan tâm đến chất lượng sản phẩm. Hiện nay, mỗi năm chè cho thu hoạch từ 5-6 lứa, năng suất bình quân đạt 18-20 tấn/ha. Tổng sản lượng chè búp tươi ước đạt khoảng 11.000 tấn/năm. Sản phẩm được 2 doanh nghiệp là Công ty cổ phần trà Hưng Phát và Công ty cổ phần đầu tư và sản xuất Chè Tô Múa thu mua với giá 5.500-6.000 đồng/kg, tạo đầu ra cho sản phẩm và nguồn thu đáng kể cho các hộ trồng chè.

Ông Mạc Quang Hải, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Sản xuất Chè Tô Múa, cho biết: Doanh nghiệp xác định gắn bó với người trồng chè, duy trì thu mua nguyên liệu là yếu tố quan trọng để phát triển sản xuất lâu dài. Công ty chú trọng đầu tư máy móc, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào các công đoạn sản xuất, từ sơ chế, làm héo, vò, lên men đến sấy và hoàn thiện sản phẩm. Hiện nay, doanh nghiệp tập trung phát triển các dòng sản phẩm chủ lực như chè Shan tuyết, chè đen, hồng trà… từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị chè nguyên liệu.

Thực hiện mục tiêu phát triển và nâng tầm thương hiệu chè Tô Múa, xã đang tiến hành rà soát diện tích, chất lượng vùng chè để có giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất; đồng thời, đẩy mạnh liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nâng cao chất lượng chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, diện tích vùng nguyên liệu lớn và kinh nghiệm sản xuất lâu năm, địa phương phấn đấu xây dựng chè Shan tuyết trở thành sản phẩm OCOP đặc trưng, từng bước nâng cao giá trị và khẳng định thương hiệu chè Tô Múa trên thị trường.