Phóng viên: Thưa chị! Cơ duyên nào đưa chị đến với Sơn La và dành nhiều tâm huyết cho hạt cà phê Arabica nơi đây?

Chị Hoàng Thị Hường: Công việc của tôi gắn với chuỗi giá trị cà phê, từ người nông dân, nhà khoa học, nhà rang xay, barista đến người tiêu dùng. Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy thế giới biết đến cà phê Việt Nam chủ yếu qua Robusta, trong khi Arabica chất lượng cao và các sản phẩm chế biến sâu còn khiêm tốn.

Năm 2020, thông qua dự án hỗ trợ phụ nữ Thái tại HTX Aratay Coffee, xã Mường Chanh, do CARE Quốc tế tài trợ, tôi có dịp đến vùng nguyên liệu Sơn La. Qua gặp gỡ bà con, tìm hiểu quá trình sản xuất, tôi nhận thấy phía sau mỗi hạt cà phê là câu chuyện về vùng đất, khí hậu, văn hóa và sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân.

Sơn La có độ cao, thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp với cây cà phê Arabica. Những năm gần đây, người trồng cà phê đã chú trọng thu hái quả chín, áp dụng các kỹ thuật sơ chế để nâng cao chất lượng. Tuy nhiên, giá trị và câu chuyện về vùng cà phê Sơn La vẫn cần được giới thiệu rộng rãi hơn.

Tôi muốn trở thành một “người kể chuyện”, góp phần kết nối hạt cà phê Sơn La từ nương rẫy tới nhà rang xay, qua bàn tay barista và đến với người thưởng thức. Khi khách hàng nhận diện được vùng đất, con người và bản sắc Tây Bắc qua sản phẩm, giá trị của cà phê Sơn La sẽ được nâng lên.

Phóng viên: Từ mong muốn ấy, chị và các cộng sự đã làm gì để kết nối, quảng bá Arabica Sơn La đến với thị trường?

Chị Hoàng Thị Hường: Theo tôi, nâng tầm thương hiệu Arabica Sơn La cần sự tham gia của cả cộng đồng thông qua liên kết “5 nhà”: Nhà nông - Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà sản xuất - Nhà kinh doanh. Hơn 5 năm qua, chúng tôi đã đồng hành với HTX Aratay Coffee và nhiều đơn vị sản xuất tại Sơn La. Điều đáng mừng là người trồng cà phê ngày càng chủ động nâng cao kỹ thuật chăm sóc, thu hái quả chín, áp dụng các phương pháp sơ chế như ủ yếm khí, chế biến Honey và gửi mẫu nhân xanh đi thử nếm, đánh giá chất lượng.

Trong quá trình lựa chọn cà phê cho đại diện Việt Nam tham dự Cuộc thi Pha chế cà phê thủ công thế giới (World Brewers Cup 2026) tại Bỉ, chúng tôi đã nhận được gần 20 mẫu nhân xanh chất lượng cao từ HTX Aratay Coffee, HTX Cà phê Bích Thao và các doanh nghiệp Phúc Sinh, Detech... tại các vùng trồng Mường Chanh, Chiềng Mai, Thuận Châu. Đây là tín hiệu cho thấy các đơn vị sản xuất của Sơn La ngày càng tự tin cạnh tranh bằng chất lượng.

Để mở rộng thị trường, Wecacha đã đưa các mẫu nhân xanh Sơn La tới gần 20 nhà rang xay trên toàn quốc, như T22 Roastery, Merly Roastery, Third Way Roastery, Intenso, Purus... và giới thiệu tại các sân chơi, cuộc thi như Vietnam Coffee Challenge. Sau khi thử nếm, các nhà rang gửi đánh giá trở lại cho HTX, giúp người sản xuất nắm rõ yêu cầu của thị trường và tiếp tục hoàn thiện quy trình.

Chúng tôi cũng tổ chức các hoạt động cupping (thử nếm), trải nghiệm và giới thiệu mẫu tại nhiều địa phương trên cả nước. Khi người thưởng thức bắt đầu quan tâm mẫu cà phê đến từ vùng nào của Sơn La, HTX nào sản xuất và có thể mua ở đâu, đó là tín hiệu cho thấy thị trường đã chú ý đến nguồn gốc và thương hiệu sản phẩm.

Một mắt xích quan trọng khác là sự tham gia của các nhà khoa học. Chúng tôi kết nối với GS.TSKH Danh dự Nguyễn Hữu Ninh, Chủ tịch Công ty TNHH CERED Việt Nam trong vai trò cố vấn chiến lược; PGS.TS Phạm Anh Tuân, Trường Đại học Tây Bắc, nghiên cứu về sinh thái và khả năng thích nghi của cây cà phê; PGS.TS Trần Văn Tuấn, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, nghiên cứu về vi sinh vật và enzyme trong sơ chế. Những nghiên cứu này góp phần nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và định hướng sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tôi cũng đánh giá cao vai trò của tỉnh Sơn La trong kết nối các chủ thể của chuỗi giá trị. UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh đã tổ chức nhiều hoạt động quảng bá, kết nối. Tiêu biểu là sự kiện “Kết nối doanh nghiệp và công bố Sứ giả Cà phê Arabica Sơn La tham gia World Brewers Cup 2026” tổ chức tại Hà Nội vào tháng 6 vừa qua, tạo cơ hội để các bên gặp gỡ, kết nối và quảng bá cà phê Sơn La tới thị trường rộng lớn hơn.

Phóng viên: Hướng tới Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ II và chặng đường tiếp theo, chị cùng các cộng sự có kế hoạch gì để giúp Arabica Sơn La tiếp tục nâng tầm thương hiệu?

Chị Hoàng Thị Hường: Điều tôi kỳ vọng là Arabica Sơn La từng bước chuyển từ “quảng bá sản phẩm” sang “xây dựng thị trường bền vững”. Sơn La cần được nhận diện rõ nét hơn là vùng cà phê đặc sản (Specialty Coffee) có bản sắc riêng trên bản đồ cà phê Việt Nam và thế giới, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người trồng cà phê.

Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục mở rộng kênh giới thiệu nhân xanh tới các nhà rang xay quốc tế thông qua mạng lưới chuyên gia và barista người Việt ở nước ngoài. Wecacha đang xúc tiến kết nối các dòng cà phê đặc sản Sơn La với một số thị trường tiềm năng như Bắc Mỹ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia.

Đối với Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ II, chúng tôi mong muốn đây thực sự là điểm kết nối giữa vùng nguyên liệu với thị trường. Wecacha đang kết nối các nhà mua hàng, chuyên gia và giám khảo quốc tế tham dự Cafe Show và thực hiện các chuyến khảo sát vùng nguyên liệu Sơn La. Qua đó, các đối tác có thể trực tiếp thăm vùng trồng, gặp gỡ HTX, thử nếm sản phẩm và trao đổi về khả năng hợp tác, tiêu thụ.

Sơn La cũng có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc. Vì vậy, cà phê có thể gắn với du lịch trải nghiệm, văn hóa và ẩm thực, giúp du khách hiểu hơn về vùng đất, con người và hành trình làm ra một ly Arabica Sơn La.

Xây dựng thương hiệu cà phê cần một quá trình lâu dài. Người nông dân nâng cao kỹ thuật canh tác; nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về vùng nguyên liệu; nhà rang xay biết đến Sơn La nhiều hơn; người tiêu dùng nhận diện và yêu thích hương vị Arabica Sơn La; doanh nghiệp mở rộng thị trường, đơn hàng; Nhà nước tiếp tục kiến tạo và kết nối.

Khi các mắt xích trong chuỗi giá trị cùng phát huy vai trò, chất lượng sản phẩm sẽ tạo nên sức cạnh tranh cho Arabica Sơn La. Tôi tin rằng, trong tương lai, khi các nhà rang xay trong nước và quốc tế tìm kiếm một dòng Arabica đặc trưng của Việt Nam, Sơn La sẽ là một trong những vùng nguyên liệu được nhắc đến đầu tiên.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn chị!