Người có công đầu trong việc đưa hạt giống sâm Ngọc Linh về gieo trồng dưới tán rừng trên đỉnh Xam Ta, xã Mường Chanh là ông Nguyễn Chí Long, Giám đốc Công ty TNHH MTV Đầu tư xây dựng Thành Long, xã Mai Sơn. Ít ai biết rằng, để có được những vạt sâm xanh tốt như hiện nay, ông Long đã trải qua hơn một thập kỷ “ăn rừng”, “ngủ rừng”.

Chia sẻ về cơ duyên với sâm Ngọc Linh, ông Long cho biết, ý định đưa loại sâm quý này về Sơn La nảy sinh từ chính trải nghiệm thực tế về công dụng đối với sức khỏe của bản thân và gia đình. Qua sự giới thiệu của bạn bè, ông đã đi tham quan các mô hình trồng sâm tại Quảng Nam và nhận thấy nhiều xã vùng cao của Sơn La có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng tương đồng để trồng sâm Ngọc Linh.

Từ năm 2009, ông Long đã mua hàng nghìn cây giống từ 1 đến 3 năm tuổi, mang lên các cánh rừng già thuộc các xã vùng cao, biên giới của tỉnh Sơn La để trồng thử nghiệm. Sau nhiều lần tìm tòi, thử nghiệm ông quyết định dừng chân tại bản Xam Ta, xã Mường Chanh, để gieo trồng sâm Ngọc Linh từ hạt giống.

Với phương pháp gieo giống bằng hạt, tỷ lệ nảy mầm đạt trên 90%, đến tháng 7/2022, sâm giống Ngọc Linh được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng đối với sâm Ngọc Linh Sơn La, thời gian bảo hộ 20 năm. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cho phép lưu hành giống sâm Ngọc Linh của Sơn La tại các tỉnh phía Bắc.

Đứng giữa vườn sâm xanh mướt trong nhà lưới, ông Long thông tin: Hiện nay, chúng tôi đã phát triển lên 12 nhà vườn, với 76.000 cây sâm từ 2-5 tuổi. Năm 2025, Công ty đã thu hoạch hơn 1,2 tấn sản phẩm, bao gồm cả củ và cây. Về hiệu quả kinh tế, chính vì sâm Ngọc Linh rất tốt cho sức khỏe người sử dụng, nên giá trị kinh tế rất cao.

Qua tìm hiểu được biết, hiện nay, trên thị trường Việt Nam, loại sâm Ngọc Linh loại 8-10 củ/kg giá dao động từ 60-120 triệu đồng/kg. Ngoài sâm củ, hiện nay, Công ty TNHH MTV đầu tư xây dựng Thành Long còn sản xuất rượu sâm, rượu cao sâm có giá 2 triệu đồng/chai. Riêng đối với sản phẩm cao sâm, có giá 30 triệu đồng/lạng.

Để đánh giá chất lượng sâm Ngọc Linh trồng trên đỉnh Xam Ta, Công ty đã gửi mẫu củ sâm tới Viện Dược liệu và Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ dược liệu. Theo kết quả phân tích của Trung tâm Ứng dụng Khoa học công nghệ Dược liệu, Viện Dược liệu, hàm lượng hoạt chất Saponin có trong sâm Ngọc Linh trồng tại Sơn La của Công ty TNHH MTV đầu tư xây dựng Thành Long có định lượng Ginsenosid Rg1 đạt 6,67% và Majonosid R2 đạt 7,57%. Ngoài ra, mẫu cao sâm Ngọc Linh của Công ty cũng được Viện Công nghiệp Thực phẩm phân tích cho thấy chứa 17 axit amin thiết yếu với hàm lượng cao, đặc biệt là cystein và lysine - những hợp chất quan trọng đối với sức khỏe người sử dụng.

Chiến lược của Công ty TNHH MTV Đầu tư xây dựng Thành Long không dừng lại ở việc bán sản phẩm thô. Việc đa dạng hóa sản phẩm, từ trà cao sâm đến cà phê cao sâm, cho thấy tư duy kinh doanh bài bản, hiện đại, hướng tới phục vụ khách hàng ở nhiều phân khúc.

Theo ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, mô hình của Công ty TNHH MTV Đầu tư xây dựng Thành Long tại Xam Ta là mô hình trồng dược liệu có triển vọng. Việc phát triển sâm dưới tán rừng mang lại lợi ích kép. Thứ nhất, mô hình hiện thực hóa chủ trương phát triển kinh tế dưới tán rừng, góp phần bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Thứ hai, các sản phẩm như cao sâm, rượu sâm và rượu cao sâm đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao, đang hướng tới OCOP 5 sao cấp quốc gia, qua đó tạo giá trị gia tăng lớn cho nông sản địa phương. Hiện nay, ngành đang phối hợp hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng sâm theo tiêu chuẩn, làm cơ sở xem xét nhân rộng tại các xã vùng cao có điều kiện tương đồng.

Ông Nguyễn Biên Cương, Chủ tịch UBND xã Mường Chanh, chia sẻ: Từ khi mô hình sâm Ngọc Linh của ông Nguyễn Chí Long được triển khai, diện mạo bản làng đã thay đổi rõ rệt. Tuyến đường đất lên bản được nâng cấp, mở rộng; Công ty tạo việc làm ổn định cho một số lao động địa phương, giúp họ có thêm thu nhập, ổn định cuộc sống. Ngoài ra, Công ty còn quan tâm hướng dẫn, hỗ trợ về giống, kỹ thuật, nhà lưới để cộng đồng bản Xam Ta cùng tham gia sản xuất. Quan trọng hơn, mô hình đã góp phần bảo vệ rừng. Xã luôn tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và mong muốn Công ty tiếp tục phát triển, tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo. 

Năm 2022, vợ chồng anh Sồng A Tráng, bản Xam Ta, được Công ty TNHH MTV đầu tư xây dựng Thành Long nhận vào trông coi và chăm sóc vườn sâm. Với mức thu nhập 12 triệu đồng/tháng cho cả hai vợ chồng ngay tại bản, họ không còn phải ly hương đi làm thuê, có điều kiện chăm sóc con cái. Anh Tráng chia sẻ: Công việc mang lại thu nhập ổn định. Vợ chồng tôi yên tâm, gắn bó với Công ty, gây dựng cuộc sống ngay tại quê hương.

Dù đã đạt được những thành tựu nhất định, để sâm Ngọc Linh thực sự trở thành mũi nhọn kinh tế của tỉnh vẫn cần sự chung tay của tỉnh và các cấp, ngành. Tại chương trình Gala “Sâm Ngọc Linh trên đất Sơn La - Từ quốc bảo trở thành sinh kế”, do Báo Nông Thôn Ngày Nay/Điện tử Dân Việt phối hợp với Công ty TNHH MTV đầu tư xây dựng Thành Long tổ chức vào tháng 12/2023, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Thành Công nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng thương hiệu mạnh, đồng thời đẩy mạnh quảng bá để chinh phục các thị trường quốc tế khó tính. Chính quyền địa phương cam kết luôn đồng hành, tạo mọi điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, hướng tới việc nhân rộng mô hình đạt chuẩn kỹ thuật tại các xã vùng cao có điều kiện tương đồng.

Khi nắng chiếu rọi trên đỉnh Xam Ta, dưới tán rừng là những vườn sâm Ngọc Linh xanh mướt - sắc xanh của niềm hy vọng. Hành trình biến “quốc bảo” thành “sinh kế” đang được viết tiếp bằng tâm huyết của doanh nghiệp, trí tuệ của nhà khoa học và sự đồng hành của chính quyền. Sâm Ngọc Linh trên đất Sơn La không còn là một cuộc thử nghiệm, mà đã và đang trở thành mô hình kinh tế mang lại lợi ích kép, góp phần bảo vệ rừng, tạo thu nhập cao; đồng thời, khẳng định tiềm năng, thế mạnh của tỉnh trong phát triển dược liệu./.