Toàn tỉnh hiện có hơn 200 sản phẩm nông nghiệp lợi thế, có thể phát triển thành sản phẩm OCOP, đa dạng ở 5 nhóm chính: Thực phẩm, đồ uống, thảo dược, sản phẩm lưu niệm và dịch vụ du lịch nông thôn. Các địa phương đã chú trọng phát triển sản phẩm dựa trên đặc trưng và lợi thế địa phương, đồng thời, hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Sau hơn 6 năm triển khai, Sơn La đã có 1 sản phẩm đạt 5 sao, 59 sản phẩm đạt 4 sao và 150 sản phẩm đạt 3 sao. Các hợp tác xã, doanh nghiệp đều chủ động đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao chất lượng sản phẩm; đồng thời, đẩy mạnh quảng bá, tiêu thụ thông qua các nền tảng số. Nhiều sản phẩm đã có mặt tại các hệ thống siêu thị, cửa hàng bán lẻ trong và ngoài tỉnh, khẳng định vị thế trên thị trường.

Gắn với xây dựng nông thôn mới, tỉnh chú trọng phát triển sản phẩm OCOP đi đôi với tổ chức lại sản xuất. Các địa phương triển khai xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ; từng bước chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Đồng thời, phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã và doanh nghiệp làm “đầu tàu”, liên kết với người dân theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập lao động nông thôn.

Tại xã Mai Sơn, Công ty TNHH MTV Đạt Thủy phát triển sản phẩm OCOP gắn với chế biến nông sản. Từ năm 2018, Công ty đã đầu tư gần 1 tỷ đồng xây dựng dây chuyền chế biến mắc ca. Ông Dương Quốc Đạt, Giám đốc Công ty, cho biết: “Với dây chuyền hiện đại, mỗi năm Công ty thu mua và chế biến hàng trăm tấn quả mắc ca, đưa ra thị trường 50-60 tấn sản phẩm thành phẩm. Các sản phẩm chủ lực gồm mắc ca sấy nguyên vị, hạt mắc ca sấy mật ong và rượu mắc ca, đều được xây dựng thương hiệu, đóng gói hiện đại, nhãn mác rõ ràng, phù hợp thị hiếu người tiêu dùng.” Hiện sản phẩm hạt mắc ca Đạt Thủy đã được công nhận OCOP 4 sao.

Không chỉ dừng lại ở chế biến, Công ty chủ động phát triển vùng nguyên liệu, liên kết với người dân tại nhiều địa phương trong tỉnh, triển khai hàng trăm ha mắc ca và thực hiện bao tiêu sản phẩm. Chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ giúp người dân yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập.

Bên cạnh chế biến, nhiều doanh nghiệp và HTX chú trọng nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm OCOP. Tại xã Phiêng Khoài, vùng trồng mận lợi thế của tỉnh, HTX Nông sản bản địa Nọong Piêu đã phát triển dòng sản phẩm mận Ruby theo hướng chuỗi giá trị bền vững. Từ năm 2019, HTX áp dụng quy trình VietGAP, từng bước chuyển sang sản xuất hữu cơ và xây dựng vùng nguyên liệu tập trung đạt chuẩn. Hiện nay, HTX quản lý 30,5 ha mận, trong đó 12 ha sản xuất theo hướng hữu cơ.

Chị Bùi Phương Thanh, Phó Giám đốc HTX, chia sẻ: Quá trình chuyển đổi sang mận Ruby tiêu chuẩn cao gặp nhiều khó khăn, nhưng khi ra thị trường, khách hàng sẽ khó tin nếu không có minh chứng về chất lượng. Việc tham gia dự thi OCOP giúp khẳng định thương hiệu và chất lượng sản phẩm, từ đó mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao thu nhập cho các thành viên và hộ liên kết trồng mận.” Sau khi được công nhận OCOP, sản phẩm mận Ruby thuận lợi hơn trong việc tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị.

Theo Quyết định 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí. Trong đó, tiêu chí số 3 về phát triển kinh tế nông thôn yêu cầu các địa phương xây dựng và triển khai hiệu quả kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP gắn với đặc trưng, thế mạnh. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, tổ chức sản xuất hiệu quả và gia tăng thu nhập cho người dân.

Trao đổi về định hướng triển khai chương trình OCOP, ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Ngành sẽ tiếp tục tham mưu cho tỉnh ban hành các chính sách hỗ trợ các chủ thể OCOP phát triển sản phẩm trên cơ sở ứng dụng công nghệ sơ chế, chế biến quy mô nhỏ và vừa; ưu tiên các sản phẩm chế biến sâu từ đặc sản, nguyên liệu địa phương. Đồng thời, định hướng các chủ thể nâng cao giá trị, đa dạng mẫu mã, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chất lượng đầu vào và thực hiện truy xuất nguồn gốc; duy trì các điều kiện về an toàn thực phẩm, mã số mã vạch và kiểm nghiệm định kỳ. Cùng với đó, tỉnh tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quảng bá, kết nối cung cầu. Việc gắn phát triển sản phẩm OCOP với xây dựng nông thôn mới không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản, còn tạo việc làm, cải thiện thu nhập, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn.

Sau hơn 6 năm triển khai, Chương trình OCOP không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm, mà đang từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm của người dân và các chủ thể sản xuất. Khi sản xuất được tổ chức theo chuỗi, gắn với thị trường và tiêu chuẩn chất lượng, giá trị nông sản được nâng lên, thu nhập người dân ổn định hơn. Đây cũng là nền tảng để các địa phương trong tỉnh hoàn thiện các tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững, hiệu quả./.