Thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền 2 cấp, khu vực Mai Sơn có 8 xã, gồm: Mai Sơn, Chiềng Mung, Chiềng Sung, Tà Hộc, Chiềng Mai, Phiêng Pằn, Phiêng Cằm và Mường Chanh. Sự tương đồng về điều kiện tự nhiên giữa các xã đã giúp quy hoạch sản xuất có tính kế thừa cao và phát huy hiệu quả rõ rệt.

Đến nay, toàn vùng có 5.400 ha cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao; trên 2.700 ha cây ăn quả theo hướng hữu cơ và 1.217 ha đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, giá trị trung bình 231 triệu đồng/ha/năm. Bên cạnh đó, nông dân trong vùng phát triển mạnh các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ cà phê, mía, sắn, rau màu... với tổng diện tích 8.622 ha, duy trì 47 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn trên quy mô gần 2.400 ha.

Nằm dọc trục quốc lộ 6, với lợi thế địa hình bằng phẳng của cao nguyên Nà Sản, đất đai màu mỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho các xã phát triển nông nghiệp gắn với công nghiệp chế biến. Cùng với đó, Khu công nghiệp Mai Sơn với hàng loạt dự án đang hoàn thiện đã tạo nên sức hút đầu tư mạnh mẽ. Từ năm 2020 đến nay, khu vực Mai Sơn đã thu hút 38 dự án, với tổng vốn đăng ký hơn 6.700 tỷ đồng. Ngành công nghiệp chế biến nông sản đang chuyển dịch mạnh mẽ từ chế biến thô sang chế biến sâu, giúp nâng cao giá trị gia tăng và đẩy mạnh xuất khẩu.

Mối liên kết giữa vùng nguyên liệu và doanh nghiệp tại Mai Sơn đang phát huy hiệu quả bền vững, tiêu biểu là Công ty CP Mía đường Sơn La, đã liên kết với hàng trăm hộ dân trồng trên 10.000 ha vùng nguyên liệu mía. Ông Trần Ngọc Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty, cho biết: Mỗi năm Công ty đã đầu tư hàng chục tỷ đồng hỗ trợ nông dân trồng mía công làm đất, làm đường, phân bón. Cây mía đã trở thành cây chủ lực trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, tạo việc làm, thu nhập ổn định cho hơn hàng chục nghìn hộ nông dân ở khu vực Mai Sơn và các vùng phụ cận.

Chính thức hoạt động từ năm 2023, Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La đã tập trung tối ưu hóa giá trị nông sản bằng cách đưa công nghệ hiện đại trực tiếp về vùng nguyên liệu. Năm 2025, việc đưa vào vận hành dây chuyền đồ hộp giấy mới đã đánh dấu bước tiến đột phá trong chiến lược phát triển bền vững của Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao tại địa phương; với vùng nguyên liệu liên kết gần 700 ha, Công ty hiện đã tự chủ được nguồn cung ổn định và chất lượng.

Là một trong những HTX liên kết sản xuất nguyên liệu cho Doveco Sơn La, HTX Hữu cơ Trung Hiếu, xã Chiềng Sung đã liên kết với hơn 700 hộ dân của các khu vực Mai Sơn, Mường La, Yên Châu trồng 850 ha ngô ngọt và đậu tương rau. Bà Đoàn Thị Thủy, Giám đốc HTX, cho biết: Mỗi năm, HTX cung cấp hơn 10.000 tấn nông sản cho Trung tâm Chế biến rau, quả Doveco Sơn La và một số nhà máy chế biến khác trong nước. Khi tham gia, các hộ dân được ứng trước giống và vật tư với giá ưu đãi, đồng thời được hỗ trợ kỹ thuật, giám sát quy trình sản xuất an toàn. HTX cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm, thu mua theo giá thị trường.

Còn Công ty CP Phúc Sinh Sơn La khẳng định vị thế qua việc hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và xây dựng vùng nguyên liệu quy mô 3.000 ha đạt các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe như RA và 4C. Anh Vũ Ngọc Huy, Trưởng phòng Quản lý vùng nguyên liệu, chia sẻ: Công ty đã liên kết chặt chẽ với 876 hộ nông dân tại các xã Chiềng Mai và Mường Chanh trồng 670 ha cà phê ứng dụng công nghệ cao. Vùng nguyên liệu ổn định giúp Phúc Sinh tập trung nâng cao chất lượng và đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, tiêu biểu là dòng trà Cascara được chế biến từ vỏ cà phê phục vụ xuất khẩu.

Hệ sinh thái nông nghiệp tại khu vực Mai Sơn càng trở nên hoàn thiện và khép kín với sự góp mặt của các nhà máy chế biến quy mô lớn, như Công ty CP Chế biến nông sản BHL, với chuỗi nhà máy hiện đại, công suất 120.000 tấn tinh bột và 90.000 tấn tinh bột biến tính mỗi năm, đảm bảo thu mua ổn định 70.000 tấn sắn tươi cho nông dân. Nhà máy Thực phẩm VFI Sơn La vừa đi vào hoạt động cũng đóng góp thêm năng lực chế biến 8.000 tấn nông sản tươi hằng năm, tạo động lực quan trọng, thúc đẩy kinh tế khu vực bứt phá và phát triển ngành công nghiệp chế biến.

Những chuyến xe hối hả về nhà máy hôm nay chính là “quả ngọt” từ mối liên kết cộng sinh bền chặt giữa doanh nghiệp và nông dân. Sự hiện diện của các nhà máy chế biến với dây chuyền sản xuất hiện đại, Mai Sơn đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nền nông nghiệp công nghệ cao, khẳng định vị thế trọng điểm trong hiện đại hóa nông nghiệp địa phương.