Năm 2025, tỉnh Sơn La ghi nhận nhiều cột mốc tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội với con số GRDP ước đạt gần 39.000 tỷ đồng, tăng 8,03% so với năm trước. Thành tựu này không chỉ giúp tỉnh hoàn thành mục tiêu đề ra mà còn xác lập vị thế trong nhóm các địa phương có tốc độ tăng trưởng khá của khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Nhìn lại chặng đường dài, quy mô nền kinh tế hiện đã đạt trên 96.000 tỷ đồng, gấp 1,74 lần năm 2020 và 2,64 lần so với năm 2015, phản ánh nỗ lực vượt bậc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân.

Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng mạnh mẽ, báo cáo về công tác bảo vệ môi trường năm 2025 đã chỉ ra một thực tế: Sức ép môi trường đang gia tăng rõ rệt, trở thành thách thức song hành cùng phát triển kinh tế. Cơ cấu GRDP cho thấy sự bứt phá của khu vực công nghiệp và xây dựng với mức tăng 10,68%, cùng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 6,76%. Chính sự mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hóa, phát triển công nghiệp chế biến và gia tăng hoạt động xây dựng đã tạo động lực cho tăng trưởng, nhưng đồng thời cũng kéo theo lượng lớn chất thải, nước thải và khí thải phát sinh.

Hiện nay, toàn tỉnh có 569 trang trại nông nghiệp, phần lớn quy mô nhỏ và vừa với hình thức chăn nuôi phân tán, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm mùi và nước thải nếu không được xử lý đúng quy trình. Bên cạnh đó, các cơ sở chế biến mía đường, sắn, cà phê dù đóng góp lớn cho sản xuất công nghiệp nhưng lại phát sinh lượng bã thải đáng kể. Đặc biệt, là vùng nguyên liệu cà phê hơn 20.000 ha và sản lượng trên 263.000 tấn tươi mỗi năm, tỉnh ta đang đối mặt với bài toán xử lý nước thải. Hiện mới chỉ có khoảng 30% sản lượng được chế biến tại các nhà máy có hệ thống xử lý đồng bộ; 70% còn lại chủ yếu thực hiện tại các hộ gia đình nhỏ lẻ, gây ra tình trạng ô nhiễm cục bộ, nhất là trong những ngày cao điểm mùa thu hoạch.

Ông Trần Văn Điển, đại diện một cơ sở chế biến nông sản tại xã Sông Mã, chia sẻ: Những năm gần đây, doanh nghiệp chúng tôi mở rộng sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường, đóng góp vào tăng trưởng chung của tỉnh. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải, chất thải là không nhỏ. Chúng tôi mong muốn tỉnh tiếp tục có cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn cụ thể để doanh nghiệp vừa phát triển sản xuất, vừa bảo đảm tuân thủ các quy định về môi trường.

Trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, năm 2025, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp tăng 9,48%; các ngành chế biến, chế tạo, sản xuất, phân phối điện và khai khoáng tiếp tục mở rộng. Việc hình thành các khu, cụm công nghiệp như Mai Sơn, Gia Phù, Mộc Châu tạo thêm việc làm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, song cũng gia tăng áp lực môi trường do hạ tầng thu gom, xử lý nước thải tại một số cụm công nghiệp chưa được đầu tư đồng bộ.

Đô thị hóa tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, song cũng gia tăng áp lực lên môi trường. Thế nhưng, đến nay, tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý mới đạt khoảng 22%, dù đã cải thiện so với giai đoạn trước; phần lớn còn lại xả trực tiếp ra môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm lâu dài.

Kết quả quan trắc môi trường năm 2025 cho thấy chất lượng không khí cơ bản nằm trong giới hạn cho phép đối với các thông số CO, SO, NO, PM; tuy nhiên, tiếng ồn và bụi lơ lửng có thời điểm vượt quy chuẩn tại một số khu vực trung tâm đô thị, bến xe, chợ, bệnh viện, do mật độ giao thông, xây dựng và dân cư tăng cao.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Tăng trưởng kinh tế là mục tiêu quan trọng, nhưng tỉnh xác định không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng. Năm 2025, nhiều chỉ tiêu vẫn nằm trong ngưỡng cho phép, song đã xuất hiện những dấu hiệu chịu tải ở một số khu vực. Đây là cơ sở để ngành tham mưu cho tỉnh điều chỉnh chính sách, tăng cường kiểm soát nguồn thải và đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường đồng bộ hơn.

Đứng trước yêu cầu mới, phải chuyển mạnh từ tư duy “xử lý ô nhiễm” sang “phòng ngừa ô nhiễm”, từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế và môi trường. Tỉnh ta tiếp tục lồng ghép chặt chẽ mục tiêu bảo vệ môi trường trong quy hoạch, kế hoạch phát triển KT-XH; tập trung kiểm soát nguồn phát sinh ô nhiễm từ chăn nuôi, chế biến nông sản, khu, cụm công nghiệp và đô thị. Đồng thời, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng thu gom, xử lý nước thải; tăng cường thanh tra, giám sát các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích áp dụng công nghệ sạch, phát triển kinh tế tuần hoàn; gắn bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ rừng và đất ngập nước với mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân.