Nói về thời gian khó trước đây, anh Lò Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Mường Bám, kể: Trước đây, tuyến đường từ xã Co Mạ về xã Mường Bám là con đường đất, nên việc đi lại của nhân dân và đến trường của con trẻ rất vất vả. Vì vậy,  khi còn học tại Trường THPT Co Mạ, tôi và các bạn chỉ về nhà vào các dịp lễ, tết. Sau này, khi đi học chuyên nghiệp tại Trường Cao đẳng Nông - Lâm Thái Nguyên, do khoảng cách từ xã về Thuận Châu khá xa và phải trải qua 3 chặng xe, nên tôi thường đi ngược ra xã Mường Ảng để bắt xe xuống trường. Từ năm 2015, tuyến đường vào xã được rải nhựa. Sau đó, có thêm đường tỉnh lộ 108 đoạn Co Mạ - Mường Bám. Có đường, mở ra cơ hội cho nhân dân trong xã được tiếp xúc với kỹ thuật sản xuất mới, với các loại cây trồng, vật nuôi đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Mường Bám có địa hình chủ yếu là đồi núi cao, chia cắt, các khu dân cư nằm rải rác, phân bố không đều. Kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất còn thiếu và chưa đồng bộ; dân trí của một bộ phận nhân dân không đồng đều… Với những đặc thù đó, bước đường phát triển Mường Bám còn gặp nhiều khó khăn thách thức. Đồng chí Hà Trung Thắng, Bí thư Đảng ủy xã Mường Bám, chia sẻ: Bài toán giảm nghèo đã nhiều lần được Đảng ủy xã đưa ra bàn bạc trong Ban Chấp hành mở rộng đến bí thư, trưởng các bản trong xã. Đồng thời, phân công các đồng chí Ủy viên BCH Đảng bộ xã phụ trách các bản để nắm bắt tình hình và cùng với chi bộ các bản rà soát những loại cây trồng, vật nuôi phù hợp, cũng như tuyên truyền, vận động nhân dân đẩy mạnh áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi, nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Tuy còn khó khăn, nhưng kinh tế của xã đang có bước chuyển tích cực.

Giúp nhân dân thay đổi tư duy sản xuất, các đoàn thể xã đã tích cực vào cuộc, thường xuyên về các bản tuyên truyền, vận động nhân dân chuyển đổi diện tích đất dốc trồng các loại cây lương thực ngắn ngày hiệu quả thấp sang trồng cây ăn quả và các loại cây có giá trị kinh tế. Khuyến khích các hộ dân phát triển chăn nuôi đại gia súc theo hướng nhốt chuồng gắn với trồng cỏ làm thức ăn chăn nuôi. Đồng thời, phối hợp với Ngân hành Chính sách xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn cho các hộ nghèo, cận nghèo vay vốn phát triển sản xuất, kinh doanh, với tổng dư nợ hiện tại trên 41,6 tỷ đồng.

Đến nay, bà con ở các bản bước đầu chủ động chuyển đổi cây trồng trên đất nương, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất gắn với bảo vệ môi trường. Toàn xã giờ đã chuyển đổi hơn 357 ha đất dốc sang trồng các loại cây ăn quả, cây cà phê… Năm 2025, nhân dân Mường Bám duy trì gieo trồng trên 473 ha cây lương thực có hạt, sản lượng ước đạt trên 2.300 tấn/năm; chăm sóc gần 177 ha cây cà phê, sản lượng đạt gần 400 tấn quả tươi; gần 180 ha cây ăn quả, sản lượng đạt 500 tấn. Ngoài ra, còn duy trì chăm sóc 17 ha cây mắc ca; hơn 9 ha cây sa nhân…

Ông Quàng Văn Phanh, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản, cho biết: Cả bản đang có khoảng 100 ha cây cà phê, cây ăn quả các loại. Năm 2025, cà phê được giá, sản lượng cà phê của bản đạt 200 tấn quả tươi, đã đem lại giá trị kinh tế cho bà con. Ngoài ra, nông dân còn nuôi gần 200 con gia súc, 1.000 con gia cầm... Kinh tế phát triển, nên đời sống của bà con từng bước khấm khá. Chúng tôi phấn đấu mỗi năm giảm khoảng 25% số hộ nghèo.

Cùng với việc chuyển đổi cây trồng, lĩnh vực chăn nuôi từng bước chuyển sang hướng tăng quy mô đàn và nâng cao chất lượng đàn vật nuôi. Các hộ chăn nuôi được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, tiêm vắc xin định kỳ phòng chống dịch bệnh cho gia súc, gia cầm. Nhân dân tận dụng diện tích đất bạc màu, bìa rừng để trồng gần 208 ha cỏ làm thức ăn nuôi trâu, bò nhốt chuồng. Hiện nay, toàn xã có hơn 9.000 con gia súc, trên 40.400 con gia cầm.

Là hộ có thu nhập ổn định từ chăn nuôi đại gia súc, gia đình ông Quàng Văn Đông, bản Nà Hát, xã Mường Bám, đang nuôi trên 60 con lợn và hơn 200 con gia cầm các loại. Ông Đông cho hay: Trước đây, gia đình tôi chăn nuôi theo cách thả rông, nên rất khó phòng bệnh cho đàn vật nuôi. Được cán bộ xã và ban quản lý bản tuyên truyền, vận động, tôi đã làm chuồng nuôi nhốt đàn lợn và quây lưới nuôi gia cầm, nhờ vậy, việc phòng dịch bệnh cho vật nuôi đảm bảo. Những năm qua, đàn vật nuôi phát triển tốt, sau khi xuất bán mỗi lứa, việc tái đàn cũng diễn ra nhanh chóng; thu nhập của gia đình đạt trên 100 triệu đồng/năm.

Xã còn khuyến khích các hộ phát triển kinh doanh thương mại. Toàn xã hiện có trên 110 cơ sở kinh doanh các loại, chủ yếu là cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, phục vụ xây dựng, sản xuất nông nghiệp và hàng tiêu dùng phục vụ sinh hoạt của nhân dân. Các cơ sở kinh doanh ổn định, giúp nhân dân thuận tiện trao đổi, giao dịch mua, bán, tăng thu nhập. Bà con trong xã đã biết ứng dụng công nghệ thông tin vào mua, bán hàng hoá, mở rộng quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội.

Trao đổi về định hướng phát triển kinh tế thời gian tới, ông Tạ Đăng Hải, Chủ tịch UBND xã, nhấn mạnh: Xã đang dồn lực đẩy mạnh thâm canh cây lương thực gắn liền với phát triển cây ăn quả, cây công nghiệp theo hướng hàng hóa bền vững. Trong đó, chìa khóa then chốt là ứng dụng công nghệ cao, sản xuất hữu cơ và thiết lập các chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Không dừng lại ở trồng trọt, mô hình kinh tế tuần hoàn - kết hợp chăn nuôi quy mô lớn xa khu dân cư gắn với bảo vệ môi trường - đang được khuyến khích mở rộng... thu hút các nguồn lực đầu tư từ doanh nghiệp, HTX, giúp nông dân Mường Bám tự tin làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Chia tay vùng đất Mường Bám, điều đọng lại sâu sắc nhất trong lòng chúng tôi không chỉ là màu xanh ngút ngàn của cà phê, mắc ca, hay những trang trại chăn nuôi, mà chính là sự thay đổi trong nếp nghĩ, cách làm của mỗi người dân. Sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của hệ thống chính trị đã khơi dậy khát vọng bứt phá, biến gian khó thành động lực. Mường Bám hôm nay không còn chỉ loay hoay với bài toán "xóa đói", mà đang vững vàng trên hành trình thoát nghèo, dệt nên những gam màu tươi sáng cho diện mạo một vùng cao đổi mới.