Nằm ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, xã Tà Xùa có khí hậu mát mẻ quanh năm, mây phủ dày cùng hệ sinh thái rừng phong phú. Điều kiện tự nhiên đặc biệt ấy đã tạo nên những cây chè Shan tuyết cổ thụ quý hiếm, nguồn nguyên liệu trà đặc sản nổi tiếng của tỉnh Sơn La. Những cây chè cao lớn, thân phủ rêu phong, búp to, mặt dưới lá có lớp lông tơ trắng mịn như tuyết. Khi chế biến, trà có hương thơm thanh khiết của núi rừng, vị chát nhẹ nhưng hậu ngọt sâu, hương vị đặc trưng mà ít vùng chè nào có được.

Hiện nay, xã Tà Xùa có hơn 200 ha chè Shan tuyết, trong đó gần một nửa là chè cổ thụ phân bố tại các bản Bẹ, Tà Xùa A, Trò A, Trò B và Mống Vàng. Từ năm 2008, các cơ quan chuyên môn đã điều tra, tuyển chọn 60 cây chè đầu dòng để bảo tồn và nhân giống, góp phần giữ gìn nguồn gen quý của vùng chè. Năm 2019, Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam đã trao Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam cho quần thể chè Shan tuyết cổ thụ bản Bẹ, xã Tà Xùa.

Qua nhiều năm, cây chè không chỉ là nguồn sinh kế quan trọng của đồng bào dân tộc Mông mà còn trở thành sản phẩm đặc sản được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Nhận thấy tiềm năng từ vùng nguyên liệu quý này, năm 2019, Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc đầu tư cơ sở chế biến tại bản Bẹ. Đến năm 2024, công ty tiếp tục mở rộng xưởng, hoàn thiện dây chuyền sản xuất tại bản Làng Sáng. Từ chỗ chủ yếu bán nguyên liệu thô, chè Shan tuyết Tà Xùa từng bước được chế biến sâu, tạo ra nhiều dòng sản phẩm trà đặc sản có giá trị cao.

Bà Phạm Thị Việt Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH Trà và Đặc sản Tây Bắc, cho biết: Mục tiêu của TAFOOD không chỉ sản xuất trà mà còn xây dựng thương hiệu trà đặc sản gắn với vùng chè cổ thụ Tà Xùa. Doanh nghiệp chú trọng bảo tồn nguồn nguyên liệu tự nhiên, đồng thời liên kết với người dân tổ chức sản xuất theo hướng bền vững. Để bảo đảm chất lượng sản phẩm, Công ty phối hợp với các hộ trồng chè hướng dẫn kỹ thuật thu hái, bảo quản nguyên liệu và kiểm soát quy trình sản xuất. Búp chè được thu hái thủ công theo tiêu chuẩn, sau đó đưa về xưởng chế biến trong ngày để giữ trọn hương vị tự nhiên. Quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ từ làm héo, vò, lên men đến sấy khô, tạo ra những sản phẩm trà có chất lượng ổn định.

Từ nguồn nguyên liệu chè Shan tuyết cổ thụ, TAFOOD đã nghiên cứu và phát triển nhiều dòng sản phẩm như trà xanh truyền thống, bạch trà, trà lên men, trà ép bánh và các dòng trà đặc sản. Trong đó, một số sản phẩm tiêu biểu như Trà xanh mây Tà Xùa và Bạch trà mây đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao của tỉnh. Không chỉ tiêu thụ trong nước, các sản phẩm trà của doanh nghiệp từng bước tiếp cận thị trường quốc tế và đạt nhiều giải thưởng tại các cuộc thi trà trong khu vực.

Song song với phát triển sản xuất, TAFOOD chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu bền vững. Doanh nghiệp ký hợp đồng liên kết thu mua chè với khoảng 300 hộ dân tại bản Bẹ và một số bản lân cận, bảo đảm đầu ra ổn định cho người trồng chè. Giá thu mua dao động từ 80.000 - 100.000 đồng/kg chè búp tươi, giúp người dân có thêm thu nhập. Riêng năm 2025, tổng doanh thu của Công ty đạt trên 25 tỷ đồng.

Gia đình ông Mùa A Châu, bản Bẹ hiện có hơn 2 ha chè Shan. Mỗi năm, gia đình thu trên 300 triệu đồng từ việc bán chè búp tươi. Ông Châu chia sẻ: Trước đây chè chủ yếu bán cho thương lái, giá bấp bênh. Từ khi liên kết với doanh nghiệp, đầu ra ổn định hơn, thu nhập của gia đình cũng được cải thiện.

Không chỉ thu mua nguyên liệu, TAFOOD còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Vợ chồng anh Mùa A Dênh là công nhân tại xưởng chế biến trà của Công ty. Sau thời gian được đào tạo, họ đã nắm vững các công đoạn chế biến như làm héo, vò, sấy và hoàn thiện sản phẩm. Thu nhập bình quân đạt khoảng 7 triệu đồng/người/tháng, giúp đời sống gia đình ổn định hơn.

Ông Đỗ Văn Xiêm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tà Xùa, cho biết: Việc doanh nghiệp đầu tư chế biến chè tại địa phương không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo việc làm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng cao. Mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và người dân đang phát huy hiệu quả, giúp cây chè Shan tuyết ngày càng khẳng định vị thế là sản phẩm đặc sản của địa phương.

Bên cạnh phát triển sản xuất, địa phương cũng từng bước khai thác giá trị du lịch của vùng chè Shan tuyết. Những đồi chè cổ thụ ẩn hiện giữa biển mây Tà Xùa đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thiên nhiên và văn hóa trà. Bà Hoàng Thị Vân, du khách đến từ tỉnh Hưng Yên, chia sẻ: Lên Tà Xùa, tôi không chỉ ấn tượng với cảnh sắc nơi đây mà còn rất thích hồng trà Shan tuyết cổ thụ Tà Xùa. Loại trà này có hương thơm mật ong, vị ngọt hậu dễ chịu.

Cùng với sự đồng hành của chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, cây chè Shan tuyết Tà Xùa đang từng bước khẳng định giá trị trên thị trường. Những búp chè trắng mịn giữa biển mây vùng cao không chỉ mang lại sinh kế cho người dân mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh vùng đất, con người vùng cao Tà Xùa đến với du khách và người tiêu dùng trong cả nước.