Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố mới đây đã phác họa một bức tranh đa chiều về trải nghiệm của doanh nghiệp đối với quá trình số hóa nền hành chính công.

Nhìn nhận về bức tranh cải cách thể chế và trải nghiệm của cộng đồng kinh doanh trong giai đoạn mới, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đã gửi gắm thông điệp mang tính định hướng ngay từ đầu, bước vào kỷ nguyên phát triển mới, công tác cải cách thủ tục hành chính và xây dựng Chính phủ số cần được đánh giá dựa trên những giá trị thực chất mang lại cho nền kinh tế. VCCI kỳ vọng các cơ quan quản lý sẽ mạnh dạn đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi từ hình thức cấp phép 'tiền kiểm' sang cơ chế 'hậu kiểm' minh bạch, dựa trên nền tảng dữ liệu số liên thông. Đồng thời, sự sát sao trong việc siết chặt kỷ luật thực thi tại cơ sở sẽ là bệ đỡ vững chắc, đảm bảo mọi chủ trương kiến tạo của Chính phủ được thẩm thấu trọn vẹn vào thực tiễn kinh doanh.

Bám sát định hướng kiến tạo đó, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã không ngừng nỗ lực cắt giảm và gỡ bỏ những "rào cản" với hàng nghìn quy định khắt khe về điều kiện kinh doanh, giúp cộng đồng doanh nghiệp tiết kiệm một khối lượng khổng lồ thời gian giải quyết thủ tục và hàng chục nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm. 

Đặc biệt, quá trình chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công đã mang lại những trải nghiệm tích cực. Khảo sát của VCCI cho thấy sự chuyển biến vượt bậc về mức độ hài lòng khi phần lớn doanh nghiệp nhận định các thủ tục trực tuyến hiện nay rất dễ dàng thực hiện, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí so với cách làm truyền thống. Hiệu quả của cơ chế liên thông cũng được minh chứng khi đại đa số doanh nghiệp cho biết họ không còn phải đi lại nhiều lần hay liên hệ với nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, song song với những gam màu sáng, báo cáo cũng chỉ ra một số điểm nghẽn trong trải nghiệm Chính phủ số cần được các cơ quan quản lý nhận diện và từng bước tháo gỡ.

Một trong những phát hiện đáng chú ý từ Báo cáo của VCCI là sự cần thiết phải nâng cao chất lượng của các phương án cắt giảm thủ tục. Trong một số lĩnh vực, các đề xuất đơn giản hóa vẫn còn thiên về điều chỉnh kỹ thuật văn bản thay vì thực sự cắt giảm quy trình.

Làm rõ hơn về góc nhìn này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI đánh giá, báo cáo ghi nhận rất nhiều nỗ lực từ các bộ, ngành. Tuy nhiên, ở một vài nơi, các đề xuất cắt giảm đôi khi chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật soạn thảo. Những điều chỉnh này chưa thực sự làm thay đổi bản chất của thủ tục cấp phép, doanh nghiệp vẫn phải chuẩn bị số lượng hồ sơ tương tự. Do đó, các cơ quan quản lý cần hướng tới những phương án cải cách đi sâu vào thực chất hơn nữa.

Bên cạnh yếu tố quy trình, trải nghiệm thực hiện Chính phủ số của doanh nghiệp đôi khi vẫn gặp trở ngại do sự thiếu đồng bộ về hạ tầng và dữ liệu. Các sự cố kỹ thuật trên hệ thống hải quan, lỗi kết nối nộp thuế điện tử hay tình trạng gián đoạn phản hồi từ hệ thống vẫn thỉnh thoảng xảy ra, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thông quan hàng hóa.

Ông Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Công Ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu nông sản T&T, chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn vận hành, việc ứng dụng môi trường điện tử đã hỗ trợ doanh nghiệp rất nhiều. Tuy nhiên, ở một số khâu, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện song song cả nộp trực tuyến và nộp bản giấy tại bộ phận một cửa, điển hình như khi nộp quyết toán thuế và báo cáo tài chính. Đơn vị rất kỳ vọng hệ thống dữ liệu sẽ sớm được liên thông toàn diện. 

Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng số, chất lượng thực thi công vụ tại cơ sở luôn là yếu tố quyết định sự thành bại của mọi chính sách. Báo cáo phản ánh vẫn còn những khoảng cách nhất định giữa quy định và thực tế áp dụng: Một bộ phận không nhỏ doanh nghiệp cho biết quy trình giải quyết trên thực tế chưa hoàn toàn đúng như văn bản niêm yết; thời gian giải quyết thường bị kéo dài hơn quy định và mức chi phí thực tế đôi khi cao hơn quy định của nhà nước.

Đáng lưu tâm hơn, tỷ lệ doanh nghiệp cho biết vẫn phải chi trả các khoản "chi phí không chính thức" khi làm thủ tục cấp phép vẫn duy trì ở mức đáng kể. Những vướng mắc trong khâu thực thi thủ tục hành chính, đặc biệt là các giấy phép kinh doanh có điều kiện, đã khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải hủy bỏ hoặc trì hoãn các kế hoạch kinh doanh quan trọng.

Nhìn nhận về sự cần thiết phải đồng bộ hóa giữa cải cách thể chế và năng lực thực thi, bà Hồ Thị Nguyệt, Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Công nghệ Đông Á đánh giá, Chính phủ đã và đang xây dựng một nền tảng dịch vụ công trực tuyến rất ưu việt. Tuy nhiên, công nghệ hiện đại cần đi đôi với sự đồng bộ về dữ liệu và năng lực vận hành của con người. Việc tiếp tục chuẩn hóa hành vi thực thi của cán bộ cơ sở và chuyển dần tư duy từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm' dựa trên dữ liệu sẽ là chìa khóa để tối ưu hóa không gian phát triển cho doanh nghiệp.

Những nỗ lực vừa qua đã thiết lập nền tảng vững chắc cho một tư duy lập pháp và hành pháp hướng tới sự kiến tạo. Trải nghiệm của doanh nghiệp về Chính phủ số đang dần cải thiện rõ rệt, nhưng để khơi thông mọi nguồn lực và biến những kết quả cải cách thành động lực tăng trưởng bền vững, sự đồng hành, thấu hiểu và cải thiện liên tục từ hệ thống quản lý nhà nước sẽ là yếu tố quyết định. Chỉ khi sự vận hành của Chính phủ số đạt đến độ liên thông và minh bạch tối đa, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam mới thực sự được tiếp thêm sức mạnh để tự tin vươn xa trên bản đồ kinh tế toàn cầu.