Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo tỉnh về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin (Ban Chỉ đạo tỉnh) về việc tổ chức làm trước lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ phường Tô Hiệu để rút kinh nghiệm, thống nhất phương pháp triển khai trên địa bàn tỉnh, phường Tô Hiệu đã chuẩn bị chu đáo mọi mặt và tiến hành khai quật. Chỉ trong 5 ngày từ 11-15/6 đã hoàn thành lấy mẫu 115 mộ, trong đó, số mộ lấy được mẫu phẩm 85 mộ, số mộ không lấy được mẫu phẩm 30 mộ; các mẫu phẩm được bàn giao theo đúng quy định, bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Tham gia phục vụ công tác lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ phường Tô Hiệu, cán bộ, chiến sĩ dân quân phường đã tích cực tham gia vận chuyển vật tư, trang thiết bị, vệ sinh khu vực nghĩa trang, hỗ trợ các lực lượng chuyên môn trong quá trình lấy mẫu ADN; phục vụ lễ viếng, truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang phường. Đồng chí Phạm Trung Hiếu, Trung đội trưởng Trung đội Dân quân cơ động 1, phường Tô Hiệu, xúc động nói: Khi thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi nhận thức sâu sắc hơn rằng, thế hệ chúng tôi hôm nay được sống trong hòa bình, độc lập là nhờ sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha ông đi trước. Mỗi mẫu giám định ADN hài cốt liệt sĩ được thu nhận lại thắp lên một hy vọng để tìm lại tên cho liệt sĩ.

Từ nguồn tin do người dân cung cấp, tháng 9 vừa qua, Ban Chỉ đạo tỉnh và cấp ủy, chính quyền, các lực lượng chức năng xã Chiềng Hặc đã phối hợp tìm kiếm, khai quật và cất bốc một hài cốt liệt sĩ, đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Châu. Đồng chí Hoàng Văn Toàn, Tiểu đội trưởng, Tiểu đội Dân quân cơ động xã Chiềng Hặc, Ban CHQS xã Chiềng Hặc, chia sẻ: Ngay khi có thông tin về phần mộ nghi là mộ liệt sĩ tại bản Hua Đán, chúng tôi cùng với các đồng chí trong Ban CHQS xã đi khảo sát, xác định khu vực, đánh dấu vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ, dựa trên lời khai của nhân chứng, tài liệu và dấu vết tại hiện trường. Sau đó, chúng tôi cùng với đơn vị tham gia khai quật phần mộ, cất bốc và đưa hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Châu. Tôi rất vinh dự khi góp một phần công sức nhỏ bé để giúp các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình.

Trong quá trình khảo sát, tìm kiếm, khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ tại bản Cang Kiểng, xã Chiềng Khoong các lực lượng chức năng gặp không ít những khó khăn, như: Khu vực nghi có phần mộ rộng, địa hình, địa vật đã thay đổi nhiều do canh tác nương rẫy, xói mòn đất, khó xác định được vị trí chính xác các phần mộ. Khó khăn, vất vả không làm chùn bước lực lượng tham gia, sau 5 ngày tìm kiếm, các lực lượng chức năng đã tìm thấy và đưa hai hài cốt liệt sĩ về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Sông Mã.

Là người trực tiếp tham gia tìm kiếm, khai quật, cất bốc hài cốt liệt sĩ tại bản Cang Kiểng, đồng chí Trần Văn Quý, Bản đội trưởng, bản Hoàng Lay, xã Chiềng Khoong, thông tin: Chúng tôi dùng xẻng, tỉ mỉ, nhẹ nhàng bóc từng lớp đất, cẩn trọng thu gom từng mảnh di vật, xương cốt của các liệt sĩ để đưa các liệt sĩ về với đồng chí. Mỗi khi phát hiện ra một phần hài cốt hay các di vật, anh em dân quân xã ai nấy đều nghẹn ngào, xúc động trước sự hy sinh anh dũng của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Cùng với lực lượng thường trực, dân quân các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã phát huy tốt vai trò là lực lượng nòng cốt ở cơ sở, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và nghĩa tình sâu nặng đối với các Anh hùng liệt sĩ. Giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm, có gần 490 lượt cán bộ, chiến sĩ dân quân các xã, phường tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Góp phần cùng các lực lượng, khai quật 579/579 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại 7 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh; tìm kiếm, quy tập và tổ chức lễ truy điệu, an táng 8 hài cốt liệt sĩ...

Thượng tá Giàng A Dề, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ CHQS tỉnh, thành viên Ban Chỉ đạo tỉnh, khẳng định: Các đồng chí dân quân đã tích cực phối hợp với lực lượng chức năng trong nắm tình hình địa bàn, rà soát, xác minh thông tin, cung cấp các nguồn tin liên quan đến phần mộ liệt sĩ; đồng thời tham gia hỗ trợ tìm kiếm, đào bới, cất bốc, vận chuyển và tổ chức an táng hài cốt liệt sĩ theo sự phân công. Đặc biệt, với lợi thế am hiểu địa hình, phong tục, tập quán và lịch sử địa phương, các đồng chí đã góp phần quan trọng giúp quá trình tìm kiếm, xác minh thông tin được triển khai thuận lợi, hiệu quả hơn.

Phát huy vai trò, trách nhiệm được giao, các chiến sĩ “sao vuông” trên địa bàn tỉnh đã và đang lan tỏa tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn đối với các thế hệ cha ông đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.