Các tiểu thương tại chợ Rặng Tếch (Thành phố) được hỗ trợ biển hiệu và tập huấn nâng cao kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm.

Chợ truyền thống giảm sức hút

Theo báo cáo của Sở Công Thương, trên địa bàn tỉnh hiện có 111 chợ (35 chợ kiên cố, 45 chợ bán kiên cố, 31 chợ lán tạm), tổng diện tích khoảng trên 240.000 m². Giai đoạn từ năm 2011 đến nay, 49 chợ được đầu tư xây mới, nâng cấp cải tạo, kinh phí 163,196 tỷ đồng. Nhìn chung, mạng lưới chợ đã được mở rộng, phát triển phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của tỉnh, cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân địa phương. Tuy nhiên, phát triển mạng lưới chợ đang đối diện một số khó khăn: Hoạt động xã hội hóa, thu hút đầu tư cho chợ còn hạn chế; chưa thành công trong việc chuyển đổi mô hình quản lý kinh doanh khai thác chợ; một số chợ khu vực nông thôn được đầu tư xây dựng nhưng khai thác không hiệu quả, không có người họp chợ, phải chuyển đổi mục đích sử dụng; quản lý các nguồn thu từ khai thác chợ để tái đầu tư, nâng cấp cải tạo hệ thống chợ chưa được quan tâm, cơ sở vật chất nhiều chợ xuống cấp nghiêm trọng; ở một số chợ vẫn còn tình trạng tiểu thương đặt giá quá cao so giá trị thực của sản phẩm, khiến khách hàng e dè, sợ bị mua “hớ”, dần giảm đi sự hào hứng khi đến với chợ truyền thống; phong cách bán hàng cũng như thái độ phục vụ của một số chủ hàng chưa chuyên nghiệp, không năng động sử dụng các chiêu thức thu hút khách hàng như: Khuyến mại, tặng quà, giao hàng tận nơi... Thêm nữa, khoảng 10 năm trở lại đây, trước những chuyển biến mạnh mẽ của thị trường và tốc độ đô thị hóa, các siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi mọc lên ngày càng nhiều tại thành phố Sơn La thì chợ truyền thống càng thêm vắng khách, bởi phải cạnh tranh khốc liệt với các kênh phân phối hàng hóa đặt hàng qua các trang web trực tuyến, giao hàng nhanh, hệ thống cửa hàng tiện ích...; các siêu thị luôn tung ra các chương trình giảm giá, khuyến mãi hấp dẫn, hàng hóa có nguồn gốc, địa chỉ rõ ràng, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm cũng luôn được quan tâm.

Ông Đoàn Mạnh Cường, Trưởng Ban Quản lý chợ Thành phố cho biết: Ban Quản lý chợ hiện đang quản lý chợ Trung tâm Thành phố và chợ 7/11. Trong đó, chợ Trung tâm được đưa vào sử dụng năm 1991 với 297 hộ kinh doanh đủ các mặt hàng từ hàng tạp hoá, bông vải sợi, quần áo, dầy dép; dụng cụ gia đình, thực phẩm khô, thực phẩm tươi sống... Trước tình hình buôn bán khó khăn, nhiều hộ đóng cửa ki-ốt, chuyển đi làm ăn nơi khác. Để thu khách hàng, từ năm 2016 đến năm 2018, Ban Quản lý chợ đã trình UBND Thành phố và huy động sự đóng góp của các tiểu thương đầu tư sửa chữa nâng cấp các hạng mục: Sân, giao thông nội tuyến, hệ thống cấp nước phòng cháy, bể nước phòng cháy, hệ thống báo cháy tự động và một số hạng mục khác... trị giá 3,6 tỷ đồng. Tuy nhiên, do các chợ được đầu tư xây dựng khá lâu, cơ sở vật chất xuống cấp nên hiện trạng chưa được cải thiện bao nhiêu.

Thay đổi để tồn tại

Trước những khó khăn trong kinh doanh của các chợ truyền thống, Sở Công Thương đã ban hành Kế hoạch 103/KH-SCT ngày 11/10/2019 làm việc với UBND các huyện, thành phố về việc thực hiện các quy định của pháp luật và chính sách về phát triển, quản lý chợ trên địa bàn tỉnh, nhằm đánh giá tình hình phát triển chợ; công tác quản lý kinh doanh, khai thác chợ; tình hình chuyển đổi mô hình quản lý chợ... Đồng thời, phối hợp với các sở, ngành liên quan xây dựng mô hình “chợ thí điểm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm” và chọn chợ Rặng Tếch để xây dựng mô hình. Theo đó, các tiểu thương được hỗ trợ 100% kinh phí xây dựng biển hiệu; tập huấn nâng cao kiến thức về tiêu chuẩn của thực phẩm sạch cũng như cách bảo quản thực phẩm; cấp chứng nhận đảm bảo là thực phẩm sạch. Sau hơn 1 năm triển khai, chợ thu hút 229 hộ kinh doanh thực phẩm cố định, khoảng 100 hộ kinh doanh không cố định và nhận được sự đồng tình cao của tiểu thương cũng như người tiêu dùng, hoạt động kinh doanh ngày càng đi vào nền nếp, từng bước thực hiện văn minh thương mại. Tình trạng kinh doanh các mặt hàng không rõ nguồn gốc; cung cấp thực phẩm tươi sống bị nhiễm bệnh không còn xảy ra... Thành công bước đầu của mô hình thí điểm chợ ATTP Rặng Tếch sẽ tạo điều kiện để các ngành chức năng của tỉnh tiếp tục nghiên cứu, nhân rộng trên địa bàn các huyện, thành phố, phấn đấu đến năm 2025, toàn tỉnh có từ 5 đến 7 chợ được xây dựng theo mô hình ATTP, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Không thể phủ nhận, chợ truyền thống cũng có ưu  điểm riêng, hàng hóa tươi mới, phong phú, đặc trưng vùng miền, thuận tiện mua bán... Chợ không chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa mà còn là nơi để gặp gỡ, trao đổi thông tin, trở thành tập quán trong nhân dân. Tuy nhiên, đã qua thời “trăm người bán, vạn người mua”, muốn chợ truyền thống có sức hút trở lại, các tiểu thương cần nỗ lực đổi mới tư duy và cách làm trong việc thực hiện văn hóa kinh doanh, tạo lòng tin và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Các đơn vị có liên quan, chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra việc niêm yết giá và chất lượng hàng hóa, từng bước thực hiện văn minh thương mại.