Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, số đơn vị cấp xã trong tỉnh giảm từ 188 xuống còn 67 xã. Việc sắp xếp đơn vị hành chính giúp tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý nhưng cũng làm thay đổi kết quả đánh giá các tiêu chí NTM. Hiện nay, cả 67 xã đều thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; trong đó, 66 xã thuộc khu vực III, 1 xã thuộc khu vực I. Qua rà soát, chưa có xã nào đạt từ 5 tiêu chí trở lên; 2 xã đạt 4 tiêu chí; 11 xã đạt 3 tiêu chí; 21 xã đạt 2 tiêu chí; 19 xã đạt 1 tiêu chí và 14 xã chưa đạt tiêu chí nào.

Giai đoạn 2026 - 2030, việc điều chỉnh Bộ tiêu chí quốc gia về NTM trở thành yêu cầu tất yếu. Ngày 29/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu, được thiết kế theo 3 nhóm xã, phù hợp điều kiện phát triển và đặc thù từng vùng.

Tại xã Muổi Nọi, sau sáp nhập từ các xã Bon Phặng, Muổi Nọi và Bản Lầm, địa phương có quy mô lớn hơn, đồng thời hình thành không gian sản xuất nông nghiệp rộng hơn. Xã hiện có gần 2.500 ha cà phê, cùng diện tích cây ăn quả lớn, tạo lợi thế để quy hoạch lại vùng sản xuất, phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo thêm nguồn lực cho xây dựng NTM. Ông Hoàng Quốc Việt, Chủ tịch UBND xã, cho biết: Sau sáp nhập, xã đã rà soát các tiêu chí hiện hành. Tuy nhiên, Bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026-2030 của tỉnh chưa được ban hành nên địa phương chưa có đầy đủ cơ sở đánh giá hiện trạng và xây dựng lộ trình cụ thể. Ngay sau khi Bộ tiêu chí được ban hành, xã sẽ khẩn trương rà soát, xây dựng kế hoạch và tập trung nguồn lực thực hiện.

Tại xã Yên Sơn, sau sắp xếp, địa bàn rộng hơn, tạo thêm không gian để phát triển sản xuất và khai thác các lợi thế của địa phương. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực còn khác nhau, trong khi nguồn lực đầu tư xây dựng NTM có hạn. Do đó, xã xác định cần căn cứ vào điều kiện thực tế, lựa chọn những tiêu chí, nội dung cần ưu tiên thực hiện trước. Ông Lò Thế Thi, Chủ tịch UBND xã, cho biết: Sau sắp xếp, xã có thêm dư địa phát triển, nhưng để tổ chức thực hiện hiệu quả cần sớm có Bộ tiêu chí của tỉnh làm căn cứ xác định nhiệm vụ, phân bổ nguồn lực phù hợp từng tiêu chí, từng thôn.

Trước yêu cầu thực tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu, trình UBND tỉnh dự thảo quyết định ban hành Bộ tiêu chí về xã NTM, Bộ tiêu chí thí điểm xã NTM hiện đại giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh. Bộ tiêu chí gồm 10 tiêu chí, 47 chỉ tiêu. Dự kiến trong tháng 8, UBND tỉnh sẽ ban hành, làm căn cứ để các xã rà soát hiện trạng, xác định nhiệm vụ và xây dựng lộ trình thực hiện.

Cùng với hoàn thiện Bộ tiêu chí, nguồn lực đầu tư giữ vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030. Theo đó, giai đoạn này, Trung ương dự kiến bố trí cho Sơn La 2.600,5 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 1.028,2 tỷ đồng kinh phí thường xuyên thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; nhu cầu vốn đối ứng ngân sách địa phương dự kiến 1.161,2 tỷ đồng. Trên cơ sở nguồn vốn được phân bổ, tỉnh định hướng đầu tư có trọng tâm, ưu tiên các nhiệm vụ, dự án cấp thiết, dự án chuyển tiếp và công trình có khả năng triển khai, giải ngân tốt. Các nguồn lực cũng được lồng ghép để tránh trùng lặp về nhiệm vụ, đối tượng và địa bàn hỗ trợ. Đồng thời, gắn đầu tư với phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Đối với nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 được phép kéo dài sang năm 2026, tỉnh tiếp tục rà soát, điều chỉnh, phân bổ phù hợp, bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ, dự án theo quy định. Cùng với ngân sách nhà nước, tỉnh tiếp tục huy động nguồn lực xã hội, phát huy sự tham gia của doanh nghiệp và người dân, tạo thêm nguồn lực đầu tư khu vực nông thôn. Nguồn lực đầu tư gắn với mục tiêu phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững.

Tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 1,5-2 điểm phần trăm/năm; ưu tiên giảm nhanh tại địa bàn có số hộ nghèo lớn, tỷ lệ hộ nghèo cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng đặc biệt khó khăn; hạn chế tái nghèo và phát sinh nghèo mới. Trên cơ sở Bộ tiêu chí và nguồn lực được phân bổ, các địa phương rà soát thực trạng, xác định tiêu chí còn thiếu, xây dựng lộ trình và lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên phù hợp điều kiện từng địa bàn.

Xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030, hướng đến những thay đổi thực chất hơn trong đời sống người dân. Việc xác định đúng thực trạng, lựa chọn đúng nhiệm vụ và tập trung nguồn lực theo từng địa bàn, là cơ sở để các xã từng bước hoàn thiện các tiêu chí, phát huy lợi thế sản xuất, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn./.