Giữ diện tích, nâng cao chất lượng rừng

Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, Hạt Kiểm lâm khu vực V được giao quản lý địa bàn 5 xã: Phù Yên, Mường Bang, Tân Phong, Tường Hạ và Kim Bon. Theo số liệu của đơn vị, diện tích đất có rừng trên địa bàn đạt gần 37.027 ha, diện tích đất chưa có rừng gần 3.356 ha; trong đó, rừng tự nhiên gần 32.398 ha, rừng trồng trên 6.423 ha, rừng phòng hộ trên 23.650 ha và rừng sản xuất trên 12.573 ha. Tỷ lệ che phủ rừng đạt 43,55%, cơ bản duy trì ổn định trong những năm gần đây. Với địa hình đồi núi chia cắt, nhiều khu vực rừng nằm xa khu dân cư, công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân.

Ông Sòi Ngọc Kiên, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực V cho biết: Đơn vị đã phân công kiểm lâm phụ trách địa bàn, phối hợp chặt chẽ với công an, quân sự và các tổ bảo vệ rừng cơ sở; chủ động tham mưu phương án PCCCR và tăng cường tuần tra vùng trọng điểm. Đặc biệt, 5 xã đã ký quy chế phối hợp bảo vệ rừng giai đoạn 2025-2030, tạo cơ chế huy động lực lượng xử lý kịp thời các sự cố phát sinh.

Nhằm siết chặt công tác quản lý, 5 xã kiện toàn 107 tổ, đội bảo vệ và PCCCR cơ sở, gần 1.100 thành viên nòng cốt, thường xuyên tuần tra, ngăn chặn xâm hại rừng. Song song với lực lượng tại chỗ, kiểm lâm địa bàn chủ động ứng dụng công nghệ hiện đại như ảnh vệ tinh, Flycam để giám sát diễn biến rừng và phát hiện sớm nguy cơ cháy, phá rừng. Cùng với đó, các quy định bảo vệ rừng được lồng ghép hiệu quả vào hương ước, quy ước bản, gắn liền với việc vận động nhân dân ký cam kết sử dụng lửa an toàn khi phát dọn nương rẫy.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, tình hình vi phạm pháp luật về lâm nghiệp giảm rõ rệt. Năm 2024, lực lượng chức năng xử lý 26 vụ vi phạm, trong đó 4 vụ xử lý hình sự về tội hủy hoại rừng, 22 vụ xử phạt hành chính, thu nộp ngân sách 193 triệu đồng. Năm 2025, số vụ vi phạm hành chính giảm còn 9 vụ, giảm 65,38% so với năm trước, thu nộp ngân sách gần 121 triệu đồng. Trong 10 tháng năm 2026, Hạt Kiểm lâm khu vực V phát hiện, xử lý 7 vụ vi phạm, 8 đối tượng, không có vụ phá rừng trái pháp luật, thu nộp ngân sách trên 48 triệu đồng.

Mường Bang có gần 17.846 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 64,29%, là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn của khu vực. Ông Lường Văn Vương, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Bang, cho biết: Xã chú trọng bảo vệ rừng gắn với bảo đảm sinh kế cho người dân; thực hiện công khai, minh bạch nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng. Đồng thời, rà soát, giải quyết tình trạng chồng lấn đất lâm nghiệp, đẩy mạnh giao đất, giao rừng, tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư, phát triển rừng bền vững.

Bản Thống Nhất, xã Mường Bang, có gần 2.335 ha đất lâm nghiệp, trong đó 2.192 ha có rừng. Ông Đặng Văn Sơn, Trưởng bản, cho biết: Nguồn tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, bản sử dụng một phần kinh phí trả công tuần tra từ 150.000-200.000 đồng/người/ngày; phần còn lại đầu tư đường giao thông, sửa chữa nhà văn hóa, lắp đặt điện chiếu sáng và hỗ trợ các hộ khó khăn.

Có thể thấy, sự chủ động của lực lượng kiểm lâm, phối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền và ý thức tự giác từ cộng đồng, việc quản lý, bảo vệ rừng tại 5 xã thuộc Hạt Kiểm lâm khu vực V đã ghi nhận những chuyển biến tích cực, số vụ vi phạm giảm rõ rệt qua các năm. Dù vậy, trước những thách thức như nguy cơ lấn chiếm đất giáp ranh hay cháy rừng mùa khô, việc tiếp tục siết chặt kiểm tra, giám sát gắn liền với tạo sinh kế bền vững và thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng sẽ là giải pháp cốt lõi, giữ vững màu xanh núi rừng.

Phát triển kinh tế rừng theo hướng đa giá trị

Hạt Kiểm lâm khu vực V định hướng phát triển lâm nghiệp theo hướng nâng cao chất lượng rừng, gia tăng giá trị kinh tế và khai thác bền vững. Trọng tâm là khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên bằng cây bản địa, như: Lát hoa, xoan đào, dổi, trám... và chuyển đổi trồng rừng gỗ lớn chu kỳ 10-12 năm thay vì gỗ nhỏ. Với hơn 4.000 ha rừng sản xuất hiện có, cùng 100-150 ha trồng mới mỗi năm, việc ứng dụng giống chất lượng cao và kỹ thuật thâm canh hứa hẹn nâng giá trị thương phẩm gỗ lớn gấp 2-3 lần, góp phần tối ưu hóa chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và kinh tế dưới tán rừng.

Các địa phương cũng đang khuyến khích sử dụng giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, kết hợp áp dụng kỹ thuật thâm canh, chăm sóc và tỉa thưa để nâng cao năng suất rừng trồng. Đồng thời, rà soát, lựa chọn chủ rừng đủ điều kiện để thí điểm cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chế biến, xuất khẩu. Cùng với đó, phát triển kinh tế dưới tán rừng thông qua trồng cây dược liệu, mây, tre, giang, kết hợp nuôi ong lấy mật và khai thác hợp lý lâm sản ngoài gỗ, góp phần tăng thu nhập, tạo việc làm và nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp.

Ông Sòi Ngọc Kiên cho biết thêm: Mỗi năm, địa bàn được chi trả khoảng 5,7 tỷ đồng cho trên 2.500 chủ rừng, góp phần duy trì hoạt động tuần tra, bảo vệ rừng và xây dựng các công trình phục vụ cộng đồng. Bên cạnh đó, mỗi hộ quản lý, chăm sóc bình quân 1-5 ha rừng; thu nhập từ khai thác rừng trồng đạt khoảng 70-120 triệu đồng/ha/chu kỳ, cùng nguồn thu từ lâm sản ngoài gỗ, mật ong khoảng 1-2 triệu đồng/hộ/năm. Những nguồn thu đó, góp phần cải thiện đời sống, khuyến khích người dân đầu tư chăm sóc, bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế rừng bền vững vẫn đối mặt nhiều rào cản: đất lâm nghiệp nhỏ lẻ, chồng lấn; chu kỳ trồng rừng gỗ lớn kéo dài (10-15 năm) vượt quá khả năng tài chính của người dân nên dễ bị khai thác sớm; địa hình dốc khiến chi phí vận chuyển chiếm 30-40% giá trị gỗ và liên kết bao tiêu sản phẩm chưa chặt chẽ. Để tháo gỡ, người dân kiến nghị được hỗ trợ hạ tầng đường lâm nghiệp, cung cấp giống chất lượng cao, tập huấn kỹ thuật và phát triển cây dược liệu dưới tán rừng. Đồng thời, mong muốn có chính sách tín dụng ưu đãi thời hạn 8-10 năm và cơ chế liên kết doanh nghiệp bao tiêu để yên tâm đầu tư dài hạn.

Theo định hướng của Hạt Kiểm lâm khu vực V, giai đoạn 2026-2035, địa bàn phấn đấu nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 48,5-50%; bảo vệ tốt 100% diện tích rừng tự nhiên, trồng mới và trồng lại 100-150 ha rừng sản xuất mỗi năm. Đồng thời, đẩy mạnh khoanh nuôi tái sinh, phát triển rừng gỗ lớn, cây dược liệu, lâm sản ngoài gỗ; từng bước cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, khai thác tiềm năng du lịch sinh thái và thị trường tín chỉ carbon. Để thực hiện mục tiêu này, các địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn về đất đai, vốn, hạ tầng và thị trường tiêu thụ, tạo động lực phát triển kinh tế rừng bền vững.

Với các giải pháp đồng bộ trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, khu vực Phù Yên từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế kinh tế lâm nghiệp. Việc gắn bảo vệ rừng với phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân, tạo động lực để các cộng đồng tiếp tục gắn bó, chủ động chăm sóc, phát triển rừng. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng rừng, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ vững nguồn nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.