Nhân rộng các mô hình

Ngày 13/12/2024, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 245/KH-UBND về triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn tỉnh, với mục tiêu đến hết năm 2025, cải tạo, nâng cấp mạng lưới thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt từ cấp huyện đến cấp xã đáp ứng các yêu cầu theo quy định; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại nguồn ở các khu vực đô thị đạt 90%...

Bà Lê Thị Thu Hằng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Sở đã phối hợp với các cấp, ngành và địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Tham mưu cho tỉnh tổ chức các sự kiện truyền thông quy mô lớn, như: Lễ phát động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 5/6, Chiến dịch “Làm cho thế giới sạch hơn”.

Một số địa phương đã triển khai thí điểm mô hình phân loại rác, như: Huyện Sốp Cộp triển khai tại các điểm trường; thành phố Sơn La thực hiện trên địa bàn các phường; thị xã Mộc Châu xây dựng đề án riêng và huyện Mai Sơn lồng ghép với phong trào 3 sạch. Các tổ chức đoàn thể với các mô hình “Ngôi nhà xanh”, “Đổi rác lấy cây xanh”, “Nói không với nhựa dùng một lần”, “Ngày chủ nhật xanh”... đã và đang góp phần tạo dựng văn hóa sống xanh, nhân rộng nhận thức đúng về giá trị của rác thải đã qua phân loại.

Được UBND thành phố chọn triển khai mô hình điểm phân loại chất thải rắn sinh hoạt, phường Tô Hiệu đã phối hợp với đơn vị thu gom rác thống nhất địa điểm, thời gian thu gom và tuyên truyền đến từng hộ dân. Đến nay, việc phân loại rác hữu cơ và vô cơ theo màu sắc túi, lịch trình thu gom được các hộ dân thực hiện và trở thành thói quen.

Bà Lường Thị Bó, Bí thư Chi bộ, tổ trưởng tổ 7, phường Tô Hiệu, chia sẻ: Mỗi ngày, tổ 7 thu gom từ 80-90 kg rác hữu cơ và 300-350 kg rác vô cơ. Việc phân loại giúp ngõ xóm sạch đẹp hơn, không còn hiện tượng rác tồn đọng, bốc mùi. Rác tái chế được hội viên phụ nữ thu gom về nhà văn hóa, bán gây quỹ phục vụ cộng đồng. Mô hình này tạo nên mối liên kết giữa hành vi bảo vệ môi trường và lợi ích cộng đồng, góp phần duy trì sự bền vững.

Từ thành công bước đầu tại phường Tô Hiệu, mô hình phân loại chất thải rắn sinh hoạt, được Thành phố triển khai đại trà tại các xã, phường. Còn tại thị xã Mộc Châu và các huyện Mai Sơn, Thuận Châu... kế hoạch phân loại rác thải rắn sinh hoạt tại nguồn cũng đang được triển khai đồng bộ, trong đó, tập trung tuyên truyền, nâng cao nhận thức và hướng dẫn người dân cách thực hiện.

Tháo gỡ vướng mắc

Theo Quyết định số 1676/QĐ-TTg ngày 25/12/2023 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Quy hoạch tỉnh Sơn La thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, lồng ghép phương án xác định vị trí, quy mô của các khu xử lý chất thải tập trung gồm 13 khu, với tổng công suất xử lý tối đa 755,9 tấn/ngày; trong đó, 11 khu kế thừa giai đoạn trước 2020; bổ sung 3 khu xử lý mới.

Đến nay, đã có 12/13 khu đang hoạt động, trong đó, có 8 khu xử lý đạt chuẩn bãi chôn lấp hợp vệ sinh, gồm: Thành phố Sơn La xử lý 80 tấn/ngày, kết hợp chôn lấp hợp vệ sinh và chế biến phân compost; các huyện Mai Sơn, Yên Châu, Thuận Châu, Sông Mã, Sốp Cộp xử lý từ 10-30 tấn/ngày; huyện Bắc Yên xử lý 10 tấn/ngày bằng hình thức đốt; 4 khu xử lý còn lại của huyện Phù Yên, Quỳnh Nhai, Vân Hồ, Mộc Châu, sử dụng phương pháp chôn lấp không hợp vệ sinh.

Giai đoạn 2022-2024, UBND tỉnh đã phê duyệt cấp hơn 200 tỷ đồng cho hoạt động thu gom - vận chuyển - xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Năm 2025, ngân sách dành cho dịch vụ công ích đô thị trong lĩnh vực rác thải đạt hơn 236 tỷ đồng, trong đó, có hơn 9 tỷ đồng từ thu giá dịch vụ. Sở Xây dựng cũng đã ban hành hướng dẫn đầu tư cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, từng bước nâng cao chất lượng xử lý, đảm bảo quy trình vệ sinh, an toàn và thân thiện với môi trường.

Vướng mắc trong thực hiện phân loại rác tại nguồn theo Luật Bảo vệ môi trường do các thông tư, hướng dẫn ban hành chậm khiến các địa phương gặp khó khăn khi triển khai các chính sách, nhất là trong việc xác định chi phí và giá dịch vụ cho từng loại rác. Bên cạnh đó, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn chưa được thực hiện đại trà, nên việc thống kê khối lượng theo từng loại gặp nhiều bất cập, do kinh phí vẫn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước; nguồn thu từ giá dịch vụ thấp, không đủ bù đắp đầu tư vào hệ thống xử lý hiện đại.

Bà Lê Thị Thu Hằng, Phó Giám đốc Sở NN&MT, cho biết thêm: UBND tỉnh chỉ đạo Sở NN&MT xây dựng dự thảo quyết định ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và dự kiến ban hành vào tháng 7/2025. Khi quyết định ban hành, Sở sẽ chủ trì phối hợp với Công ty cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị Sơn La và các đơn vị có liên quan tổ chức thẩm định phương án giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý; đồng thời, ban hành giá cụ thể đối với cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tỉnh theo quy định.

Sở NN&MT tiếp tục phối hợp tham mưu HĐND và UBND tỉnh thực hiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích, huy động mọi nguồn lực đầu tư cho việc đầu tư đồng bộ hạ tầng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Trong đó, khuyến khích xã hội hóa việc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; hằng năm, cân đối, bố trí kinh phí cho việc đầu tư xây dựng, vận hành hệ thống thu gom, lưu giữ, trung chuyển, vận chuyển và xử lý...