Từ trung tâm xã Chiềng Hặc, mất gần 2 giờ đồng hồ vượt qua cung đường gần 30 km với những con dốc quanh co, uốn lượn, nhiều đoạn đường đất trơn trượt, chúng tôi có mặt tại bản Ôn Ốc. Thời điểm này, Ôn Ốc hiện ra như một bức tranh thủy mặc với màu xanh của những cánh rừng, chấm phá bởi màu hồng của những cây đào rừng bung nở, gọi mùa xuân về.

Tiếp chúng tôi, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Ôn Ốc Vừ Lao Tếnh, chàng trai thế hệ  “9x” nhanh nhẹn và hoạt bát, vui vẻ thông tin: Bản hiện có 112 hộ đều là đồng bào dân tộc Mông sinh sống lâu đời dưới chân núi Pha Đét. Trước đây, cuộc sống bà con vất vả khó khăn lắm, hộ nghèo nhiều, tình trạng đói giáp hạt thường xuyên xảy ra. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực vươn lên thoát nghèo, cuộc sống của bà con đã có nhiều đổi thay.

Sự đổi thay ở Ôn Ốc không đến một cách ngẫu nhiên, mà bắt đầu từ những con người cụ thể – những người dám nghĩ, dám làm và đi trước một bước trong phát triển kinh tế. Tiêu biểu là anh Vừ A Súa, Giám đốc HTX Đồng Xìa, bản Ôn Ốc. Từ một hộ sản xuất thuần nông phụ thuộc vào thời tiết, năm được mùa, năm mất mùa, năm 2019, anh Súa đã vận động người dân trong bản thành lập HTX với 13 thành viên, trồng 17 ha mận hậu và hơn 10 ha trồng rau màu.  

Anh Súa chia sẻ: Là nông dân không được học hành nhiều, nhưng khi các thành viên tín nhiệm bầu làm giám đốc mình phải dốc hết sức, hết lòng. Để không phụ lòng tin của các thành viên, tôi đã tự mày mò, nghiên cứu, học tập, cộng với sự hỗ trợ của các cấp, các ngành, Ban quản trị HTX cùng tìm hướng đi giúp HTX ngày càng phát triển. Hiện nay, toàn bộ diện tích trồng trọt của HTX được áp dụng quy trình VietGAP, hơn 7 ha được xây dựng hệ thống tưới nhỏ giọt. Năm vừa qua, HTX xuất bán được 120 tấn mận hậu, hơn 100 tấn rau màu; bình quân thu nhập các thành viên khoảng 150 triệu đồng/người/năm.

Từ mô hình của HTX Đồng Xia, người dân bản tích cực học tập, làm theo. Hiện nay, bản Ôn Ốc có 70 ha cây ăn quả, chủ yếu là cây mận hậu; gần 20 ha cây rau màu; chăn nuôi phát triển theo hướng hàng hoá với hơn 1.000 con gia súc. Đặc biệt, người dân trong bản còn tích cực giữ gìn chăm sóc, khoanh nuôi, bảo vệ cây chè cổ thụ và mở rộng diện tích vùng trồng chè. Hiện nay, khu vực trồng chè có diện tích khoảng 2 ha, với gần 200 cây cổ thụ được HTX Tây Bắc thu mua, chế biến và xây dựng thành sản phẩm OCOP 4 sao. Tháng 5/2025, có 9 cây chè Shan tuyết cổ thụ ở bản Ôn Ốc được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam.

Bảo vệ màu xanh cho bản làng, người dân bản Ôn Ốc tích cực khoanh nuôi, bảo vệ hơn 1.100 ha rừng, được coi là “lá phổi xanh” của bản. Ban thành lập  tổ bảo vệ và phòng cháy chữa cháy rừng, có nhiệm vụ luân phiên kiểm tra, bảo vệ rừng, ngăn chặn hành vi xâm hại rừng, phát hiện sớm đám cháy, kịp thời tổ chức lực lượng ứng cứu, giảm thiểu thiệt hại do cháy rừng gây ra... Đặc biệt, ngoài việc chấp hành tốt Luật Lâm nghiệp, bản còn có quy ước giữ rừng riêng, như: Tuyệt đối không được phá rừng, đốt nương, làm rãy bừa bãi, khi đi lấy củi, lấy gỗ về làm nhà phải tận dụng những cây gỗ đã bị chết, hay những cành khô về dùng;... Ai phá rừng đều bị xử phạt nghiêm theo quy định của bản, xã, nhẹ thì năm đó không được công nhận danh hiệu gia đình văn hóa; nếu vi phạm lớn thì báo cáo xã, kiểm lâm địa bàn để xử lý theo quy định của pháp luật. Nhờ đó, ý thức người dân ngày càng được nâng lên, những cánh rừng do bản bảo vệ rộng hàng trăm ha ngày càng xanh tốt.

Cũng chính nhờ việc bảo vệ tốt những cánh rừng, hằng năm, người dân bản Lềm được nhận hơn 200 triệu đồng tiền khoanh nuôi bảo vệ và chi trả dịch vụ môi trường rừng. Số tiền này, được bản dùng một phần để hỗ trợ các thành viên tổ bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng của bản, còn lại sử dụng vào việc chung của bản như: Làm đường giao thông, xây dựng nhà văn hóa bản, mua sắm loa, đài, bàn ghế  trang bị cho nhà văn hóa bản; hỗ trợ các hoạt động văn nghệ, thể thao vào các dịp lễ, tết của bản... Từ nguồn chi trả dịch vụ rừng, sự hỗ trợ của nhà nước và đóng góp của người dân, bản đã bê tông hoá được 1,5 km đường nội bản.

Kinh tế ngày càng phát triển, đời sống người dân ổn định hơn, bản không còn tình trạng du canh, du cư, thiếu đói giáp hạt. Trong năm qua, bản có 6 hộ thoát nghèo, hiện chỉ còn 22 hộ nghèo, chiếm 19,6%. Dù tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, nhưng so với trước, đây là bước tiến dài, thể hiện xu hướng giảm nghèo bền vững. Điều khó khăn và mong muốn lớn nhất của người dân bản Ôn Ốc là sơm được đầu tư nâng cấp đoạn đường đất dài khoảng 10 km từ bản xuống trung tâm xã Mường Lựm cũ, giúp bà con đi lại và giao thương thuận tiện hơn.

Trong câu chuyện ngày xuân, đồng chí Lại Hữu Hưng, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Hặc, thông tin: Ôn Ốc có tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng: khí hậu trong lành, cảnh quan đẹp, văn hóa dân tộc Mông đặc sắc, người dân đoàn kết và có ý thức giữ gìn bản sắc. Xã sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ bà con theo hướng phát triển bền vững, để du lịch thực sự trở thành sinh kế mới, nhưng không làm mất đi hồn cốt văn hoá của bản.

Giữa sắc đào hồng phơn phớt trên đỉnh mây và tiếng khèn ngân dài trong nắng xuân ngập tràn, nhân dân bản Ôn Ốc đang háo hức đón chờ một mùa xuân mới, no ấm và hạnh phúc hơn.