Hằng năm, ngành Y tế phối hợp với các sở, ban, ngành, đoàn thể và địa phương xây dựng kế hoạch tuyên truyền, lồng ghép nội dung phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết vào các phong trào của Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, thực hiện qua sinh hoạt chuyên đề, nhóm, tư vấn trực tiếp và giáo dục pháp luật, tập trung vào các nội dung: Luật Hôn nhân và Gia đình, sức khỏe sinh sản vị thành niên, lợi ích khám sức khỏe tiền hôn nhân, phòng ngừa bệnh tan máu bẩm sinh, sàng lọc trước và sau sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản...

Trong 10 năm qua, toàn tỉnh tổ chức 187 cuộc truyền thông cho cấp ủy, chính quyền và người có uy tín trong cộng đồng, với gần 20.000 lượt tham dự; 656 cuộc truyền thông trực tiếp tại cơ sở, thu hút trên 52.000 lượt người. Cùng với đó, biên tập, in ấn và phát hành 4.500 cuốn bản tin chuyên đề, 250 đĩa VCD, 135.000 tờ rơi tuyên truyền về tác hại của tảo hôn, hôn nhân cận huyết và mất cân bằng giới tính khi sinh.

Bên cạnh đó, tỉnh còn triển khai, nhân rộng mô hình “Can thiệp giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại 35 xã; thành lập 12 câu lạc bộ tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, với 60 thành viên; tổ chức 2 hội thảo, 19 lớp tập huấn, hội nghị về nâng cao chất lượng dân số và kỹ năng truyền thông cho cộng tác viên dân số, cán bộ xã, người có uy tín. Nhờ đó, đội ngũ cán bộ cơ sở và già làng, trưởng bản phát huy vai trò tích cực trong vận động xóa bỏ hủ tục hôn nhân lạc hậu, kịp thời ngăn chặn một số trường hợp có nguy cơ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Ông Nguyễn Hữu Hùng, Phó Giám đốc Sở Y tế, cho biết: Sau 10 năm triển khai, với sự quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh cùng sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, ngành và địa phương, việc giảm thiểu tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đạt nhiều kết quả tích cực. Nhận thức của đồng bào các dân tộc được nâng lên, tỷ lệ tảo hôn đã giảm từ 17% (năm 2015), xuống 8,7%  tháng 6/2025; đến nay, không còn trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Sau sáp nhập, xã Xím Vàng có 10 bản, 100% đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Trước đây, địa phương từng là “điểm nóng” về tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Với sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền các cấp, nhiều năm trở lại đây, tình trạng tảo hôn đã giảm rõ rệt, không còn xảy ra các trường hợp kết hôn cận huyết thống.

Ông Hạng A Củ, Trưởng phòng Văn hóa xã Xím Vàng, cho biết: Xã đã phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng để tuyên truyền, hướng dẫn bà con thực hiện đúng các quy định của pháp luật về dân số. Đến nay, xã đã xóa bỏ hoàn toàn tình trạng kết hôn cận huyết thống. Đáng mừng là phần lớn thanh niên không còn bỏ học sớm để lập gia đình, mà quyết tâm học tập, trang bị kiến thức, mở rộng cơ hội làm việc tại các công ty trong và ngoài tỉnh.

Mặc dù tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn tỉnh đã có xu hướng giảm rõ rệt, song con số này vẫn còn cao so với mặt bằng chung cả nước. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tập quán, hủ tục lâu đời, cùng với điều kiện kinh tế khó khăn, trình độ dân trí hạn chế, nhận thức của một bộ phận người dân chưa đồng đều.

Giải quyết triệt để tình trạng này, bên cạnh sự vào cuộc của các cấp, ngành, cần có sự chung tay của toàn xã hội, nhất là vai trò gương mẫu, tích cực của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng, từng bước thay đổi nhận thức, hành vi và xây dựng nếp sống văn minh trong hôn nhân, gia đình.