Cùng với sự đầu tư của Nhà nước, các địa phương chủ động, sáng tạo trong đầu tư xây dựng cơ sở vật chất văn hóa, phù hợp với nhu cầu của địa phương. Các xã, bản, tiểu khu, tổ dân phố đều thành lập Ban giám sát cộng đồng, thực hiện dân chủ, công khai, minh bạch các nguồn vốn xã hội hoá trong xây dựng, tạo niềm tin cho nhân dân khi thấy công sức, tiền đóng góp của mình được hiện hữu thành nhà văn hóa, sân chơi thể thao.

Nhà văn hóa bản Hưng Nhân, xã Chiềng Pha cũ (nay là xã Bình Thuận), hoàn thành, đưa vào sử dụng từ tháng 4/2024, tổng mức đầu tư 1,8 tỷ đồng, diện tích hơn 230 m² cùng các hạng mục phụ trợ. Trong quá trình thi công, Ban giám sát cộng đồng bản phân công 5 thành viên thường xuyên theo dõi; các quy trình đều công khai, minh bạch, không phát sinh vi phạm. Ngoài nguồn vốn đầu tư của Nhà nước, nhân dân trong bản đóng góp ngày công trị giá gần 40 triệu đồng. Bà Hoàng Thị Lan, Bí thư chi bộ, Trưởng bản, cho biết: Trước đây nhà văn hóa của bản bằng gỗ, qua nhiều năm sử dụng xuống cấp, có nguy cơ đổ sập. Công trình mới đã đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa, thể thao, giải trí của nhân dân.

Còn tại xã Mường Chiên, giai đoạn 2021-2025, từ các chương trình mục tiêu quốc gia, đã đầu tư xây dựng, sửa chữa 8 nhà văn hóa, đến nay 21 bản đều có nhà văn hóa. Các nhà văn hóa được trang bị loa, đài, tủ sách, nhạc cụ, bàn ghế… phục vụ sinh hoạt cộng đồng, văn hóa, văn nghệ, thể thao. Ông Bùi Đình Hải, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết: Việc đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, nâng cao đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng, góp phần hoàn thành tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa trong xây dựng nông thôn mới.

Theo phương châm “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ”, năm 2024, nhân dân bản Phiêng Mựt, xã Mường Giôn, đã trích gần 1 tỷ đồng từ dịch vụ môi trường rừng để sửa nhà văn hóa, làm sân thể thao và đường lên điểm trường mầm non. Ông Lò Văn Khích, bản Phiêng Mựt 1, chia sẻ: Nhà văn hóa khang trang đã tạo điều kiện để bản tổ chức thường xuyên các cuộc họp, hoạt động văn nghệ, thể thao; bà con có nơi sinh hoạt rộng rãi, đầy đủ trang thiết bị, ai cũng phấn khởi.

Từ các nguồn vốn lồng ghép Chương trình giảm nghèo bền vững và Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từ năm 2022 đến nay, toàn tỉnh xây mới, nâng cấp 481 nhà văn hóa bản cùng các hạng mục phụ trợ; đầu tư 108 sân thể thao các bản với tổng vốn khoảng 45 tỷ đồng. Hiện có 2.080/2.248 tổ, bản, tiểu khu có nhà văn hóa, đạt 92,5%. Qua rà soát, hầu hết nhà văn hóa xã, bản, tiểu khu, tổ dân phố cơ bản đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể thao của nhân dân.

Tuy vậy, việc đầu tư xây dựng còn khó khăn, nhiều nhà văn hóa đã được nâng cấp nhưng thiết chế bên trong thiếu, chưa đồng bộ; vệ sinh, bảo quản chưa thường xuyên dẫn đến xuống cấp, ô nhiễm. Một số nhà văn hóa có diện tích nhỏ, không đủ chỗ sinh hoạt sau sáp nhập bản, tiểu khu, tổ dân phố; nhiều nơi thiếu quỹ đất xây dựng do địa hình đồi núi dốc.

Ông Hồ Trung Kiên, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh, thông tin: Thời gian tới, đơn vị phối hợp quy hoạch, tạo quỹ đất, bố trí ngân sách, lồng ghép các chương trình, dự án và huy động xã hội hóa để đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất văn hóa. Đồng thời, cùng các sở, ngành rà soát nhu cầu, đầu tư nhà văn hóa, trang thiết bị thiết yếu, như phông, màn, bục, tủ sách, báo, loa, bàn ghế..., cải tạo sân thể thao, xây dựng thiết chế văn hóa phục vụ nhân dân. Qua đó, tạo điều kiện thúc đẩy phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao phát triển sâu rộng.

Việc đầu tư xây dựng nhà văn hóa và các thiết chế cộng đồng đã và đang hoàn thiện tiêu chí cơ sở vật chất trong chương trình nông thôn mới, đồng thời tạo không gian sinh hoạt, gìn giữ bản sắc, gắn kết cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Khi đi vào hoạt động, những công trình này trở thành “ngôi nhà chung” nuôi dưỡng đời sống tinh thần, lan tỏa giá trị văn hóa, góp phần xây dựng nông thôn mới văn minh, giàu đẹp, bền vững.