Trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Mông nổi bật bởi sự cầu kỳ trong kỹ thuật se lanh, ghép vải, in sáp ong, thêu thổ cẩm với gam màu rực rỡ. Những hoa văn trên váy áo không đơn thuần là trang trí, mà ẩn chứa trong đó triết lý sống, tín ngưỡng và khát vọng với thiên nhiên. Mỗi chiếc váy xòe bồng bềnh, chiếc áo xẻ ngực, chiếc khăn đội đầu hay thắt lưng đính hạt cườm... đều là kết tinh của quá trình lao động cần mẫn và bàn tay khéo léo của người phụ nữ dân tộc Mông.

Trong tiến trình phát triển, phụ nữ dân tộc Mông đã linh hoạt cải tiến trang phục truyền thống để thuận tiện hơn trong cuộc sống. Chị Tráng Thị Mai, làm nghề may trang phục dân tộc ở bản Co Chàm, xã Vân Hồ, cho biết: Ngày nay, bà con thường lựa chọn các loại vải như lanh, bông, nhung... là những chất liệu mềm, thoáng mát, thấm hút mồ hôi để may trang phục. Các loại hoa văn thổ cẩm cũng có sự kế thừa và sáng tạo để đảm bảo yếu tố thẩm mỹ. Ngoài ra, trong thiết kế cũng được thay đổi một số chi tiết để tối giản quá trình mặc trang phục, chẳng hạn như thay vì sử dụng đai quấn váy ôm sát cơ thể, bà con may sẵn chun vào váy, giúp mặc nhanh và thoải mái hơn.

Những năm gần đây, nghề may trang phục dân tộc cách tân còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế, đem lại thu nhập cao cho nhiều hộ dân vùng cao. Gia đình bà Thào Thị Dợ, làm nghề may trang phục tại chợ trung tâm xã Co Mạ hiện đang thuê 3 lao động, mỗi tháng sản xuất và bán hơn 100 sản phẩm phụ kiện, trang phục dân tộc Mông, doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Bà Dợ chia sẻ: Các mẫu thiết kế trên internet có rất nhiều; ngoài ra, những chi tiết như cổ áo, tay áo, cạp váy... cũng đều có bán sẵn nên việc may trang phục khá nhanh. Mỗi bộ trang phục cách tân mất khoảng 2-3 ngày để hoàn thiện, có giá từ 250.000-400.000 đồng/bộ tùy theo thiết kế.

Kinh doanh dịch vụ cho thuê trang phục tại Phiên chợ vùng cao Co Mạ vào dịp Quốc khánh 2/9, chị Vừ Thị Sa Ly, xã Co Mạ, giới thiệu: Những bộ trang phục dân tộc cách tân vẫn luôn tôn trọng giá trị nguyên bản, lấy truyền thống làm nền cho sự sáng tạo. Các loại váy, áo vẫn giữ nguyên họa tiết thổ cẩm truyền thống nhưng được may kiểu cách hiện đại, phối thêm màu sắc, chất liệu mới; váy rộng hoặc xẻ tà, áo chiết eo, giúp tôn lên vóc dáng người thiếu nữ. Ngoài ra, còn có nhiều đồ trang sức, phụ kiện như vòng cổ, vòng tay, mũ đội đầu đính hạt cườm, túi xách,… khiến bộ trang phục thêm nổi bật và cuốn hút hơn.

Tại các sự kiện văn hóa lớn của các các địa phương trong tỉnh, như Lễ hội Hoa ban, Tuần Văn hóa Du lịch Quỳnh Nhai, Hội thi Nghệ thuật quần chúng... đều có phần thi người đẹp trình diễn trang phục dân tộc truyền thống và cách tân. Những bộ trang phục dân tộc Mông được thiết kế mới nhưng vẫn đảm bảo yếu tố truyền thống, để lại ấn tượng với du khách trong và ngoài tỉnh, trở thành “sứ giả văn hóa”, tiếp thêm động lực thúc đẩy du lịch phát triển.

Tiến sỹ Lương Hoài Thanh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu văn hóa các dân tộc Tây Bắc, Trường Đại học Tây Bắc, cho rằng: Trang phục dân tộc Mông nói riêng và các dân tộc tỉnh Sơn La nói chung luôn có sự giao thoa, thay đổi để phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội. Việc thiết kế, cách tân trang phục là một hoạt động nghệ thuật rất cần sự sáng tạo, nhưng phải dựa trên những yếu tố truyền thống, đảm bảo phù hợp với thuần phong mỹ tục, quan niệm thẩm mỹ, góp phần bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa từ những bộ trang phục dân tộc.

Trang phục truyền thống và cách tân của đồng bào dân tộc Mông, đã tạo nên sức hấp dẫn riêng có, giúp bà con vùng cao có thêm sinh kế từ nghề thêu dệt và bản sắc văn hóa dân tộc Mông ở Sơn La tiếp tục lan tỏa, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch.