Trò chơi tó mák lẹ trong phần hội.

Để tổ chức Lễ hội, bà con nhân dân trong bản cùng nhau tiến hành nhiều công việc và tham gia các hoạt động cộng đồng, tự nguyện quyên góp các dụng cụ, đạo cụ, lương thực, thực phẩm, công sức... Qua đó càng tăng cường mối đoàn kết, gắn bó giữa các gia đình, dòng họ, bản, mường. Thông qua Lễ hội, bà con được giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cách nuôi dạy con cái và động viên nhau xây dựng bản mường ngày một tốt hơn.

Trưởng bản Lò Văn Chiến cho biết: Bản Mường Và có trên 400 hộ dân của 4 dân tộc (Thái, Lào, Mường, Kinh). Hằng năm, Ban quản lý bản thông báo, vận động bà con tham gia những công việc chuẩn bị cho tổ chức Lễ hội, cùng nhau đóng góp để mua các lễ vật và những vật dụng cần dùng khác... để làm lễ, hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện, nhằm duy trì nét văn hóa truyền thống của bản.

Lễ hội gồm phần lễ và phần hội. Trong phần lễ, chủ lễ (ông mo) làm các thủ tục gọi mời các vị thần linh như thần sông, thần núi, thần thổ địa, thần cai quản ruộng nương, vùng miền, linh hồn người có công dựng bản mường về dự và tiếp nhận các lễ vật do nhân dân trong bản, trong mường dâng lễ. Sau khi hoàn thành nghi lễ cúng xin, mời tổ tiên, các đấng thần linh, ngày hôm sau, nghi lễ cúng tại rừng thiêng của bản được tổ chức. Tại đây, bà con dựng sẵn nhà miếu để làm lễ cúng tổ tiên, cầu xin các đấng thần linh ban cho dân bản sức khỏe và mùa màng tươi tốt. Trong  ngày này, người dân không đi làm ruộng, làm nương, không tổ chức hát hò, không xem phim, không đội mũ, không đi xe máy trong bản. Trước đây kiêng 3 ngày, bây giờ kiêng 1 đêm... Sau phần lễ, phần hội sẽ được diễn ra gồm các trò chơi dân gian như: ném còn, kéo co, cướp áo, đi cà kheo, tó mák lẹ, múa xòe, tổ chức dân ca dân vũ, tổ chức giao lưu văn hóa - văn nghệ...

Lễ hội “Xên bản, xên mường” có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của bà con nhân dân bản Mường Và nói riêng và các dân tộc trong tỉnh nói chung. Việc lưu giữ và bảo tồn lễ hội không chỉ phát huy truyền thống văn hóa mà còn thiết thực góp phần cổ vũ, động viên nhân dân các dân tộc đoàn kết gắn bó, tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.