Tại bản Đen, nơi được giao quản lý hơn 400 ha rừng tự nhiên, mô hình tổ bảo vệ rừng cộng đồng được duy trì đều đặn hơn 10 năm qua. Các thành viên trong tổ thay phiên đi tuần rừng 2-3 lần mỗi tháng, nhất là vào mùa khô hanh. Cùng với đó, chủ động kiểm tra các tuyến đường băng cản lửa, phát hiện kịp thời những hành vi vi phạm; nhắc nhở nhân dân không đốt nương khi chưa có biện pháp an toàn. Mỗi đợt tuần tra, tổ bảo vệ rừng đều lập biên bản, báo cáo với UBND xã và lực lượng kiểm lâm địa bàn. Nhiều năm liền, ở bản Đen không xảy ra cháy rừng và chặt phá cây rừng trái phép.

Còn ở bản Oi, nơi có 612 ha rừng tự nhiên và rừng phòng hộ, công tác bảo vệ rừng được người dân duy trì, thực hiện nghiêm. Tổ bảo vệ rừng của bản có 21 người, hằng năm, bản xây dựng quy ước, hương ước liên quan đến quản lý rừng và phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR); tổ bảo vệ rừng rà soát các điểm có nguy cơ cháy, phát dọn thực bì, tạo đường băng cản lửa. Trong những cuộc họp bản đều giành thời thông tin về tình hình, phổ biến các quy định mới về bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy.

Anh Lường Văn An, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Oi, khẳng định: Chúng tôi quán triệt tới từng hộ dân việc giữ rừng. Chi bộ, ban quản lý bản luôn phối hợp chặt với kiểm lâm, UBND xã trong công tác bảo vệ rừng. Mọi vụ việc đều được công khai để dân cùng giám sát, hạn chế tối đa tình trạng vi phạm.

Nhờ sự vào cuộc chủ động này, đã thay đổi rõ rệt ý thức cộng đồng, trước đây nhân dân xem rừng là nơi “tự lấy, tự dùng”, thì nay coi rừng là tài sản chung, là nguồn lợi trực tiếp. Nhiều hộ tự giác báo tin khi thấy dấu hiệu bất thường, không còn tình trạng bao che cho các hành vi xâm hại rừng. Việc niêm yết công khai khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng giúp người dân hiểu rằng càng giữ rừng tốt, họ càng hưởng lợi nhiều hơn. 

Phiêng Pằn có hơn 14.200 ha đất có rừng, trong đó rừng tự nhiên chiếm gần 90%, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 48%. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng, Phiêng Pằn luôn đặt mục tiêu bảo vệ rừng lên hàng đầu, coi đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn thể nhân dân. Ông Trịnh Vinh Hiển, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực VI, phụ trách công tác quản lý, bảo vệ rừng ở xã Phiêng Pằn, khẳng định: Nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng luôn được xác định là một trong những trọng tâm của đơn vị. Hạt đã kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Từ đầu năm đến nay đã kịp thời phát hiện và xử lý 4 vụ phá rừng, khai thác gỗ trái phép; đơn vị đã phối hợp với tổ công tác của xã tiến hành lập biên bản, tạm giữ tang vật, củng cố hồ sơ để xử lý theo quy định.

Tại những khu vực khoanh nuôi tái sinh, cây rừng phát triển tốt, đất đai màu mỡ hơn, bà con trồng xen các loại dược liệu như: Sa nhân, hà thủ ô ở vùng ven rừng. Những mô hình này đang mở ra hướng phát triển mới cho Phiêng Pằn, như khai thác kinh tế dưới tán rừng, vừa tăng thu nhập, vừa góp phần bảo vệ hệ sinh thái.

Mỗi năm, Phiêng Pằn nhận trên 3,2 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Nhiều bản trong xã đã biết tận dụng nguồn tiền này để từng bước cải thiện đời sống. Điển hình như bản Ớt Chả, từ nguồn quỹ này, bản đã sửa sang nhà văn hóa, hỗ trợ một phần kinh phí làm đường nội bản, mua sắm dụng cụ cho tổ bảo vệ rừng, như: Dao phát, ba lô dập lửa, bình chữa cháy… giúp lực lượng tại chỗ có đủ trang thiết bị, chủ động xử lý sớm các tình huống khi có cháy rừng. Trong khi đó, các bản vùng cao khác dùng nguồn quỹ để hỗ trợ một phần chi phí học tập cho trẻ em, khuyến khích gia đình tích cực tham gia tuần tra rừng.

Ông Lường Văn Phong, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Ớt Chả, cho biết: Mỗi năm, bản được nhận 130 triệu đồng từ dịch vụ môi trường rừng, đây là nguồn kinh phí để chi cho các hoạt động chung của bản. Từ khi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng được triển khai, hơn 950 ha rừng tự nhiên của bản được giao khoán, bảo vệ chặt chẽ. 

Quyết tâm giữ màu xanh của những cánh rừng, xã tiếp tục tăng cường tuyên truyền, chú trọng giao khoán rừng cho cộng đồng, mở rộng các mô hình tổ bảo vệ rừng, nâng cao năng lực PCCCR, đặc biệt là ứng dụng công nghệ theo dõi rừng từ xa, kết hợp tuần tra định kỳ với kiểm tra đột xuất; mở rộng diện tích rừng trồng mới, phát triển trồng cây bản địa, cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế nhằm tăng độ che phủ, tạo sinh kế lâu dài cho người dân.