Quyết tâm giữ rừng

Tổ tuần rừng hôm nay có hơn 20 người, gồm cán bộ kiểm lâm, Đồn Biên phòng Chiềng Sơn và thành viên các tổ bảo vệ rừng bản Khò Hồng, xã Chiềng Sơn. Dọc đường đi ông Phạm Quang Cảnh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, kiêm Giám đốc Ban Quản lý Khu rừng đặc dụng Xuân Nha, thông tin: Trước đây, khu rừng từng bị lâm tặc lén lút khai thác gỗ, giờ đã yên bình hơn nhiều. Nhưng chỉ cần lơ là, rừng lại có thể bị xâm hại, nên chúng tôi phải thường xuyên tuần tra rừng. Mỗi chuyến tuần tra rừng có thể kéo dài từ vài tiếng đến cả ngày. Mục tiêu là phát hiện sớm những dấu hiệu xâm hại rừng, cây bị đốn trộm, bẫy thú rừng, hay dấu vết người lạ xâm nhập.

 Tham gia cùng các anh, chúng tôi mới biết việc tuần tra rừng không hề đơn giản, chúng tôi đi theo những lối mòn, luồn lách qua rừng rậm, leo dốc, vượt suối. Qua câu chuyện trên đường, chúng tôi được biết, cán bộ kiểm lâm nơi đây phải thường xuyên đối mặt nhiều hiểm nguy, như rắn độc, vắt rừng, nhất là mùa mưa, còn có nhưng trận lũ quét bất ngờ, thậm chí cả sự chống đối của lâm tặc. 

 Anh Lò Văn Thu, cán bộ  Ban Quản lý Khu rừng đặc dụng Xuân Nha đã có hơn 20 năm gắn bó với những cánh rừng xanh, từ Rừng đặc dụng Tà Xùa đến Rừng đặc dụng Xuân Nha. Tranh thủ phút giải lao, anh Thu chia sẻ: Mỗi chuyến tuần rừng cùng với việc dọn dẹp thực bì, phát đường băng cán lửa, chúng tôi phải liên tục cảnh giác, quan sát mọi dấu hiệu bất thường. Chỉ một vết chặt mới trên thân cây, một đoạn dây thép giấu trong bụi cỏ, hay thậm chí mùi khói nhẹ cũng có thể là manh mối của một vụ vi phạm.

Trong chuyến tuần rừng lần này, Tổ công tác vừa kiểm tra rừng kết hợp dọn thực bì và làm đường băng cản lửa. Dưới tán rừng xanh, ai nấy đều tích cực tham gia dọn dẹp thực bì. Ông Phàng A Di, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Khò Hồng, cho biết: Bản Khò Hồng hiện nay được giao khoanh nuôi, bảo vệ hơn 1.100 ha rừng. Trước đây, bà con thường vào rừng khai thác gỗ, làm nương rẫy. Được cán bộ Kiểm lâm tuyên truyền thường xuyên, bà con đã nâng cao ý thức, cùng đồng lòng bảo vệ rừng. Hằng năm, bản được nhận khoảng gần 300 triệu đồng tiền dịch vụ môi trường rừng, có kinh phí để đổ bê tông đường nội bản, xây dựng sân thể thao, nhà văn hóa và nhiều công trình công cộng khác...

Với địa bàn quản lý rộng, nhiều bản giao thông đi lại khó khăn, địa hình phức tạp, nên việc tuyên truyền, trao đổi, phối hợp triển khai các nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng và PCCCR trên địa bàn gặp khó khăn. Cùng với đó,  nhân dân trong vùng hầu hết phụ thuộc vào sản xuất nương rẫy; phong tục, tập quán canh tác phát đốt nương và nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, nên vẫn còn xảy ra tình trạng phát vén rừng làm nương, lấn chiếm đất lâm nghiệp. Vì vậy, những cuộc tuần tra được triển khai liên tục, từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tổ chức 102 cuộc tuần tra bảo vệ rừng; tổ chức 9 cuộc tuyên truyền về bảo vệ rừng và PCCCR với trên 1.100 lượt người tham gia, từng bước nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân về bảo vệ và phát triển rừng. 

Bảo tồn đa dạng sinh học

Rừng đặc dụng Xuân Nha có diện tích quy hoạch 18.173 ha, nằm trên địa bàn 2 xã Chiềng Sơn và xã Xuân Nha. Khu rừng có 10,7 km tiếp giáp với nước bạn Lào; 15,6 km tiếp giáp với tỉnh Thanh Hóa. Rừng đặc dụng Xuân Nha có vị trí đặc biệt quan trọng với giá trị bảo tồn cao, sở hữu hệ sinh thái đa dạng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm. Đến thời điểm hiện tại đã ghi nhận 1.161 loài thực vật, 499 chi, 162 họ thuộc 5 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó ghi nhận 41 loài trong Sách đỏ Việt Nam, 29 loài có giá trị bảo tồn cấp khu vực và toàn cầu có tên trong Danh lục đỏ thế giới. Nổi bật trong số đó có 2 loài thực vật quý hiếm là thông Xuân Nha được xếp vào nhóm “cực kỳ nguy cấp” và Sa Mu dầu thuộc nhóm “nguy cấp”.

Khu rừng đặc dụng Xuân Nha hiện có tổng số 542 loài thú, chim, bò sát, lương cư và cá. Trong đó có 32 loài quý hiếm toàn cầu, là những loài quý hiếm trong Danh lục đỏ Thế giới; 51 loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Cùng với đó, khu rừng còn ghi nhận 708 loài của 96 họ thuộc 14 bộ côn trùng. Trong đó ghi nhận có 12 loài trong Sách đỏ Việt Nam; 3 loài trong Danh lục đỏ thế giới…

Rừng đặc dụng Xuân Nha còn là nơi lưu giữ nguồn gen vô cùng quý giá, đặc biệt là các loài đặc hữu có giá trị sử dụng cao. Hiện nay, đã xác định được 255 loài thực vật làm thuốc, trong đó có nhiều loài quý như: Lan kim tuyến, Bảy lá một hoa, Hà thủ ô đỏ..., 278 loài cho gỗ và nhiều loài có giá trị làm thực phẩm. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác bảo tồn và phát triển các nguồn gen bản địa.

Ông Phạm Quang Cảnh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, kiêm Giám đốc Ban Quản lý Khu rừng đặc dụng Xuân Nha, cho biết thêm: Ban quản lý rừng đặc dụng Xuân Nha đã được đầu tư xây dựng 1 vườn ươm để phục vụ nhân giống, bảo tồn các loài thực vật bản địa, đặc hữu quý hiếm. Ngoài ra đơn vị cũng phối hợp nhiều tổ chức thực hiện nghiên cứu về hoạt động bảo tồn nguồn gen, thực hiện khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung cây bản địa tại các khu vực bị tác động; phối hợp với cơ quan chức năng trong kiểm soát, xử lý các hành vi săn bắt, vận chuyển động vật hoang dã trái phép.

Ban quản lý rừng đặc dụng Xuân Nha đã phối hợp với Trung tâm con người và thiên nhiên thực hiện hoạt động phục hồi rừng trên địa bàn rừng đặc dụng Xuân Nha. Tiêu biểu là chương trình "Góp lá vá rừng năm" từ năm 2025 đến nay đã hỗ trợ cho các hộ gia đình cá nhân trên 80.000 cây trồng bản địa (dổi, trám, chò chỉ, gù hương, quế, dẻ gai…) phục vụ trồng phục hồi rừng tại vùng đệm rừng đặc dụng. Phối hợp  điều tra khảo sát hiện trạng thông Xuân Nha và Sa Mu dầu, hiện nay, tại Rừng đặc dụng Xuân Nha có khoảng 200 cá thể thông Xuân Nha, trong đó đã đánh số và ghi chép thông tin để lập hồ sơ cây được 80 cá thể. Sa Mu dầu hiện tại còn lại rất ít chỉ khoảng 3 – 5 cá thể.

Đồng thời, ký kết quy chế đồng quản lý thông Xuân Nha và Sa Mu dầu giữa Ban quản lý rừng đặc dụng Xuân Nha, cộng đồng địa phương và UBND các xã trong khu vực. Giai đoạn 2022-2025, Ban quản lý rừng đặc dụng Xuân Nha thực hiện dự án: Trồng, khôi phục và bảo tồn rừng đặc dụng Xuân Nha thuộc dự án Bảo tồn và phát triển bền vững các khu rừng đặc dụng và phòng hộ trên địa bàn tỉnh với diện tích 51,5 ha, với tỷ lệ sống bình quân đạt trên 86 %.

Cùng với đó, đơn vị tổ chức rà soát các khu vực sinh cảnh quan trọng, bao gồm các vùng rừng già, khu vực có độ che phủ cao, nơi ghi nhận loài động vật quý hiếm, thực vật đặc hữu. Các sinh cảnh ven suối, thung lũng ẩm, rừng thường xanh trên núi đá và các khu vực ít bị tác động được xem xét chi tiết để đề xuất đưa vào phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái. Việc rà soát được thực hiện theo tuyến tuần tra, theo tiểu khu, kết hợp giữa dữ liệu thực địa, bản đồ hiện trạng rừng, ảnh viễn thám và thông tin do cộng đồng vùng đệm cung cấp. Các khu vực có khả năng trở thành hành lang sinh thái giúp động vật di chuyển giữa các vùng rừng cũng được đánh giá, từ đó đề xuất bổ sung vào kế hoạch quản lý để hạn chế xung đột người – động vật hoang dã.

Chia tay các anh, chúng tôi ấn tượng mãi với những cánh rừng nguyên sinh xanh mướt, hệ sinh thái động, thực vật đa dạng, phong phú đã và đang được bảo tồn hiệu quả bằng sự nỗ lực, cố gắng bền bỉ, nêu cao tinh thần trách nhiệm, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, nhân viên Hạt kiểm lâm khu vực XVI – Ban quan lý rừng đặc dụng Xuân Nha.