Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đang tạo sinh kế và củng cố trách nhiệm bảo vệ rừng cho hàng nghìn hộ dân sống gần rừng. Tại rừng đặc dụng Tà Xùa, hơn 1.100 hộ dân đang tham gia nhận khoán bảo vệ rừng với tổng diện tích trên 13.000 ha. Riêng năm 2025, tổng kinh phí chi trả DVMTR tại khu vực đạt khoảng 9 tỷ đồng.

Chia sẻ về những chuyển biến tích cực này, ông Hoàng Trọng Lưu, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa, cho biết: Nguồn tiền DVMTR đang trở thành điểm tựa giúp nhiều hộ dân ổn định cuộc sống. Khoản thu nhập được nhận hằng năm giúp các gia đình có thêm điều kiện đầu tư sản xuất, chăn nuôi, mua sắm vật tư phục vụ lao động và trang trải những nhu cầu sinh hoạt thiết yếu. Từ những lợi ích thiết thực mà rừng mang lại, người dân ngày càng gắn bó với rừng, nâng cao ý thức và trách nhiệm trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Minh chứng sống động nhất cho nhận định của ông Lưu chính là câu chuyện giữ rừng ở bản Suối Khang, xã Suối Tọ. Tại đây, việc giữ rừng đã trở thành hoạt động gắn liền với cuộc sống và mang lại lợi ích thiết thực cho mỗi hộ dân. Hiện bản được Ban Quản lý rừng đặc dụng Tà Xùa giao khoán quản lý, bảo vệ hơn 4.000 ha rừng. Nhờ thực hiện tốt việc bảo vệ rừng, hằng năm bản được chi trả gần 2 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Nguồn kinh phí được Ban quản lý bản công khai, minh bạch, phần lớn được chia cho các hộ dân, một phần dành cho tổ bảo vệ rừng và các hoạt động chung của bản. Từ nguồn tiền này đã góp phần cải thiện đời sống, tạo động lực để người dân nâng cao trách nhiệm, cùng nhau quản lý, bảo vệ diện tích rừng được giao.

Nhận số tiền ý nghĩa từ thành quả giữ rừng, anh Vàng A Tống, bản Suối Khang, xã Suối Tọ, chia sẻ: Từ khi có tiền DVMTR, bà con rất phấn khởi. Khoản tiền được nhận hằng năm giúp gia đình có thêm nguồn thu để trang trải cuộc sống. Có năm, số tiền nhận được đủ để mua một con bò hoặc vài con lợn, con dê giống về nuôi. Vì vậy, bà con càng có ý thức giữ rừng thật tốt để được hưởng lợi từ rừng.

Để chính sách chi trả DVMTR thực sự đến đúng người, đúng diện tích và phát huy hiệu quả thiết thực như vậy, công tác rà soát, xác định đối tượng thụ hưởng, công khai và tổ chức chi trả luôn được ngành chức năng đặc biệt chú trọng. Đơn cử như tại Chi nhánh Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng khu vực II - đơn vị hiện phụ trách chi trả cho hơn 64.000 ha rừng tại 12 xã thuộc khu vực Mai Sơn và Yên Châu. Ông Mai Hồng Lưu, Phụ trách Chi nhánh, thông tin: Chi nhánh thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động người dân hiểu rõ ý nghĩa của việc giữ rừng và những lợi ích từ chính sách DVMTR; đồng thời hỗ trợ, hướng dẫn chủ rừng, cộng đồng nhận khoán rà soát diện tích, cập nhật biến động và giải quyết những vấn đề phát sinh. Nhờ sự sâu sát đó, từ đầu năm đến nay, Chi nhánh đã tổ chức chi trả an toàn, minh bạch qua tài khoản ngân hàng cho 9.987/10.045 chủ rừng, với tổng số tiền đạt gần 23 tỷ đồng.

Chính sự minh bạch, kịp thời trong công tác chi trả đã phát huy hiệu quả nguồn tiền DVMTR. Nhiều mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện thực tế ở cơ sở được hình thành và phát huy hiệu quả cao. Tiêu biểu như tại bản Đoàn Kết, xã Yên Châu hiện được giao quản lý, bảo vệ 450 ha rừng và hằng năm được nhận gần 130 triệu đồng tiền DVMTR. Từ nguồn kinh phí này, một số hộ đã đầu tư mua lợn giống để phát triển chăn nuôi. Ban đầu, 3 hộ mua mỗi hộ một con lợn nái. Sau khi lợn sinh sản, các hộ tiếp tục hỗ trợ con giống cho những gia đình khác, ưu tiên hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn. Cách làm này không chỉ giúp nguồn vốn tạo ra giá trị kinh tế mà còn lan tỏa tinh thần tương trợ trong cộng đồng. Bà Lường Thị Hoa, bản Đoàn Kết, xã Yên Châu, chia sẻ: Gia đình khó khăn, nhờ tiền DVMTR đã mua được một con lợn giống, đến nay đã đẻ được 3 lứa. Có thêm nguồn thu, gia đình sẽ sửa lại chuồng trại, chăm sóc đàn lợn tốt hơn và tiếp tục chia sẻ con giống cho các hộ khác trong bản.

Những câu chuyện từ cơ sở cho thấy, khi người dân thực sự được hưởng lợi từ rừng, trách nhiệm giữ rừng cũng được củng cố từ chính lợi ích thiết thực của mỗi gia đình. Đánh giá về bức tranh tổng thể này, ông Phạm Quốc Kình, Phó Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, khẳng định: Qua thực tế triển khai tại các địa phương, nguồn tiền DVMTR đang phát huy hiệu quả thiết thực. Người dân có thêm nguồn lực phát triển kinh tế; các tổ, đội bảo vệ rừng có điều kiện thực hiện nhiệm vụ; những cánh rừng được cộng đồng chung tay bảo vệ ngày càng hiệu quả.

Có thể thấy, việc quản lý chặt chẽ, chi trả đúng đối tượng, sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả nguồn tiền DVMTR sẽ tiếp tục là động lực quan trọng để gắn lợi ích với trách nhiệm của người dân trong bảo vệ rừng. Khi mỗi cánh rừng mang lại những giá trị thiết thực cho cuộc sống, người dân sẽ có thêm niềm tin và động lực để gắn bó với rừng, chung tay giữ màu xanh đại ngàn.