Năng động, sáng tạo trên quê hương

Rời bến phà Vạn Yên, cùng cán bộ xã Tân Phong đi thuyền trên lòng hồ Thủy diện Hòa Bình mùa này mênh mông nước, chúng tôi được nghe kể về những người nông dân trước đây vốn chỉ quen với cây ngô, cây sắn trên nương, nay đã mạnh dạn vươn lên làm giàu. Thăm mô hình của chị Đinh Thị Ngân, Giám đốc HTX Vạn Thắng, được bà con trong bản gọi là bằng "Giám đốc chân đất". Gia đình chị Ngân cũng như hàng nghìn hộ dân ở xã Tân Phong, trong quá trình tìm hướng sản xuất, cũng gặp muôn vàn khó khăn do quỹ đất sản xuất ít, diện tích bán ngập lòng sông thủy điện Hòa Bình lại biến động theo mùa.

Không cam chịu cảnh nghèo khó, chị Ngân tích cực học hỏi, tham quan các mô hình kinh tế trong tỉnh để áp dụng, chọn hướng đầu tư nuôi lợn. Thời gian đầu, chị Ngân nuôi thử nghiệm 10 con lợn thịt. Nhờ tuân thủ đúng hướng dẫn kỹ thuật, lợn tăng trọng nhanh, lãi ngay từ lứa đầu nên chị Ngân tiếp tục nhân rộng. Đến nay, gia đình chị đã xây dựng 4 dãy chuồng kiên cố với quy mô hơn 100 con lợn thịt, trang bị hệ thống xử lý chất thải khép kín bảo vệ môi trường. Ngoài nuôi lợn, chị còn trồng 3 ha măng bát độ và 4 ha rừng sưa, tếch để bán lấy gỗ. Chị Ngân chia sẻ: Mỗi năm, gia đình tôi xuất bán khoảng 8 tấn lợn thịt, trừ chi phí thu lãi khoảng 300 triệu đồng. Diện tích gỗ sưa trồng 10 năm nay cũng đã bắt đầu cho thu hoạch, riêng năm ngoái gia đình thu 100 triệu đồng từ bán gỗ.

Không chỉ làm giàu cho bản thân, năm 2022, chị Ngân cùng một số hộ dân trong bản liên kết thành lập HTX Vạn Thắng hỗ trợ nhau cùng vươn lên. Với sự năng động, nhạy bén làm kinh tế, đến năm 2023, chị Ngân được tin tưởng bầu làm Giám đốc. Hiện HTX có 7 thành viên, phát triển mô hình kinh tế tổng hợp, với đàn lợn thịt trên 200 con, 105 con lợn nái và 25 ha rừng tếch. Đầu năm 2025, chị Ngân cùng đoàn công tác của xã Tân Phong đến học tập mô hình trồng măng bát độ tại xã Yên Thành (tỉnh Lào Cai). Nhận thấy triển vọng từ mô hình, chị Ngân tuyên truyền, vận động bà con chuyển đổi diện tích đất nương kém hiệu quả sang trồng măng bát độ; chủ động liên kết với HTX sản xuất và dịch vụ nông nghiệp Yên Thành, tỉnh Lào Cai tập huấn kỹ thuật và cam kết bao tiêu sản phẩm măng bát độ cho bà con. Đến nay, toàn xã đã có 155 hộ dân đăng ký triển khai trồng mới 54 ha măng bát độ; từ cuối tháng 7, cây giống đã được bà con trong xã triển khai trồng, cây măng sinh trưởng, phát triển tốt, tỷ lệ sống đạt trên 97%.

Rời khu sản xuất của HTX Vạn Thắng, chúng tôi theo đường liên bản thăm mô hình măng bát độ của các hộ dân. Tại gia đình anh Lờ A Páo, bản Suối Vé, trên những triền đồi dốc, màu xanh của tre măng bát độ đang dần thay thế cho những diện tích trồng ngô trước kia. Anh Páo nói: Trước kia, diện tích đất của gia đình chủ yếu trồng ngô, giá cả bấp bếnh mà chi phí lại lớn. Được HTX hướng dẫn kỹ thuật, cấp cây giống và cam kết bao tiêu sản phẩm, gia đình tôi rất yên tâm sản xuất. Vườn măng trồng được 2 tháng đạt tỷ lệ sống tới 98%. Chỉ khoảng 3 năm nữa măng sẽ cho thu hoạch, hứa hẹn mở ra hướng đi thoát nghèo bền vững cho bà con trong xã.

Tư duy mới, cách làm mới

Tiếp tục thăm mô hình kinh tế của các hộ dân dọc lòng hồ, nhận thấy sự nhạy bén trong việc khai thác tiềm năng lợi thế của địa phương. Như gia đình anh Mùi Văn Sơn, bản Vạn Yên, năng động với mô hình nuôi cá, nuôi ếch mang lại thu nhập cao. Anh Sơn chia sẻ: Năm 2010, tôi đi học tập mô hình nuôi cá lồng trong và ngoài tỉnh, về áp dụng nuôi 2 lồng cá trên lòng hồ thủy điện Hòa Bình. Nhận thấy hiệu quả, tôi nhân rộng lên 9 lồng cá. Đến năm 2019, tôi nuôi thử nghiệm 50 con ếch thịt, thấy ếch phát triển tốt và được nhiều người hỏi mua, đến nay, gia đình duy trì 100 con ếch sinh sản và hơn 2.000 con ếch thịt. Mỗi năm, xuất bán 3 vạn con ếch giống, cùng 2 tấn ếch thịt cho thương lái các tỉnh Ninh Bình, Thái Nguyên, Phú Thọ và các xã lân cận..., trừ chi phí còn lãi gần 300 triệu đồng.

Theo anh Sơn, nuôi ếch không cần mặt bằng lớn, có thể tận dụng các thửa đất nhỏ, quây bạt lót đáy và đảm bảo nguồn nước sạch, chi phí đầu tư thấp và kỹ thuật không quá phức tạp. Thức ăn chủ yếu là cám tổng hợp kết hợp cá tép, ốc bươu vàng sẵn có ở địa phương. Sau 3 - 4 tháng nuôi, ếch đạt trọng lượng khoảng 0,3 kg/con là có thể xuất bán với giá khoảng 80.000 đồng/kg.

Bài toán sinh kế bền vững ở Tân Phong còn gắn liền với chiến lược phủ xanh đất dốc bằng trồng những cánh rừng sản xuất. Khắc phục khó khăn do địa hình đồi núi dốc, những năm qua, xã đẩy mạnh vận động bà con phát triển rừng sản xuất vừa tạo việc làm, vừa giảm xói mòn và giữ nguồn nước ngầm. Hiện toàn xã có 645 hộ dân trồng 1.236 ha rừng sản xuất với các loại cây tếch, keo, sưa; trong đó có 300 ha trồng từ 15 - 20 năm đã bắt đầu cho thu hoạch ổn định.

Đưa chúng tôi thăm vạt rừng tếch thẳng tắp có những cây trồng hơn 15 năm, anh Đinh Văn Chia, bản Hợp Phong, cho hay: Trước đây, gia đình trồng ngô, sắn nhưng đất nhanh bạc màu, thu nhập chẳng được bao nhiêu. Năm 2010, được chính quyền tuyên truyền, gia đình tôi mạnh dạn đăng ký trồng 1,5 ha rừng tếch, với chu kỳ 10 - 20 năm. Đến nay, hơn 1.500 gốc tếch đã cho thu hoạch. Đầu năm 2026 vừa qua, thương lái đến tận vườn thu mua 12 cây tếch lớn với giá hơn 170 triệu đồng.

Đồng hành cùng bà con phát triển sản xuất

Xã Tân Phong mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Tân Phong, Nam Phong và Bắc Phong cũ, với tổng diện tích 135 km², gồm 7 bản và 6.878 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mường, Mông, Dao sinh sống. Địa hình dốc, trải dài dọc lòng hồ, quỹ đất sản xuất ít là bài toán khó nhất trong phát triển kinh tế ở địa phương. Ông Cầm Vĩnh Tri, Chủ tịch UBND xã Tân Phong, cho biết: Xã định hướng bà con tập trung khai thác mặt nước nuôi trồng thủy sản, phát triển rừng sản xuất, đẩy mạnh chăn nuôi đại gia súc và vận động nhân dân đi làm việc tại các công nghiệp trong, ngoài tỉnh. Đồng thời, xã thực hiện tốt các chính sách hỗ trợ sản xuất theo hướng hàng hóa, chủ động kết nối tìm đầu ra cho nông sản.

Điểm đột phá trong phương thức chỉ đạo của xã Tân Phong là phân công cán bộ, công chức trực tiếp theo dõi, hỗ trợ nhân dân thực hiện các mô hình kinh tế. Cán bộ cùng người dân lựa chọn mô hình, hướng dẫn kỹ thuật và tháo gỡ khó khăn ngay tại cơ sở. Từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, xã tổ chức các đoàn đi học tập kinh nghiệm phát triển kinh tế tại tỉnh bạn; phối hợp mở 16 lớp tập huấn kỹ thuật cho hơn 1.200 lượt người. Từ nguồn vốn Chương trình MTQG phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã đã cung ứng 2.500 con vịt cổ xanh cho các hộ nghèo bản Trung Phong; đưa 60 hộ dân đi tham quan các mô hình trồng chuối, nuôi ếch, trồng rừng để học tập làm theo.

Nhờ định hướng rõ ràng, nhân dân Tân Phong đã mạnh dạn đổi mới sản xuất. Đến nay, toàn xã duy trì 468 ha cây ăn quả, sản lượng trên 5.000 tấn/năm, 359 ha ngô, 43 ha lúa và 5.627 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 45,7%. Đàn gia súc, gia cầm phát triển tốt với 4.300 con bò, 1.800 con lợn, 2.400 con dê, 30.000 con gia cầm; duy trì 84 lồng cá cho sản lượng trên 150 tấn/năm. Địa phương hiện có 3 HTX hoạt động hiệu quả. Thu nhập bình quân đạt 27 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 32%.

Bước vào giai đoạn 2025 - 2030, xã Tân Phong đặt mục tiêu đưa tỷ lệ hộ nghèo đa chiều dưới 11%, thu nhập bình quân đầu người tăng 5% so với năm 2025. Xã tiếp tục ưu tiên các nguồn lực phát triển sản xuất, lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia với xây dựng nông thôn mới, tạo điều kiện cho hộ nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi để vươn lên.

Từ chuyển đổi cây trồng trên đất dốc, phát triển rừng sản xuất, đến mở rộng chăn nuôi, Tân Phong đang từng bước xây dựng các mô hình kinh tế mới, giải bài toán sinh kế bền vững, đưa nhịp sống mới ấm no đang hiện hữu trên vùng đất lòng hồ.