Giữ rừng từ cơ sở

Từ sáng sớm, sau cơn mưa lớn, ông Cà Văn May, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Nà Vạc, xã Mường Lạn, đã  cùng các thành viên tổ đội quần chúng bảo vệ rừng lên đường tuần tra, kiểm tra những cánh rừng được giao quản lý. Địa điểm tuần tra hôm nay là khu rừng già gần Trạm biên phòng Nà Vạc, men theo những lối mòn khoảng 15 km từ trung tâm xã, tổ đội quần chúng bảo vệ rừng cùng với các lực lượng chức năng cẩn trọng quan sát từng khu vực, kịp thời phát hiện và xử lý những dấu hiệu bất thường, đồng thời tuyên truyền, nhắc nhở người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng.

Ông Cà Văn May, Bí thư chi bộ, trưởng bản Nà Vạc, xã Mường Lạn, chia sẻ: Bản Nà Vạc có trên 460 ha rừng. Từ bao đời nay, các thế hệ ông, cha đã gắn bó với rừng và luôn căn dặn thế hệ trẻ phải biết trân trọng, gìn giữ rừng, vì còn rừng thì nguồn nước còn, che chắn cho người dân trước thiên tai, lũ bão. Mọi người đều tự giác chung tay bảo vệ rừng, thường xuyên tổ chức tuần tra, nhắc nhở nhau không chặt phá, xâm lấn rừng.

Không chỉ ở Nà Vạc, tinh thần giữ rừng đã trở thành sức mạnh chung lan tỏa khắp các bản làng ở Mường Lạn. Tại bản Cang Ản, Tổ bảo vệ rừng cộng đồng cũng duy trì các buổi tuần tra xuyên rừng đều đặn. Để thắt chặt quản lý, bản thống nhất xây dựng bản Hương ước bảo vệ và phát triển rừng gồm 20 điều. Bộ hương ước này được đúc kết từ Luật Lâm nghiệp cùng sự tham vấn trực tiếp của chính quyền xã và Kiểm lâm địa bàn, tạo nên "sợi dây" pháp lý và cộng đồng bền chặt để dân bản đồng lòng quyết tâm giữ màu xanh biên cương.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Lò Văn Phỏng, Bí thư chi bộ bản Cang Ản, xã Mường Lạn, cho biết: Với hơn 560 ha rừng được giao quản lý, Ban Quản lý bản đã thành lập Tổ bảo vệ rừng cộng đồng gồm 15 thành viên nòng cốt. Hằng năm, lực lượng này đều được Hạt Kiểm lâm khu vực XI tập huấn kỹ năng nghiệp vụ và phòng cháy, chữa cháy rừng. Vào cao điểm mùa khô, Tổ duy trì phối hợp tuần tra xuyên rừng, chủ động phát dọn thực bì và làm đường băng cản lửa. Đáng chú ý, bản đã đưa công tác giữ rừng vào hương ước, quy ước với các điều khoản gắn trách nhiệm cụ thể đến từng hộ gia đình; vừa quy định rõ nghĩa vụ tham gia tuần tra, chữa cháy, vừa đưa ra các hình thức xử phạt nghiêm khắc đối với mọi hành vi xâm hại tài nguyên rừng.

Không chỉ giữ rừng bằng tâm huyết, nguồn lợi kinh tế từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã trở thành "đòn bẩy" quan trọng giúp người dân Cang Ản nâng cao ý thức và trách nhiệm. Riêng năm 2025, bản nhận hơn 150 triệu đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Sau khi bàn bạc công khai, dân bản thống nhất trích 50% kinh phí để mua sắm dụng cụ PCCC, trang thiết bị tuần tra đèn pin, giày, mũ bảo hộ và bồi dưỡng cho lực lượng giữ rừng; 20% dành cho các hoạt động chung như nâng cấp đường dân sinh, trang bị thiết bị cho nhà văn hóa và duy trì phong trào văn nghệ, thể thao. Phần còn lại được chia trực tiếp cho các hộ nhận khoán, tạo động lực thiết thực để bà con thêm gắn bó với rừng.

Vừa trở về sau chuyến tuần tra rừng, ông Lò Văn Ban, người dân bản Cang Ản, bộc bạch: Dù rừng Cang Ản nằm xa khu dân cư, địa hình lắm dốc cao, đường đi vất vả nhưng từ bao đời nay, bà con luôn coi rừng là tài sản vô giá của bản làng. Rừng không chỉ cho măng, cho ốc đá để cải thiện bữa ăn hằng ngày, mà những năm gần đây còn mang lại nguồn thu nhập từ tiền dịch vụ môi trường rừng. Nhờ vậy, dẫu đường rừng có xa và hiểm trở đến đâu, dân bản vẫn đồng lòng giữ trọn màu xanh.

Nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng

Hiện nay, xã Mường Lạn quản lý trên 11.400 ha rừng tự nhiên và gần 100 ha rừng trồng, độ che phủ rừng toàn xã đạt gần 56%. Xác định phát triển lâm nghiệp bền vững là nhiệm vụ trọng tâm, chính quyền địa phương đẩy mạnh phát triển lâm nghiệp bền vững gắn liền với vai trò giám sát, bảo vệ từ chính cộng đồng dân cư.

Ông Lò Văn Quan, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lạn, cho biết: Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân luôn được đặt lên hàng đầu. Trong 8 tháng qua, xã đã phối hợp với Hạt Kiểm lâm khu vực XI tổ chức 8 buổi tuyên truyền Luật Bảo vệ và phát triển rừng cho hơn 700 lượt người dân. Đặc biệt, các tổ bảo vệ rừng tại các bản đã phát huy vai trò nòng cốt, trở thành những người giữ rừng gần dân, sát rừng, góp phần giữ vững màu xanh đại ngàn nơi biên giới.

Bảo vệ "lá chắn xanh" biên cương, UBND xã Mường Lạn chỉ đạo các bản củng cố và duy trì 14 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng, với 204 thành viên. Cùng với đó, chính quyền xã giao trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng cho các trưởng bản; phát huy vai trò của người có uy tín trong việc giáo dục, vận động nhân dân tham gia bảo vệ rừng. Các tổ, đội quần chúng bảo vệ rừng của bản phối hợp với lực lượng kiểm lâm địa bàn và lực lượng chức năng thường xuyên tuần tra, kiểm soát rừng để ngăn chặn mọi hành vi gây thiệt hại đến rừng, kiên quyết xử lý những đối tượng vi phạm.

Anh Nguyễn Tiến Lương, kiểm lâm địa bàn Hạt Kiểm lâm khu vực XI, chia sẻ: Giữ rừng là giữ nguồn sống - Nhờ thường xuyên bám địa bàn cùng các tổ tuần tra bản, chúng tôi không chỉ ngăn chặn kịp thời các vi phạm, còn thấy rõ sự chuyển biến trong nhận thức của người dân. Bà con giờ đây đã coi rừng là nguồn nước, là môi trường sống của chính mình nên rất chủ động tham gia bảo vệ.

Không dừng lại ở việc giữ vững diện tích rừng hiện có, xã Mường Lạn còn chủ động nhân rộng màu xanh bằng những chính sách phát triển rừng căn cơ và bền vững, năm 2026, toàn xã trồng mới trên 6 ha cây bạch đàn tại bản Mường Lạn và bản Cống. Cùng với đó, tổ chức khảo sát, lập danh sách các hộ đăng ký trồng rừng tại một số bản trên địa bàn xã để đảm bảo kế hoạch trồng rừng vụ xuân năm 2027.

Thực hiện hiệu quả từ công tác quản lý, khoanh nuôi và bảo vệ rừng, năm 2025, nhân dân trong xã được nhận hơn 2,1 tỷ đồng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng. Nguồn lợi kinh tế trực tiếp này chính là "đòn bẩy" quan trọng, động viên bà con nâng cao hơn nữa ý thức, trách nhiệm trong việc gắn bó và chăm sóc rừng.

Sự chung tay đồng lòng của cả cộng đồng đã và đang tạo nên những chuyển biến tích cực trong việc bảo vệ, phát triển rừng vùng biên. Nhiều năm qua, Mường Lạn không ghi nhận sự cố cháy rừng hay tình trạng chặt phá, phát vén rừng làm nương rẫy. Những cánh rừng già ngút ngàn cùng những dòng suối đầy ắp nguồn nước mát lành tiếp tục được giữ gìn, góp phần bảo vệ hệ sinh thái vùng biên luôn xanh tươi, bền vững.