Là xã biên giới, đặc biệt khó khăn của tỉnh Sơn La, chủ yếu đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Do xuất phát điểm thấp, để hoàn thành các tiêu chí trong Bộ tiêu chí nông thôn mới, xã đã xây dựng lộ trình cụ thể theo từng giai đoạn. Ông Phạm Anh Đào, Chủ tịch UBND xã Mường Lạn, cho biết: Giai đoạn 2026-2028, xã tập trung thực hiện 3 tiêu chí: Phát triển kinh tế nông thôn; giảm nghèo và an sinh xã hội; môi trường và cảnh quan nông thôn. Với phương châm phát huy tối đa nội lực, xã đã chỉ đạo các bản tổ chức cho nhân dân họp bàn, vận động sức dân đóng góp thực hiện các tiêu chí, xác định tiêu chí nào dễ, cần ít vốn thì làm trước. Phân công cán bộ xã có chuyên môn phụ trách tham mưu các giải pháp thực hiện từng tiêu chí, phối hợp với các bản rà soát, đánh giá những khó khăn, vướng mắc để tập trung tháo gỡ, từng bước hoàn thiện các tiêu chí.

Xác định phát triển kinh tế là yếu tố quyết định, xã Mường Lạn tập trung tuyên truyền nhân dân chuyển đổi đất trồng các loại cây hiệu quả kinh tế thấp sang các loại cây trồng mới cho năng suất, chất lượng cao. Năm 2025, xã chuyển đổi gần 80 ha đất kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả và cây cà phê, tập trung ở các bản Nà Khi, Nà Vạc, bản Cống. Hiện nay, toàn xã trồng hơn 370 ha cây ăn quả, sản lượng đạt hơn 500 tấn; 57 ha cây cà phê, trong đó, 36 ha cho thu hoạch, năng suất hơn 10 tấn quả tươi/ha. Tiếp tục duy trì 216 ha lúa, năng suất 5 tấn/ha; trồng 300 ha sắn, sản lượng hơn 6.000 tấn. Bên cạnh đó, xã còn định hướng cho người dân phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm theo hướng gia trại, trang trại tập trung; duy trì và phát triển hơn 7.800 con trâu, bò; 3.700 con lợn; 42.800 con gia cầm các loại.

Ông Lò Văn Thương, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Mường Lạn, xã Mường Lạn, cho biết: Bản đã vận động nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa; trong đó, trồng mới hơn 15 ha cây ăn quả, nâng diện tích cây ăn quả lên 35 ha chủ yếu là các giống cây nhãn chín muộn, xoài Đài Loan, sản lượng hơn 60 tấn quả/năm. Cuối năm 2023, sau khi một số hộ dân của bản tham gia đoàn công tác của xã tham quan mô hình nuôi thỏ ở xã Sông Mã, nhân dân trong bản đã đầu tư xây dựng chuồng nuôi thỏ sinh sản. Đến nay, bản có 5 hộ nuôi thỏ với số lượng từ 300 - 500 con. Đời sống của bà con trong bản ngày càng được nâng cao, thu nhập bình quân năm 2025 đạt 30 triệu đồng/người/năm, bản không có nhà tạm.

Đối với tiêu chí môi trường và cảnh quan nông thôn, xã Mường Lạn tập trung tuyên truyền, vận động nhân dân xây dựng các công trình nước sạch, bể chứa nước sinh hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch; vận động ký cam kết bảo vệ môi trường, xây dựng chuồng trại, hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi. Đồng thời, tuyên truyền, vận động nhân dân đóng góp kinh phí cùng với nguồn lực của xã ký kết với Công ty cổ phần Môi trường và Dịch vụ đô thị - Chi nhánh Sốp Cộp thu gom rác thải, đảm bảo tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom, xử lý đạt trên 80%; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt chôn lấp trực tiếp dưới 50%.

Thực hiện tiêu chí giảm nghèo và an sinh xã hội, xã chỉ đạo các tổ chức hội, đoàn thể nhận ủy thác, hướng dẫn nhân dân tiếp cận với các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mở rộng sản xuất. Hiện nay, toàn xã có tổng dư nợ đạt trên 65 tỷ đồng, với trên 1.100 hộ vay. Đồng thời, lồng ghép, sử dụng hiệu quả nguồn vốn từ các tiểu dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, để tổ chức các buổi tuyên truyền đảm bảo bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới; tập huấn chăm sóc, nuôi dưỡng, trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt trên địa bàn xã Mường Lạn.

Gia đình anh Vì Văn Sơn, bản Cống, xã Mường Lạn, đây là một trong những hộ đầu tiên của bản chuyển đổi 1,5 ha trước đây trồng ngô, sắn sang trồng nhãn xen cà phê. Anh Sơn, cho biết: Năm 2021, thực hiện mô hình nhãn ghép từ nguồn vốn hỗ trợ của Chương trình giảm nghèo bền vững, nhà tôi trồng 100 gốc nhãn; cây nhãn phát triển tốt, hằng năm cho thu hoạch hơn 1,5 tấn quả. Đến năm 2022, tôi vay thêm Ngân hàng Chính sách xã hội 100 triệu đồng, trồng thêm cây cà phê. 2 năm gần đây giá cà phê lên cao 26-28 nghìn đồng/kg, giúp gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định trên 300 triệu đồng/năm.

Với phương châm “Tiêu chí dễ làm trước, khó làm sau”, xã Mường Lạn tiếp tục đoàn kết, thống nhất, huy động sức mạnh tổng hợp các nguồn lực, quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu cán đích nông thôn mới trong năm 2030. Trong quá trình đó, xã Mường Lạn mong muốn được các cấp, các ngành tạo điều kiện về mọi mặt để hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới đúng kế hoạch đề ra.