Thực tiễn từ cơ sở

Trong những năm qua, ngành chăn nuôi của tỉnh đã có những bước phát triển, đóng góp quan trọng vào cơ cấu kinh tế nông nghiệp của địa phương. Tuy nhiên, với đặc thù là một tỉnh miền núi, địa bàn rộng, quy mô chăn nuôi lớn nhưng phương thức chăn nuôi nông hộ vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu. Hoạt động vận chuyển, buôn bán, giết mổ động vật và sản phẩm động vật diễn ra thường xuyên, tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp làm phát sinh, tái phát và lây lan dịch bệnh.

Số liệu thực tế từ công tác phòng, chống dịch bệnh cho thấy một bức tranh đòi hỏi toàn hệ thống chính trị phải lưu tâm. Đối với các bệnh nguy hiểm, như: Dịch tả lợn châu Phi, Viêm da nổi cục, Dại và Lở mồm long móng đã từng xảy ra tại 356 lượt bản, tổ dân phố thuộc 107 lượt xã, phường. Tổng số gia súc mắc bệnh, chết và bắt buộc phải tiêu hủy lên tới 10.485 con, với tổng khối lượng tiêu hủy đạt 563.013 kg. Những con số cảnh báo về nguy cơ dịch bệnh động vật vẫn luôn hiện hữu, đe dọa trực tiếp đến sự phát triển ổn định của ngành chăn nuôi, thu nhập của người nông dân cũng như an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

Chiềng Mung là địa phương nuôi gia súc, gia cầm lớn của tỉnh. Toàn xã có trên 7.000 con đại gia súc; gần 6.000 con dê; trên 22.600 con lợn; gần 238.000 con gia cầm. Năm 2026, xã đặt mục tiêu tăng trưởng đàn gia súc, gia cầm trên 6%. Toàn xã có 53 hộ dân nuôi lợn theo hình thức gia trại, trang trại, quy mô 50 - 200 con, tập trung chủ yếu ở các bản Cắp, Bó, Bon, Mai Tiên, thôn 6, thôn 7, thôn Hoàng Văn Thụ... Bà con đã trồng 267 ha cỏ voi, hơn 45 ha chuối; ngoài ra, tận dụng các loại ngô, rơm rạ đảm bảo nguồn thức ăn cho đàn vật nuôi.

Ông Nguyễn Thành Long, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, cho biết: Đảm bảo đàn vật nuôi phát triển ổn định, xã đã chỉ đạo Trung tâm Dịch vụ tổng hợp hướng dẫn bà con các bản cách phòng trừ dịch bệnh, tuyên truyền các hộ mua thuốc và tiêm phòng vắc-xin đầy đủ; phấn đấu tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin trên đàn gia súc, gia cầm đạt 96% trở lên. Trong quá trình chăn nuôi, người dân thường xuyên theo dõi, quan sát đàn gia súc, gia cầm, khi thấy những hiện tượng bất thường, nhanh chóng cách ly ra khu vực riêng để kiểm tra, theo dõi; đồng thời, báo cho cán bộ thú y xã để được hướng dẫn biện pháp phòng, điều trị bệnh kịp thời.

Đồng hành cùng các hộ chăn nuôi, những năm qua, Chi cục Chăn nuôi, thú y và thủy sản Sơn La luôn phối hợp với chính quyền các địa phương hướng dẫn nông dân đẩy mạnh phát triển chăn nuôi gia súc theo hướng hàng hóa, bền vững. Ông Nguyễn Ngọc Toàn, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, thú ý và thủy sản Sơn La, cho biết: Việc triển khai xây dựng và duy trì các cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh động vật không chỉ là giải pháp kỹ thuật thông thường mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết mang tính chiến lược. Đây là chìa khóa then chốt nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh từ sớm, từ xa; giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi; bảo vệ môi trường sinh thái và sức khỏe con người. Hơn thế nữa, việc hình thành các vùng an toàn dịch bệnh chính là điều kiện tiên quyết để tạo dựng các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, phát triển chuỗi liên kết giá trị khép kín từ khâu chăn nuôi đến chế biến và tiêu thụ, qua đó đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của thị trường.

Quán triệt sâu sắc các chủ trương, đường lối của Trung ương và cụ thể hóa Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 30/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển nông nghiệp bền vững gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035, UBND tỉnh Sơn La đã ban hành Kế hoạch số 308/KH-UBND. Văn bản nhằm định hình rõ mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ cùng lộ trình cụ thể và phân công trách nhiệm từng cấp, từng ngành, tạo sự thống nhất cao trong hành động từ tỉnh đến cơ sở.

Hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030

Để phát triển chăn nuôi bền vững, Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 của UBND tỉnh Sơn La đã đề ra hệ thống các mục tiêu cụ thể và toàn diện. Theo đó, tỉnh phấn đấu xây dựng ít nhất 1 vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh đối với một hoặc một số bệnh phù hợp, ưu tiên các bệnh trọng điểm như Lở mồm long móng, Viêm da nổi cục trên trâu, bò và Cúm gia cầm. Đồng thời, tập trung xây dựng ít nhất 2 vùng an toàn dịch bệnh Dại cấp xã tại những địa bàn có điều kiện quản lý tốt và có sự đồng thuận cao của nhân dân, trong đó tập trung hoàn thiện các tiêu chí để đề nghị công nhận vùng an toàn dịch bệnh Dại tại phường Tô Hiệu khi đủ điều kiện.

Bên cạnh việc mở rộng các vùng an toàn mới, công tác duy trì các thành quả đã đạt cũng được đặc biệt chú trọng. Tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục duy trì vững chắc 26 cơ sở chăn nuôi lợn, gia cầm, trâu, bò đã được công nhận an toàn dịch bệnh; đồng thời phấn đấu xây dựng và công nhận mới ít nhất 10 cơ sở chăn nuôi an toàn dịch bệnh đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Các chỉ tiêu về quản lý nhà nước cũng được chuẩn hóa: 100% cơ sở, vùng đã công nhận sẽ được lập hồ sơ quản lý, theo dõi, giám sát và đánh giá định kỳ; 100% cơ sở đăng ký mới được hướng dẫn xây dựng kế hoạch an toàn sinh học và 100% cán bộ thú y từ cấp tỉnh đến cấp xã được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, 10 xã trong khu vực Thuận Châu đã tập trung định hướng phát triển kinh tế của địa phương. Trong đó, phát triển chăn nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với bảo vệ môi trường được xác định là một trong những hướng đi bền vững, giúp các hộ chăn nuôi tăng thu nhập. Hiện nay, các xã trong khu vực có khoảng 150.000 con gia súc, khoảng 735.000 con gia cầm, cùng một số loài vật nuôi khác như dúi, nhím… Tuy nhiên, quy mô chăn nuôi của các hộ còn nhỏ lẻ, tình trạng nuôi gia súc dưới gầm sàn nhà ở và chăn thả gia súc vẫn còn tồn tại. Từ thực tế trên, các xã đã có kế hoạch phát triển chăn nuôi phù hợp với địa phương.

Đối với xã vùng cao Mường Bám, các hộ dân đang từng bước chuyển đổi hình thức chăn nuôi sang bán chăn thả; tuân thủ định kỳ tiêm vắc xin phòng dịch bệnh cho đàn vật nuôi. Hiện nay, xã có hơn 9.000 con gia súc, trên 40.000 con gia cầm. Bà con đã chủ động trồng gần 200 ha cỏ voi để làm thức ăn cho vật nuôi. Một số hộ có điều kiện kinh tế khá giả trong xã đã đầu tư xây dựng chuồng, trại chăn nuôi tập trung đảm bảo việc nuôi nhốt hoàn toàn và thu gom chất thải chăn nuôi, không gây ô nhiễm môi trường. 

Ông Tạ Đăng Hải, Chủ tịch UBND xã Mường Bám, nhấn mạnh: Xã xác định phát triển chăn nuôi bền vững, tạo động lực thúc đẩy xây dựng nông nghiệp tuần hoàn và đem lại thu nhập ổn định cho nông dân, xã đang tiếp tục nghiên cứu giải pháp liên kết sản xuất trong chăn nuôi; tích cực vận động bà con áp dụng quy trình sản xuất sạch, ứng dụng công nghệ sinh học trong chăn nuôi nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Đẩy mạnh xây dựng các HTX, tổ hợp tác liên kết sản xuất, tiêu thụ bảo đảm đầu ra ổn định cho người chăn nuôi. 

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu tỉnh đã đặt ra, các địa phương trong tỉnh đang tập trung thực hiện nhóm nhiệm vụ trọng tâm cùng các giải pháp cốt lõi mang tính toàn diện về chăn nuôi: Thực hiện nghiêm túc việc kê khai hoạt động chăn nuôi, quản lý biến động đàn; hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng triệt để các biện pháp an toàn sinh học, kiểm soát chặt chẽ người, phương tiện, con giống và thức ăn ra vào cơ sở. Tổ chức tiêm phòng bắt buộc, đảm bảo tỷ lệ bảo hộ đạt từ 70% trở lên tại các vùng đăng ký. Xây dựng chương trình giám sát chủ động, cảnh báo sớm các tác nhân gây bệnh để xử lý kịp thời ngay từ cơ sở. Tăng cường kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển động vật, sản phẩm động vật ra vào tỉnh, đặc biệt khu vực biên giới, cửa khẩu, các tuyến giao thông trọng điểm và các điểm tập kết, cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Đẩy mạnh xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu số hóa về đàn vật nuôi, bản đồ dịch tễ và hệ thống thông tin quản lý vùng, cơ sở an toàn dịch bệnh, đảm bảo kết nối thông suốt, minh bạch và hiệu quả.

Quá trình triển khai kế hoạch đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy, chính quyền các cấp. Sở Nông nghiệp và Môi trường đóng vai trò là cơ quan thường trực, đầu mối chủ trì phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành liên quan như Sở Y tế, Sở Tài chính, Sở Công thương, Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cùng các cơ quan truyền thông. Ủy ban nhân dân các xã, phường trực tiếp chịu trách nhiệm triển khai tại cơ sở, huy động sự tham gia tích cực của các chủ trang trại và toàn thể nhân dân.

Với sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng sự đồng lòng của cộng đồng doanh nghiệp và người chăn nuôi, công tác xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh tại Sơn La trong giai đoạn 2026-2030 sẽ sớm đi vào nền nếp, thực chất và hiệu quả. Đây chính là nền tảng để ngành chăn nuôi của tỉnh vươn lên phát triển theo hướng hiện đại, tuần hoàn, bền vững./.