Giữa khu nhà màng rộng 8.000 m² ở xã Chiềng Mung, mỗi ngày làm việc của anh Nguyễn Đình Tuấn đều bắt đầu từ việc kiểm tra đất trồng. Với anh, đất tơi xốp, giữ được độ ẩm là dấu hiệu của một vườn cây khỏe mạnh. 3 năm qua, toàn bộ diện tích nho hạ đen của gia đình anh được chăm sóc theo hướng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp. 

Anh Tuấn cho biết: Đầu tư cho đất cũng chính là đầu tư cho tương lai của vườn nho. Giống nho Hạ Đen chỉ cần trồng một lần nhưng có thể khai thác từ 20-25 năm, mỗi năm cho 2 vụ, năng suất cao nhất đạt khoảng 20 tấn/ha, giá bán phổ biến từ 100.000-150.000 đồng/kg. Càng canh tác lâu dài, việc giữ cho đất khỏe càng trở nên quan trọng. Vì vậy, tôi ưu tiên sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học; tận dụng cá, ngô, đỗ tương, chuối, sữa, rỉ mật để ủ phân; quản lý cỏ thay vì phun thuốc diệt cỏ và điều chỉnh hệ thống tưới theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây.

Việc thay đổi cách làm không mang lại kết quả chỉ sau một vụ sản xuất, qua thời gian, đất dần tơi xốp hơn, giữ ẩm tốt hơn, bộ rễ phát triển khỏe, cây ít sâu bệnh, giảm được lượng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật. Đây cũng là hướng đi của nông nghiệp tái sinh, lấy việc phục hồi sức khỏe đất làm nền tảng. Khi đất được bổ sung chất hữu cơ, hệ vi sinh vật được phục hồi, cây trồng sinh trưởng khỏe, tăng khả năng chống chịu trước thời tiết bất lợi, giảm phụ thuộc vào vật tư hóa học và hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Với hơn 85.000 ha cây ăn quả và 33.600 ha cà phê, Sơn La đang từng bước đưa các nguyên tắc của nông nghiệp tái sinh vào sản xuất thông qua quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học, tưới nước tiết kiệm và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Các hộ sản xuất, HTX đã tích cực áp dụng phương thức canh tác này, coi phục hồi và duy trì sức khỏe đất là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nông sản và phát triển nông nghiệp bền vững.

Tại HTX Nông Xanh, bản Hang Trùng 1, xã Vân Hồ, các thành viên xác định chăm sóc đất là nền tảng để cây trồng sinh trưởng ổn định và tạo ra nông sản chất lượng. Thành lập năm 2019, HTX hiện liên kết hơn 60 hộ dân, sản xuất trên khoảng 40 ha cây trồng. Để bảo đảm quy trình canh tác đồng bộ, các thành viên được phân thành từng nhóm, thường xuyên kiểm tra, giám sát và chia sẻ kinh nghiệm. Từ cải tạo đất, sử dụng phân bón, quản lý nước tưới đến phòng trừ sâu bệnh đều được thực hiện theo quy trình thống nhất. Nhờ đó, bình quân mỗi héc-ta rau cho thu nhập trên 300 triệu đồng/vụ sau khi trừ chi phí, cao gấp nhiều lần so với trồng ngô.

Ông Lưu Tùng Định, Giám đốc HTX, cho biết: Khi đất khỏe, cây trồng sẽ sinh trưởng tốt và ít sâu bệnh hơn. Sau khi được tập huấn, các thành viên chuyển dần sang sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và tưới nước theo nhu cầu của cây. Phụ phẩm sau thu hoạch được ủ với chế phẩm vi sinh thành phân hữu cơ để bón trở lại cho đất, giúp tăng độ tơi xốp, giữ ẩm, hạn chế rửa trôi dinh dưỡng, đồng thời giảm lượng nước, phân bón sử dụng nhưng vẫn duy trì chất lượng nông sản.

Không dừng ở các mô hình riêng lẻ, việc chăm sóc sức khỏe đất đang được ngành Nông nghiệp và Môi trường lồng ghép vào các chương trình chuyển giao kỹ thuật, khuyến khích nhân rộng trên nhiều vùng sản xuất. Bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh, cho biết: Trung tâm đang lồng ghép các chương trình, dự án khuyến nông để xây dựng mô hình trình diễn; tăng cường tập huấn, hướng dẫn nông dân cải tạo đất, sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp. Qua đó, từng bước thay đổi tập quán canh tác, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Việc mở rộng sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ và an toàn đang tạo nền tảng quan trọng để Sơn La từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững. Đến nay, toàn tỉnh có gần 2.500 ha sản xuất theo hướng hữu cơ, trong đó gần 300 ha được chứng nhận hữu cơ; gần 6.000 ha cây trồng đạt chứng nhận VietGAP. Toàn tỉnh có 5 doanh nghiệp, 4 HTX và gần 1.600 hộ tham gia sản xuất, chế biến nông nghiệp hữu cơ; trên 815 ha đang trong quá trình chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. Đây là những tiền đề quan trọng để mở rộng các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường, nâng cao chất lượng nông sản và phát triển nền nông nghiệp bền vững.

Từ những thay đổi trong cách chăm sóc đất hôm nay đang mở ra hướng đi bền vững cho nông nghiệp Sơn La. Khi sức khỏe của đất được đặt ở vị trí trung tâm, không chỉ cây trồng được hưởng lợi mà chất lượng nông sản, hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng cũng từng bước được nâng cao. Đó chính là nền tảng để ngành nông nghiệp phát triển xanh, bền vững và thích ứng tốt hơn với những yêu cầu của giai đoạn mới.