Từ cội nguồn cách mạng đến sức sống di sản

Dẫn chúng tôi tham quan di tích nhà ông Trần Đình Khánh là một trong 4 điểm di tích nằm trong cụm Di tích lịch sử Chiến khu Vần (được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1995), đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Việt Hồng, giọng phấn khởi: “Xã Việt Hồng hôm nay không chỉ được biết đến là sở chỉ huy của lực lượng vũ trang khởi nghĩa hơn 80 năm trước mà còn là vùng đất hội tụ tinh hoa văn hóa của 7 dân tộc anh em”.

Tại di tích nhà ông Trần Đình Khánh, bên cạnh bia di tích là ngôi nhà sàn lớn 5 gian, thiết kế theo kiến trúc của người Tày, dưới gầm sàn là không gian trưng bày các hiện vật vũ khí thô sơ như dao, kiếm và các công cụ tự tạo của quân và dân Chiến khu Vần; tài liệu sách báo, truyền đơn liên quan đến quá trình hoạt động của Chiến khu gắn với Đội du kích Âu Cơ, nơi đây đã góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc trong cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Hiện di tích nhà ông Trần Đình Khánh đã trải qua nhiều đợt trùng tu, tôn tạo, cùng các điểm di tích lịch sử khác như gốc vải Đình Trung, hang Dơi, đình làng Dọc... trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay.

Nhân dân và du khách thực hiện lễ dâng hương trong Lễ hội đền Hạ Bằng La (xã Việt Hồng, tỉnh Lào Cai). Ảnh: ĐINH THÙY

Nằm trong quần thể Di tích lịch sử quốc gia Chiến khu Vần, đền Hạ Bằng La gắn với quá trình mở đất, lập làng của người dân nơi đây. Đền có lịch sử lâu đời, thờ Tam tòa Thánh Mẫu, là thiết chế tín ngưỡng, nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng các dân tộc trong và ngoài xã. Trải qua hơn một thế kỷ, đền Hạ Bằng La luôn được nhân dân gìn giữ, phụng thờ và trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng, nơi gửi gắm niềm tin tâm linh và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của bao thế hệ. Với anh Lê Văn Hải, một người con của xã Việt Hồng, sinh sống và làm việc tại Hà Nội, mỗi năm đều trở về quê hương đúng ngày hội với ý niệm, tiếng trống khai hội đền Hạ Bằng La vào ngày 16 tháng Giêng hằng năm không chỉ là hiệu lệnh tâm linh mà còn là tiếng gọi gắn kết cộng đồng, mời gọi du khách thập phương về với vùng chiến khu xưa. Bởi vậy, những dự án hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế xanh, hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, công trình nước sạch... thuộc Trung tâm Nghiên cứu sáng kiến phát triển cộng đồng (RIC) do anh quản lý cũng đã và đang góp vào sự “thay da đổi thịt” trên quê hương.

Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng

Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Tiến Chiển, Phó bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Việt Hồng cho biết, xác định di tích lịch sử là “tài nguyên vàng”, chính quyền và nhân dân xã Việt Hồng đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển du lịch. Cùng với việc phát huy giá trị lịch sử cách mạng trong hoạt động du lịch, xã Việt Hồng còn phát huy lợi thế về cảnh đẹp thiên nhiên, trong đó đầm Vân Hội luôn là một điểm đến nổi tiếng, hấp dẫn du khách gần xa bởi cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ, khí hậu mát mẻ quanh năm. Xung quanh đầm Vân Hội là địa bàn của người Tày, người Dao sinh sống nên ở đây còn có vốn văn hóa tộc người khá đa dạng, độc đáo. Bởi thế, du khách đến đây có dịp thưởng thức văn hóa ẩm thực dân tộc hay những món ăn đặc sản chế biến khéo léo từ các loài thủy sản đặc trưng như: Cá tầm, cá quả, cá trắm đen... Chính quyền địa phương cũng khuyến khích và hỗ trợ các gia đình quanh khu vực đầm Vân Hội chọn trồng những giống mới như sen super, Quan âm trắng, bách diệp (Tây hồ), sen hồng Đồng Tháp... để phát triển du lịch; người trồng sen cũng có thêm nhiều nguồn thu nhập từ ướp trà, bán hoa, ngó sen, cây giống, lấy lá làm trà.

Tận dụng lợi thế vùng lòng chảo với khí hậu trong lành, nguồn nước dồi dào để phát triển các mô hình kinh tế đặc trưng như nuôi cá tầm, vịt cổ xanh, măng bát độ... phục vụ nhu cầu trải nghiệm và ẩm thực của du khách. Bên cạnh đó, các mô hình homestay nghỉ dưỡng cũng đang dần hình thành nơi đây như: Homestay Ngọc Liên của gia đình ông Nguyễn Ngọc Liên, Homestay Hoàng Thanh Hiệp ở làng Vần...

“Cảnh sắc thiên nhiên đẹp, có các di tích nổi bật, ẩm thực độc đáo, nhưng rất tiếc chưa níu chân được du khách”, ông Nguyễn Tiến Chiển buông lời tiếc nuối. Anh Hoàng Thanh Hiệp, chủ Homestay Hoàng Thanh Hiệp cũng thẳng thắn chia sẻ: “Khách đến địa phương đều khen cảnh quan đẹp, khí hậu trong lành, ăn ngon, nhưng tối đến ăn xong là khách chào gia chủ lên xe đi về”.

Chia sẻ về những khó khăn của chính quyền và người dân, đồng chí Nguyễn Tiến Chiển cho biết: “Xác định các di tích lịch sử, văn hóa là những tài sản vô giá, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn được xã quan tâm, chú trọng. Trong đó, việc tổ chức các lễ hội đầu năm giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân. Thời gian tới, nghị quyết chuyên đề phát triển du lịch gắn với việc bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc và di tích lịch sử Chiến khu Vần được triển khai thực hiện. Kỳ vọng đây là “chìa khóa” để chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao đời sống bền vững cho nhân dân”.

Tiếng trống hội tại đền Hạ Bằng La vang vọng, mang theo khát vọng của người dân Việt Hồng về một vùng quê cách mạng không chỉ giàu truyền thống mà còn thịnh vượng, là điểm sáng trên bản đồ du lịch cộng đồng của tỉnh vùng cao Lào Cai.