Tại Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI (12-2025), khi ông Vũ Hữu Lê, Giám đốc Công ty TNHH Cơ khí và Xây lắp Hồng Hà bước ra sân khấu, cả hội trường đều ồ lên với sự ngưỡng mộ trước tinh thần và sức khỏe của ông.

Trên tay cầm chiếc túi nhỏ đựng những vật dụng như: Thước đo cơ khí, chiếc compa, ê-ke, bản vẽ các loại máy, ông Lê tự hào kể: “Những vật dụng này tôi dùng để chế tạo máy suốt 60 năm qua, nhờ sáng chế ra nhiều máy móc cho bà con nông dân mà tôi được tặng hơn 200 bằng khen, giấy khen rồi”.

Người đam mê chế tạo máy

Kỹ sư, Anh hùng Lao động Vũ Hữu Lê sinh năm 1935 tại Phú Thọ. Lớn lên, ông tham gia lớp học xây dựng cầu đường phục vụ kháng chiến. Năm 1958, sau khi học xong khóa đào tạo ngắn hạn về thủy lợi, ông lên nhận công tác tại Ty Thủy lợi tỉnh Hoàng Liên Sơn cũ.

Năm 1963, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng Huân chương Lao động hạng Ba vì có thành tích cao trong công tác thủy lợi chống hạn, cứu lúa. Năm 1964, ông được sang Liên Xô học tại Học viện Nông nghiệp Bạch Nga, chuyên ngành chế tạo máy nông nghiệp, lĩnh vực mà ông yêu thích từ nhỏ.

Năm 1971, ông về làm Phó giám đốc rồi Giám đốc Nhà máy Cơ khí Hoàng Liên Sơn, đến năm 1990 nghỉ hưu.

Chủ tịch nước Lương Cường trao danh hiệu Anh hùng Lao động tặng ông Vũ Hữu Lê.

Với ông, nghỉ hưu nhưng không nghỉ việc, bởi ông luôn tâm niệm lời dạy của Bác Hồ: "Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân, ta phải hết sức tránh”.

Ông bắt đầu một hành trình mới với khát vọng cống hiến và một quyết tâm rất cao, đó là sáng chế máy móc nông nghiệp giúp bà con nông dân đỡ vất vả. Qua tìm hiểu thực tế tại các tỉnh trung du miền núi phía Bắc nước ta, nơi rất giàu tiềm năng, lại có nhiều nông sản quý như chè, quế, sắn, dược liệu... cần được chế biến. Nhưng người dân còn thiếu công cụ sản xuất hiện đại, chủ yếu lao động thủ công. Từ đó, ông quyết tâm thành lập xưởng cơ khí để chế tạo thiết bị nông cụ.

“Khi chuẩn bị khởi nghiệp, tôi chỉ có một triệu đồng và chiếc xe máy Simson dùng làm phương tiện đi thu mua sắt vụn, bán lấy lãi để mua sắm trang thiết bị nhà xưởng, lúc đầu xưởng nhỏ chỉ sản xuất các loại công cụ cầm tay thô sơ”, ông Lê chia sẻ.

Khi nền nông nghiệp nước ta phát triển mạnh, tất cả ngành nghề ở các địa phương đều mở rộng quy mô sản xuất. Để kịp thời đáp ứng nhu cầu thị trường sử dụng máy nông cụ, ông Lê quyết định thành lập Công ty TNHH Cơ khí và Xây lắp Hồng Hà tại phường Nam Cường, tỉnh Lào Cai, chuyên về sản xuất máy móc phục vụ nông nghiệp. Nhờ sự năng động, sáng tạo của giám đốc Vũ Hữu Lê, công ty luôn tạo việc làm ổn định cho hơn 20 kỹ sư, công nhân.

Ông Lê cho biết: “Với tôi, không có niềm vui nào bằng việc chế tạo ra máy chạy tốt, giúp bà con đỡ vất vả, gặp tôi ai cũng quý mến là hạnh phúc lắm rồi”. Những chiếc máy chế biến nông sản, máy phục vụ xây dựng được ông Lê sáng chế ra, không chỉ giúp người dân tiết kiệm sức lao động, mà còn nâng cao năng suất, tạo bước chuyển quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng tại địa phương, những sáng chế tuy giản dị nhưng giàu giá trị thực tiễn.

Hiện, đã có hàng chục nghìn sản phẩm mang thương hiệu “máy ông Lê” được nông dân cả nước tin dùng.

Nhà sáng chế của nông dân

Ông Lê nhớ lại:“Trước đây, các tỉnh Hoàng Liên Sơn, Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Giang là vùng trồng chè trọng điểm của cả nước. Những hộ nông dân trồng chè chỉ để bán chè búp tươi cho các nhà máy chè Trần Phú, Nghĩa Lộ, Hoàng Liên Sơn. Nhiều người muốn chế biến chè thành phẩm nhưng không có tiền mua máy, vì máy nhập ngoại rất đắt”.

Sau khi tìm hiểu thực tế, ông Lê nhận thấy nhu cầu của nông dân rất cần những cỗ máy làm chè, động lực đó đã thổi bùng ý chí và khát vọng chế tạo máy móc trong con người ông.

Anh hùng Lao động Vũ Hữu Lê.

Với kiến thức học được ở Liên Xô cùng kinh nghiệm thực tiễn, sau nhiều đêm thức trắng bên bản vẽ, qua nhiều lần thử nghiệm thất bại, rồi lại thử nghiệm... sau 2 năm, ông Lê đã chế tạo thành công chiếc máy vò chè đầu tiên với công suất và chất lượng tương đương máy nhập ngoại, giá thành thấp hơn nhiều lần, phù hợp cho sản xuất nông hộ.

Ông Lê kể: “Khi mang chiếc máy vò chè đi triển lãm ở Lâm Đồng, người ta xúm lại xem, không tin là máy Việt Nam sản xuất được. Sau triển lãm, máy vò chè của tôi trở nên nổi tiếng, bán đi khắp cả nước”.

Ông Lê tâm niệm, mình mà ở thành phố ngồi phòng lạnh thì làm sao biết được nông dân cần gì, muốn làm máy cho họ, phải xuống ăn ở cùng họ, nghe họ than thở thì mới ra ý tưởng được.

"Khi tôi đến các hợp tác xã, thấy người dân họ ép miến thủ công vất quá, từ đó tôi nảy ra ý tưởng và chế tạo thành công “máy nghiền củ dong”, “máy ép sợi miến dong”. Đến vùng trồng quế Bảo Thắng (Lào Cai), Bắc Trà My (Quảng Nam)... tôi thấy người dân thu hoạch quế rất vất vả, năng suất thấp. Từ đó, tôi chế tạo ra “máy cắt liên hoàn phân đoạn quế sáo”, “máy đập quế”, năng suất gấp 6 lần so với làm thủ công.

Tới xã Púng Luông (Lào Cai) và một số địa phương chăn nuôi nhiều gia súc, gia cầm nhưng bà con vẫn theo nếp cũ thái củ quả bằng tay, từ đó tôi nghiên cứu chế tạo ra “máy băm cỏ”, “máy thái quả” rất hiệu quả trong sử dụng”, ông Lê tâm sự.

Xuất thân từ nông thôn, ông Lê thấu hiểu những khó khăn vất vả trong sản xuất. Vì vậy, ông lấy người nông dân là chủ thể của mọi sáng chế và mỗi sáng chế của ông đều từ mục đích phục vụ bà con nông dân.

Do vậy, những loại máy do ông chế tạo ra đều dựa trên ba tiêu chí: Dễ vận hành, dễ sửa chữa, giá thành rẻ. Anh Tăng Thế Tôn, công nhân Hợp tác xã sản xuất miến Phường Âu Lâu (Lào Cai) cho biết: “Các loại máy do ông Lê chế tạo ra được người dân chúng tôi tin dùng bởi máy bền, dễ sử dụng, dễ sửa chữa, giá thành rẻ, ai khó khăn ông cho nợ tiền không tính lãi”.

Hiện nay, các chủng loại máy phục vụ nông nghiệp có công suất và kích cỡ lớn nhỏ khác nhau, được công ty sản xuất đại trà, máy làm ra đến đâu bán hết đến đó, bà con nông dân rất phấn khởi. Nhờ có máy móc mà giá trị gia tăng mỗi năm mang lại cho nông dân cả nước hàng chục nghìn tỷ đồng.

Chia sẻ về nghề, ông Lê nói: “Làm cơ khí phải chịu khó, đam mê và tâm huyết, ngày nào tôi cũng có mặt ở xưởng từ 5 giờ sáng, đêm lại ngồi nghiên cứu, tính toán, để mỗi năm sáng chế từ 2-3 loại máy mới". Nhờ đó mà hàng loạt sản phẩm máy móc mang thương hiệu Hồng Hà lần lượt được ra đời, đưa vào sử dụng.

Ông Lê khẳng định: “Tôi không phải bán máy xong là hết trách nhiệm, trong quá trình sử dụng máy móc, nếu gặp sự cố, hỏng hóc gì, bà con gọi điện báo là tôi cho người đến chỉnh sửa ngay, nếu hỏng lớn, dù đường xa đến mấy, tôi cũng trực tiếp đến sửa chữa máy cho bà con”.

Anh hùng tuổi 90

Cuộc đời của Kỹ sư, Anh hùng Lao động Vũ Hữu Lê là minh chứng cho hành trình cống hiến không ngừng nghỉ.

Dù tuổi cao, nhưng ông vẫn chưa cho phép mình nghỉ ngơi. Thay vào đó, ông chọn cho mình cách hưởng thụ cuộc sống năng động và có ích, tiếp tục cống hiến sức lực và trí tuệ của mình cho xã hội. Vẫn không ngừng học hỏi, mở mang kiến thức trong thời đại kỷ nguyên số, ông Lê chia sẻ: “Khoa học kỹ thuật phát triển, Nhà nước động viên, sức khỏe còn tốt thì không việc gì tôi phải nghỉ”.

Ông được ví như người “thắp lửa sáng tạo” của ngành cơ khí nông nghiệp Việt Nam. Với hơn 10 sáng kiến chế tạo máy đã đoạt giải cao tại các Hội thi sáng tạo kỹ thuật cấp tỉnh và toàn quốc, đồng thời ông là “cha đẻ” của 11 chủng loại máy nông nghiệp, máy xây dựng với hơn 50 loại máy móc khác nhau.

Trong đó, đã có 7 chủng loại máy được cấp bảo hộ độc quyền sản xuất của Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học - Công nghệ), trở thành sản phẩm công nghiệp nông thôn. Những sản phẩm do ông chế tạo ra có quy mô sử dụng từ hộ gia đình cho đến các cơ sở sản xuất lớn, với giá bán chỉ bằng 30-40% máy nhập ngoại.

Đồng chí Tạ Ngọc Hoa, Chủ tịch UBND phường Nam Cường, tỉnh Lào Cai cho biết: "Ông Vũ Hữu Lê là tấm gương tiêu biểu tại địa phương, tuổi cao trí càng cao, có tinh thần lao động cần cù sáng tạo, không ngừng có những ý tưởng mới, ngoài ra còn tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, hoạt động thiện nguyện trên địa bàn".

Anh hùng Lao động Vũ Hữu Lê và tác giả.

Ngoài công việc sáng chế và quản lý công ty, ông Vũ Hữu Lê còn tích cực tham gia hoạt động thiện nguyện, từ năm 2020 đến nay đã đóng góp hơn 500 triệu đồng cho công tác từ thiện.

Trên cương vị Giám đốc công ty, ông đưa ra nhiều chính sách ưu đãi hỗ trợ nông dân như: Bán máy với giá trả chậm; giảm giá thành xuống còn 70-80% cho những hộ khó khăn; tổ chức các cuộc thi ý tưởng sáng tạo cho học sinh THPT trên địa bàn; tư vấn hướng nghiệp cho thanh niên...

Ông Vũ Hữu Lê đã dành trọn tâm sức cuộc đời mình cống hiến cho xã hội, bằng những việc làm hiệu quả, thiết thực.

Ghi nhận những thành tích đó, ông đã được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba; danh hiệu “Nhà khoa học của nhà nông”; danh hiệu “Người cao tuổi làm kinh tế giỏi toàn quốc” lần thứ IV giai đoạn 2018-2023; năm 2025, ông vinh dự được phong tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng Lao động”.