Xã Sông Mã có truyền thống trồng cây ăn quả từ lâu, đặc biệt là nhãn và xoài, nhưng do quảng canh nên chưa trở thành hàng hóa. Từ năm 2010, xã Nà Nghịu và thị trấn Sông Mã cũ đã vận động nhân dân cải tạo vườn tạp và chuyển đổi diện tích đất dốc trồng ngô, sắn sang trồng cây ăn quả; áp dụng kỹ thuật chiết ghét, cải tạo nhãn bằng giống mới cho năng suất, hiệu quả kinh tế cao. Nhờ đó, diện tích cây ăn quả của xã đã tăng nhanh, từ vài trăm héc ta ban đầu đến nay đã có 1.422 ha cây ăn quả các loại. Nhiều mô hình cho hiệu quả kinh tế cao, như: Nhãn ghép, nhãn chín muộn, nhãn ánh vàng, na Thái, mận hậu, bưởi da xanh, xoài Đài Loan GL4.

Sản xuất nông sản trái vụ là điểm nhấn quan trọng trong phát triển nông nghiệp ở Sông Mã, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần so với canh tác truyền thống. Đặc biệt là mô hình nhãn rải vụ, trái vụ được tập trung tại các bản có lợi thế về đất đai và nguồn nước ổn định, như: Tây Hồ, Cánh Kiến, Hưng Mai, Tiền Phong, Mé Bon... Sau 2-3 năm ghép, các vườn nhãn và xoài đã bắt đầu cho thu hoạch. Nhiều hộ nông dân đã vươn lên làm giàu từ cây ăn quả, điển hình như gia đình ông Trần Văn Trung, bản Hưng Mai, thu hơn 200 triệu đồng/năm từ 2 ha xoài, nhãn; hay anh Đinh Công Mai, bản Cánh Kiến, thu gần 400 triệu đồng/năm từ vườn nhãn.

HTX Toàn Thắng, bản Tây Hồ là điển hình đẩy mạnh áp dụng khoa học kỹ thuật ở Sông Mã. HTX sử dụng phân bón hữu cơ thay thế vô cơ, giúp vườn cây đạt năng suất và chất lượng tốt. Ông Dương Tự Thanh, Giám đốc HTX, chia sẻ: HTX hiện có 17 thành viên, quy mô 45 ha xoài, nhãn, bưởi. Hiện nay, HTX đẩy mạnh áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để trồng rải vụ, nâng cao giá trị thu nhập, giảm áp lực thời vụ.

Còn tại Công ty TNHH Nông lâm nghiệp Sông Mã, tiểu khu 7, xã Sông Mã tập trung triển khai mô hình trồng nho Hạ Đen không hạt từ tháng 5/2020. Giống nho này có nhiều ưu điểm vượt trội, như: Sinh trưởng khỏe, nhanh cho thu hoạch, độ ngọt cao. Năm 2021, Công ty thu được 1,4 tấn nho với giá bán giao động từ 150.000-180.000 đồng/kg. 

Ông Trần Ngọc Vượng, Giám đốc Công ty TNHH Nông lâm nghiệp Sông Mã, chia sẻ: Công ty đã mở rộng diện tích lên 1,1 ha, lắp đặt hệ thống tưới nước tự động và camera tại gốc nho để giám sát chất lượng nước tưới và phân bón. Nhờ đó chùm nho cho quả to gấp đôi so với trước. Dự kiến sản lượng vụ 2025 đạt 2 tấn quả/lứa (một năm thu hoạch 2 lứa), với giá bán trung bình từ 100.000 -120.000 đồng/kg, Công ty giải quyết việc làm cho 4 lao động địa phương, với mức lương trung bình 6-6,5 triệu đồng. Sản phẩm nho Hạ Đen của Công ty đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao.

Phát triển cây ăn quả trở thành một trong những hướng đi của xã Sông Mã trong phát triển kinh tế. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đã đặt ra các mục tiêu cụ thể: Phấn đấu đến năm 2030, xã có 30 ha cây ăn quả được cấp chứng nhận VietGAP, GlobalGAP và tiêu chuẩn tương đương; 10 ha cây ăn quả sản xuất trái vụ, rải vụ; công nhận thêm ít nhất 1 sản phẩm OCOP.

Ông Hoàng Văn Thuyên, Chủ tịch UBND xã Sông Mã, cho biết: Xã tập trung vào các giải pháp trọng tâm về đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong trồng, chăm sóc để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tích cực cải tạo, chọn lọc các loại giống cây ăn quả chất lượng cao; liên kết thành lập các HTX, hình thành vùng sản xuất tập trung theo quy trình VietGAP, GlobalGAP để đáp ứng yêu cầu thị trường; xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu hàng hóa, nhãn hiệu tập thể; đăng ký mã số vùng trồng, mã số cơ sở sơ chế, chế biến.

Với sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và sự chủ động của người dân, xã Sông Mã đang tạo đà vững chắc để trở thành vùng chuyên canh cây ăn quả, góp phần xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống nhân dân.