Nông dân thay đổi cách nghĩ, cách làm

Quản lý sức khỏe cho cây trồng (IPHM) là bước kế thừa và phát triển mới của chương trình quản lý dịch hại tổng hợp trên cây trồng (IPM.) Sự khác nhau giữa 2 chương trình nằm ở cách tiếp cận, trong khi IPM chủ yếu tập trung diệt trừ sinh vật gây hại, IPHM thiên về việc áp dụng các giải pháp nhằm nâng cao sức khỏe của cây trồng để chống chọi tốt hơn với dịch bệnh. Trong trường hợp cần thiết, có thể sử dụng các biện pháp diệt trừ sinh vật gây hại, nhưng chủ yếu sử dụng thiên địch hoặc các giải pháp sinh học.

Ba năm gần đây, trang trại trồng nho hạ đen của anh Nguyễn Đình Tuấn, thôn 6, xã Chiềng Mung, đã áp dụng canh tác theo IPHM. Với 8.000 m² đất, anh Tuấn sử dụng hệ thống nhà màng, tưới tự động, tuyệt đối không dùng thuốc diệt cỏ hay thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Thay vào đó, anh tăng cường dinh dưỡng cho cây bằng phân hữu cơ tự ủ từ cá, ngô, đỗ tương, chuối, sữa và rỉ mật kết hợp với các chế phẩm sinh học.

Anh Tuấn chia sẻ: Nhờ áp dụng IPHM, vườn nho của tôi phát triển khỏe mạnh, ít sâu bệnh, quả ngọt, thơm và an toàn. Khách hàng tin tưởng, giá bán ổn định, lợi nhuận cao hơn so với canh tác truyền thống.

Từ hiệu quả mang lại, nhiều mô hình sản xuất theo hướng IPHM đã được xây dựng tại các địa phương; người dân được hỗ trợ giống và vật tư, được tham quan học tập các mô hình thực tế. Năm 2024, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh đã triển khai mô hình ứng dụng IPHM vào canh tác dưa vàng tại bản Bó, phường Chiềng An. Mô hình có quy mô trên 300 m² với 3 hộ dân tham gia. Tham gia mô hình, các kỹ thuật IPHM về chăm sóc cây trồng đã được chuyển giao cho bà con từ việc hướng dẫn thăm đồng để quan sát và theo dõi tình hình sinh trưởng, phát triển của cây, kịp thời phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, sâu bệnh hại đến việc đánh giá các yếu tố môi trường, như: Đất, nước, thời tiết và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cây trồng.

Bà Cà Thị Nọi, bản Bó, phường Chiềng An, một trong các hộ dân tham gia mô hình, chia sẻ: Áp dụng quy trình IPHM, dưa ít sâu bệnh, quả to, mã đẹp, nặng trung bình 0,7-1 kg. Năm 2024, với 100 m², tôi thu gần 3 tạ, bán 40.000 đồng/kg, thu hơn 10 triệu đồng. Đặc biệt, mô hình giảm dùng thuốc hóa học, an toàn cho sức khỏe và môi trường. Chúng tôi rất phấn khởi, mong mô hình được nhân rộng.

Qua đánh giá, quy trình canh tác IPHM giúp bà con giảm 5-6 lần phun thuốc bảo vệ thực vật/vụ, giảm 20-30% lượng phân bón hóa học. Quan trọng nhất là kiểm soát được dư lượng hóa chất trên nông sản, tạo ra được những sản phẩm chất lượng cao. IPHM là hệ thống quản lý cây trồng dựa trên nền tảng môi trường cụ thể về đất, nước, sinh vật gây hại, sinh vật có ích, thời tiết.

Giữ "sức khoẻ" cho đất

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, giải pháp IPHM hướng tới mang tính chất tổng quát, chủ yếu nhằm giúp cho đất khỏe, cây trồng khỏe mạnh, an toàn, sức đề kháng tốt, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường sinh thái… Đặc biệt là việc nâng cao trình độ hiểu biết của nông dân về dịch hại, đất, nước, cùng với đó là các giải pháp xử lý phù hợp. Đồng thời, người nông dân còn có khả năng truyền đạt, chia sẻ kinh nghiệm cho cộng đồng để cùng áp dụng.

Với quyết tâm xây dựng nền nông nghiệp bền vững, ngày 14/3/2024, UBND tỉnh Sơn La đã ban hành kế hoạch số 81/KH-UBND về phát triển, quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Theo đó, phấn đấu đến năm 2030, có trên 90% diện tích lúa, rau màu, cây ăn quả, cây hoa, cây cảnh và cây dược liệu được áp dụng IPHM; 70% diện tích ngô, cây công nghiệp được áp dụng IPHM; lượng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) hóa học và lượng phân bón vô cơ giảm 30% và tăng hiệu quả kinh tế 15-20% so với sản xuất thông thường. Trên 80% số xã có đội ngũ nông dân nòng cốt có hiểu biết, kỹ năng và ứng dụng hiệu quả IPHM, có khả năng hướng dẫn nông dân khác ứng dụng IPHM, đánh giá hiệu quả và phổ biến kết quả cho cộng đồng. Phấn đấu, trên 90% số xã, phường thực hiện thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng đúng theo quy định phấn đấu hơn 50% diện tích lúa, rau màu, cây ăn trái được áp dụng IPHM.

Ông Hồ Trung Kiên, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vật tỉnh, cho biết: Chi cục đang tập trung hoàn thiện tham mưu kế hoạch triển khai cụ thể. Trong đó, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức về IPHM. Xây dựng tài liệu tuyên truyền về quy định của pháp luật trong quản lý vật tư nông nghiệp, như: Thuốc bảo vệ thực vật, giống, phân bón và hướng dẫn thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; nhân rộng mô hình “nông dân hướng dẫn nông dân” thông qua thực nghiệm ứng dụng IPHM thực tế trên đồng ruộng.

Ứng dụng IPHM không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho nông dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm. Khi được nhân rộng, IPHM sẽ giúp đồng ruộng khỏe mạnh hơn, nông sản chất lượng cao hơn, tạo nền tảng để Sơn La phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và nâng cao vị thế trên thị trường.