Khơi nguồn lực cho văn hóa phát triển

Những năm gần đây, công nghiệp văn hóa không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành trụ cột chiến lược trong nền kinh tế hiện đại. Theo đó, các ngành công nghiệp văn hóa bao gồm những lĩnh vực gắn kết chặt chẽ giữa sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ và công nghệ như: Du lịch văn hóa, thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật - nhiếp ảnh, xuất bản, quảng cáo, thiết kế sáng tạo... Tại Sơn La, quan điểm phát triển công nghiệp văn hóa không tách rời công tác bảo tồn di sản; đặt con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể sáng tạo, gắn kết chặt chẽ với kinh tế số và hội nhập.

Vận dụng sáng tạo định hướng của Trung ương, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Sơn La lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định 1 trong 9 nhiệm vụ trọng tâm: Tiếp tục xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc Sơn La và vùng Tây Bắc, tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, xây dựng con người Sơn La phát triển toàn diện. Nghị quyết các kỳ đại hội trước đó, bảo tồn và phát triển văn hóa cũng luôn được Đảng bộ tỉnh Sơn La đặt lên là nhiệm vụ hàng đầu, tạo động lực cho sự phát triển chung.

Thay đoạn trên thành là: Từ năm 2017, UBND tỉnh đã có Quyết định về việc phê duyệt kế hoạch thực hiện chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Sơn La; yêu cầu các cấp, các ngành chủ động xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi cho các lĩnh vực có thế mạnh; cân đối nguồn ngân sách để hỗ trợ các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có sức cạnh tranh; đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân đầu tư xây dựng các không gian văn hóa, sáng tạo.

Trao đổi về định hướng này, ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL), cho biết: Ngành đang tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về vị trí, vai trò của văn hóa. Trong đó, chú trọng vào các giải pháp chủ động, linh hoạt, tận dụng thành tựu khoa học công nghệ và kinh tế số để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch.

Những năm qua, các chương trình, đề án, dự án của Trung ương, của tỉnh về bảo tồn di sản văn hóa đã được triển khai tích cực và đem lại hiệu quả. Trong đó, phải kể đến Đề án “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Sơn La đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững”; Kế hoạch Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể "Nghệ thuật Xòe Thái" giai đoạn 2023-2027 trên địa bàn tỉnh Sơn La; Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các dân tộc thiểu số tỉnh Sơn La gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2021-2030… Từ đây, công tác định hướng về bảo tồn, phát huy giá trị di sản được cụ thể hóa bằng những hoạt động cụ thể, phát huy vai trò chủ thể của đồng bào các dân tộc, những người nắm giữ di sản. Những ngày hội văn hóa, tuần văn hóa, không gian văn hóa được tổ chức thường xuyên, tạo dấu ấn bản sắc cho mỗi vùng đất, lan tỏa hình ảnh đẹp của văn hóa, con người Sơn La, khơi dậy niềm tự hào và thúc đẩy phát triển văn hóa thành sản phẩm mang lại giá trị kinh tế.

Biến tiềm năng thành động lực phát triển và tạo giá trị

Sơn La sở hữu lợi thế lớn để phát triển công nghiệp văn hóa nhờ tài nguyên di sản phong phú. Đó là hệ thống 96 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; kho tàng di sản tiêu biểu như: Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cùng với 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Văn hóa đặc sắc của 12 dân tộc với kiến trúc nhà sàn, trang phục, ẩm thực cùng cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ đã tạo tiền đề vững chắc cho du lịch văn hóa kết hợp trải nghiệm sinh thái, nông nghiệp phát triển.

Chương trình nghệ thuật "Mộc Châu tiếng gọi mùa yêu".

Ông Đỗ Trí Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Mộc Châu, thông tin: Địa phương luôn chú trọng gắn kết văn hóa với nông nghiệp, bảo vệ môi trường sinh thái để phát triển du lịch bền vững, xây dựng các sản phẩm độc đáo phát huy tối đa tiềm năng cảnh quan. Bên cạnh đó, là vùng trung tâm của Khu du lịch quốc gia Mộc Châu, địa phương luôn chú trọng việc hướng dẫn, đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng dịch vụ du lịch chuyên nghiệp; gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa, tạo sinh kế, góp phần xây dựng hình ảnh khu du lịch quốc gia xanh - sạch - đẹp - văn minh.

Văn hóa đã trở thành yếu tố đặc sắc cho du lịch Sơn La với những hoạt động trải nghiệm phong phú, độc đáo, các bản du lịch cộng đồng hấp dẫn, hình thành sản phẩm du lịch văn hóa - lịch sử, 1 trong 5 nhóm sản phẩm du lịch chủ đạo của Sơn La hiện nay. Chất liệu thổ cẩm, hoa văn truyền thống được sáng tạo thành quà tặng du lịch, trang trí không gian lưu trú qua các dịch vụ trải nghiệm vẽ sáp ong, nhuộm chàm, thưởng thức văn nghệ mang đậm bản sắc dân tộc… Nghề thủ công truyền thống được khôi phục, nét đẹp văn hóa được phát triển sáng tạo, thương mại hóa và tạo ra giá trị thực chất.

Bà Lường Thị Loát, Giám đốc HTX Làng nghề thổ cẩm Hoàng Long, tâm sự: HTX hiện có 20 thành viên vừa làm homestay vừa tự trồng bông, dệt vải, sản xuất các sản phẩm từ thổ cẩm như khăn, túi, chăn, gối cung cấp cho du khách và các hội chợ. Chúng tôi mong muốn bảo tồn nghề dệt truyền thống của dân tộc Thái, đồng thời tạo thu nhập ổn định cho các hộ gia đình.

Lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn và du lịch sự kiện những năm qua cũng ghi nhận nhiều dấu ấn với các chương trình nghệ thuật quy mô, hoành tráng, mang đậm bản sắc Sơn La. Một trong những chương trình nổi bật phải kể đến Show diễn thực cảnh “Địa ngục trần gian” tái hiện lại lịch sử hào hùng tại Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Sơn La. NSƯT Thế Hùng, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh, chia sẻ: Năm qua, đơn vị đã tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật lớn phục vụ nhiệm vụ chính trị như: Đêm hội thổ cẩm quốc tế lần thứ nhất, chương trình “Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu”, chương trình khai mạc Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026... Đặc biệt, Show diễn thực cảnh “Địa ngục trần gian” là niềm ấp ủ lâu nay đã hiện thực hóa, mang đến góc nhìn chân thực về lịch sử hào hùng, hướng tới xây dựng thành sự kiện văn hóa thường niên mang bản sắc riêng có.

Công nghiệp văn hóa đang dần định hình đã và đang chứng minh hướng đi đúng đắn trong công tác bảo tồn, phát triển văn hóa tại Sơn La, khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội và bảo tồn bản sắc. Trong thời gian tới, để tiếp tục đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, tỉnh cần tiếp tục tập trung đầu tư nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút đầu tư về văn hóa - du lịch, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm sáng tạo đặc trưng. Từ đó, từng bước xây dựng các sản phẩm mang bản sắc riêng và đem lại giá trị thực tế để chính người dân được tham gia, tạo sinh kế ổn định, góp phần đưa Sơn La trở thành điểm đến hấp dẫn, lan tỏa giá trị văn hóa Tây Bắc trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.