Đến vùng lòng hồ thủy điện Sơn La những ngày này, đứng trên cầu Pá Uôn sừng sững lướt nhìn trên mặt hồ, hình ảnh hàng trăm lồng cá san sát, dập dềnh trên sóng nước. Khó có thể hình dung được nơi dòng sông Đà hung dữ ngày nào nay là sự trù phú của một "vịnh Hạ Long giữa lòng Tây Bắc".

Trên mặt hồ mênh mông, hơn 2.800 lồng cá được đầu tư kiên cố, bài bản của 24 hợp tác xã và hàng trăm hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ. Sản lượng thủy sản nuôi và đánh bắt tự nhiên hằng năm của xã đạt trên 1.000 tấn, trong đó, sản lượng từ các lồng nuôi chiếm ưu thế tuyệt đối với trên 750 tấn. Cơ cấu giống cá nuôi tại đây vô cùng phong phú, từ các loại cá phổ thông như rô phi đơn tính, chép, trắm cỏ cho đến những dòng đặc sản giá trị kinh tế cao như trắm đen, cá lăng, cá chiên. Những năm gần đây, ngoài xuất bán cá thương phẩm, các HTX và hộ gia đình còn hướng đến chế biến nhằm đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị thủy sản của địa phương.

Tiên phong trong chế biến thủy sản tại Quỳnh Nhai, hộ kinh doanh Đào Thị Hiếu, tiểu khu 3 hiện có 2 sản phẩm là chả cá và xúc xích cá sông Đà đã được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao. Ngoài ra, gia đình chị còn sản xuất theo đơn đặt hàng các sản phẩm ruốc cá, tôm chao, cá sấy khô… phục vụ khách hàng trong và ngoài tỉnh, sản lượng tiêu thụ gần 1 tấn/tháng. Chị Hiếu chia sẻ: Xuất phát từ mục đích hỗ trợ tiêu thụ cá cho bà con trên địa bàn xã và mong muốn có thêm các sản phẩm chế biến từ cá đa dạng, dễ ăn, phù hợp với khẩu vị của nhiều người, nhất là trẻ em mà tôi đã nghiên cứu, chế biến các sản phẩm chả cá, xúc xích cá, ruốc cá… Từ sản xuất thủ công, gia đình đã đầu tư thiết bị hiện đại, quy trình chế biến bài bản, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nhận được phản hồi tích cực của khách hàng và lắng nghe ý kiến góp ý từ khách hàng, tư vấn của xã để không ngừng nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm.  

Các HTX, hộ sản xuất trên địa bàn xã cũng đang tích cực duy trì nuôi cá thương phẩm và chuyển hướng chế biến các sản phẩm từ thủy sản. Trong đó, phổ biến nhất là sản phẩm cá cắt khúc cấp đông, cá ngão rút xương, cá tép dầu khô, các loại cá sấy khô... Một số HTX lớn như HTX thủy sản Hồ Quỳnh, An Bình, Độ Thiết... tập trung sản xuất dòng cá thương phẩm chất lượng cao với các loại cá đặc sản như: Cá lăng, cá trắm đen, cá chiên, có giá trị kinh tế cao và đầu ra ổn định.

Gần đây, HTX thủy sản Sông Đà Xanh đã nghiên cứu, sản xuất thành công sản phẩm phân đạm cá sinh học. Đây là một loại phân bón sinh học dạng lỏng, được sản xuất bằng công nghệ thủy phân từ nguyên liệu là thủy sản và tận dụng phế phẩm trong quá trình chế biến cá khô, chả cá. Đạm cá dùng để pha loãng phun lá hoặc tưới gốc cho cây rau màu, cây ăn trái, cây công nghiệp và cây cảnh. Hiện nay, HTX đang sản xuất đạm cá với sản lượng khoảng 20 tấn mỗi năm, bán cho các nhà vườn, nông dân trong tỉnh. Dự án sản xuất phân đạm cá sinh học “Sông Đà Xanh” từ phế phẩm thu được trong quá trình sản xuất cá khô, chả cá của HTX được đánh giá cao về tính khả thi và đạt giải nhì tại Chung kết cuộc thi “Đòn bẩy tăng tốc kinh doanh” do Ban Quản lý tiểu dự án GREAT 2 của Hội LHPN tỉnh tổ chức hồi tháng 4 vừa qua.

Chị Đinh Thị Yến, Giám đốc HTX thủy sản Sông Đà Xanh, cho hay: Sản xuất đạm cá giúp tận dụng triệt để các phụ phẩm trong quá trình chế biến thủy sản (như đầu cá, ruột cá, xương cá), vừa giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường, vừa tạo ra dòng sản phẩm phân bón hữu cơ chất lượng cao phục vụ phát triển nông nghiệp xanh. Thông qua chương trình hỗ trợ của Hội LHPN tỉnh, chúng tôi mong muốn sắp tới mở rộng sản xuất, kinh doanh, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm cho chị em phụ nữ tại địa phương.

Cùng với việc tăng cường khuyến khích, hướng dẫn các HTX và người dân phát triển nuôi thủy sản, xã Quỳnh Nhai cũng đặc biệt chú trọng công tác bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tự nhiên thông qua kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động đánh bắt thủy sản trên địa bàn; kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi sử dụng chất nổ, xung điện hay lưới có mắt nhỏ mang tính tận diệt. Đồng thời, định kỳ tổ chức các đợt thả cá giống tái tạo nguồn lợi thủy sản trên lòng hồ.

Ông Tòng Xuân Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, cho biết: Quỳnh Nhai xác định, nuôi thủy sản là một trong những ngành nghề chủ lực giúp khai thác, tận dụng lợi thế của địa phương, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Xã chủ trương tiếp tục duy trì và nâng cao các sản phẩm OCOP từ thủy sản và phối hợp với các ngành, đơn vị, doanh nghiệp trong việc nghiên cứu, sản xuất các sản phẩm chế biến từ thủy sản trong thời gian tới. Đồng thời, tăng cường các hoạt động xúc tiến, quảng bá, kết nối giúp HTX và người dân tiêu thụ sản phẩm.  

Việc khai thác tốt tiềm năng mặt nước kết hợp với tư duy mới trong chế biến, tiêu thụ sản phẩm đang giúp đem lại khởi sắc cho nghề nuôi và khai thác thủy sản ở Quỳnh Nhai. Sản xuất thủy sản theo hướng chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm sẽ là giải pháp lâu dài để phát triển nghề nuôi thủy sản tại vùng lòng hồ theo hướng bền vững.