Toàn tỉnh hiện có 6.132 ha chè, sản lượng chè búp tươi ước đạt trên 56.000 tấn/năm. Cây chè phát triển  tại các xã, phường trên cao nguyên Mộc Châu, các xã Bình Thuận, Mường É, Phiêng Cằm, Tà Xùa, Phiêng Khoài, Tô Múa… Cây chè có lịch sử bén rễ, ươm mầm hàng trăm năm tại vùng đất Sơn La; nhiều vùng trồng chè được Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam, như: Quần thể 57 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại Công ty cổ phần chè Cờ Đỏ Mộc Châu, phường Thảo Nguyên; quần thể 200 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại bản Bẹ, xã Tà Xùa; 105 cây chè Shan tuyết tại bản Pàn Ngùa và Cho Đáy, xã Tô Múa; 9 cây chè Shan tuyết cổ thụ ở bản Ôn Ốc, xã Chiềng Hặc.

 Điểm chung ở các vùng có cây chè cổ thụ đều nằm ở độ cao trên 1.000 m so với mặt nước biển, có thời gian trồng từ 100 – 200 năm. Cây chè cổ thụ cao từ 2-3m, thân cây trắng mốc, búp, lá chè phủ một lớp lông tơ mỏng giống như tuyết. Chè cổ thụ sau khi được chế biến có vị chát đắng nhẹ lúc ban đầu nhưng để lại hậu vị ngọt rất sâu, được rất nhiều người ưa chuộng. Hiện nay, nhiều vùng chè cổ thụ này đã trở thành những điểm đến khám phá  hấp dẫn, trải nghiệm  thú vị đối với du khách.

Ông Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Không dừng lại ở mở rộng diện tích và tăng sản lượng, tỉnh Sơn La xác định muốn cây chè “đứng vững” thì phải đi bằng con đường nâng cao chất lượng. Vì vậy, các sở, ngành đã phối hợp chặt chẽ với địa phương, doanh nghiệp, HTX hỗ trợ nông dân thâm canh theo hướng ứng dụng công nghệ cao, sản xuất VietGAP, hữu cơ, gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Những vùng chè công nghệ cao dần hình thành, tiêu biểu là vùng nguyên liệu của Vinatea Mộc Châu, phường Thảo Nguyên hiện quản lý trên 550 ha chè, chủ yếu là giống chè Shan Tuyết Mộc Châu được trao Chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý; sản lượng chè búp tươi hàng năm đạt trên 10.000 tấn, sản xuất 2.300 tấn chè thành phẩm, xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chế biến tiêu thụ cho toàn bộ 1.952 hộ trồng chè đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội.

Ông Lê Chí Long, Giám đốc Vinatea Mộc Châu, thông tin: Nhiều năm qua, Công ty đã thực hiện mô hình sản xuất chè theo chuỗi giá trị. Các khâu từ trồng, chăm sóc, thu hái đến thu gom chế biến và phân phối tiêu thụ đều được kiểm soát theo hợp đồng nhằm tạo sản phẩm an toàn cho sức khỏe người dùng, có truy xuất nguồn gốc, hướng đến nền sản xuất nông nghiệp bền vững, hiện đại, mang lại giá trị kinh tế cao.

Điểm nổi bật của ngành chè Sơn La khi trước đây chè chủ yếu tiêu thụ ở dạng thô, hiện nay, chế biến sâu đã trở thành “đòn bẩy” nâng cao giá trị gia tăng. Hiện nay, toàn tỉnh có hơn 20 doanh nghiệp, HTX chế biến chè. Các doanh nghiệp, HTX mạnh dạn đầu tư dây chuyền hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm từ chè xanh, chè đen đến Ô long, Shan tuyết cao cấp. Toàn tỉnh hiện có 5 sản phẩm chè được bảo hộ nhãn hiệu mang địa danh, như: Chỉ dẫn địa lý Chè Shan tuyết Mộc Châu; nhãn hiệu chứng nhận Chè Ô long Mộc Châu, Chè Phổng Lái; nhãn hiệu tập thể Chè Tà Xùa Bắc Yên. Đặc biệt, Chè Shan tuyết Mộc Châu đã được bảo hộ tại Thái Lan – “tấm hộ chiếu” quan trọng để chè Sơn La bước ra thị trường quốc tế. Nhiều sản phẩm chè của các HTX được công nhận sản phẩm OCOP cấp tỉnh.

Một hướng đi khác cũng được chính quyền và doanh nghiệp chè ở Sơn La tích cực triển khai, đó là kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch sinh thái. Hiện, trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều sản phẩm du lịch sinh thái, trải nghiệm gắn với cây chè, như: Làng chè của Vinatea Mộc Châu; khu vực đồi chè trái tim, đồi chè vân tay, vùng nguyên liệu chất lượng cao gắn với phát triển du lịch sinh thái của Công ty TNHH Chè Mộc Sương, xã Tân Yên; trải nghiệm đồi chè tại Mocha Hill, phường Thảo Nguyên; khu vực đồi chè của xã Bình Thuận... Đến đây, du khách sẽ ấn tượng bởi vẻ đẹp xanh tươi ngút ngàn của những đồi chè, tham gia các hoạt động trải nghiệm nông nghiệp để làm người nông dân thực thụ, từ hái chè, chế biến chè, thưởng thức những tách trà thơm phức.

Nằm dưới chân đèo Pha Đin huyền thoại, xã Bình Thuận hiện có gần 1.000 ha chè. Những nương chè là bức tranh xanh mướt trải dài, uốn lượn trên khắp các triền đồi, tạo khung cảnh lãng mạn, thơ mộng, bình yên, thu hút nhiều du khách đến tham quan, trải nghiệm. Ông Dương Gia Định, Chủ tịch UBND xã Bình Thuận, thông tin: Cây chè đã tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động và góp phần xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Xã tiếp tục vận động người dân chăm sóc chè theo quy trình kỹ thuật, mở rộng liên kết với doanh nghiệp, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu chè Bình Thuận. Đồng thời, gắn trồng chè với du lịch nông nghiệp trải nghiệm.

Để cây chè phát triển bền vững, mang lại thu nhập ổn định cho người dân, tỉnh Sơn La tiếp tục khuyến khích và tạo điều kiện tập trung đất đai hình thành vùng sản xuất tập trung; ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông tại các vùng chuyên canh chè; xây dựng thương hiệu, quảng bá các sản phẩm du lịch nông nghiệp tại vùng chè; thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào phát triển vùng chè chủ lực gắn với du lịch nông nghiệp sinh thái. Khuyến khích nhân dân sản xuất chè ứng dụng công nghệ cao, sinh học, sản xuất nông nghiệp hữu cơ,  theo hướng an toàn; hỗ trợ nhân dân liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm; hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá, xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm chè; đa dạng hóa sản phẩm, chú trọng tăng nhanh tỷ trọng những sản phẩm có giá trị cao và sản phẩm mới./.