Mô hình trồng cam đường canh tại bản Văn Yên, xã Mường Thải.

Anh theo em về thăm Mường Thải,

Vào mùa cam chín, má đỏ hồng.

Em cười bẽn lẽn sau tán lá

Ngọt mát cam lành đất Phù Hoa.

Mấy năm nay, cứ vào dịp Tết Nguyên đán, vùng đất Mường Thải lại nhộn nhịp những chuyến xe ngược xuôi chở đầy những trái cam vàng chín mọng -  đặc sản nổi tiếng của vùng đất đi đến khắp mọi miền. Dù chưa chính thức có thương hiệu, nhưng cam Mường Thải đang được thị trường ưa chuộng và dần trở thành một trong những cây trồng chủ lực mang lại thu nhập chính cho người dân nơi dây.

Dọc hai bên đường bê tông dẫn vào HTX cam Văn Yên, các vườn cam vinh đang độ chín vàng, cam đường canh xanh mướt quả sai trĩu cành. Tiếp đón chúng tôi tại trụ sở HTX, Ông Nguyễn Văn Ngân, Giám đốc HTX trồng cam Văn Yên, người đầu tiên đưa cây cam đến với đất Mường Thải, kể lại:  Năm 2010, được tham quan một số mô hình trồng cam ở Cao Phong (Hòa Bình), tôi quyết định đưa 800 cây cam đường canh, lấy giống từ huyện Văn Giang (Hưng Yên) vào trồng thử nghiệm trên khu đất trang trại của gia đình. Sau một thời gian chăm bón, đến năm thứ ba, cây bắt đầu cho thu hoạch lứa quả đầu tiên. Vụ đầu tiên, thu hoạch gần 14 tấn cam, trừ hết chi phí, thu lãi 120 triệu đồng, từ đó, cây cam đường canh chính thức có mặt ở Mường Thải.

Đưa chúng tôi đi thăm vườn cam đang vào độ chín, mấy công nhân đang cẩn thận cắt từng quả cam đặt vào rổ nhựa. Ông Ngân bảo thu hoạch cam cũng phải nhẹ nhàng, nếu không cam bị dập vỏ, không bảo đảm chất lượng. HTX cam Văn Yên hiện có 7 thành viên với 12 ha cam, trong đó có 8,5 ha cam vinh và 3,5 ha cam đường canh. Riêng gia đình ông Ngân có hơn 1,5 ha, với 800 gốc cam đang cho thu hoạch, năm nay dự kiến thu từ 45-50 tấn quả, với giá cam đường canh đầu mùa 35.000 đồng/kg, cam vinh 25.000 đồng/kg, năm nay, gia đình ông Ngân thu khoảng 1,3 tỷ đồng.

Rời vườn cam đường canh nhà ông Ngân, chúng tôi đến thăm vườn cam của gia đình ông Nguyễn Văn Tuân, bản Phúc Yên, hộ có diện tích cam lớn nhất vùng với hơn 3ha cam vinh. Bắt đầu trồng cam từ năm 2013 với hơn 1.000 gốc, năm nay là năm đầu tiên vườn cam cho thu hoạch nên ông Tuân rất phấn khởi, ông cho biết: Vì là năm đầu tiên cho quả nên năng suất chưa cao, nhưng chất lượng quả rất tốt, từ đầu vụ đến giờ, đã xuất bán hơn 5 tấn cam, thu về 110 triệu đồng. Sắp tới, gia đình sẽ đầu tư hệ thống nước tưới và bón phân theo công nghệ mới để cây phát triển tốt và cho chất lượng quả cao hơn.

Năm nay, người trồng cam ở Mường Thải càng phấn khởi bởi cam ra quả đều và đẹp. Thời điểm này, cam Mường Thải bắt đầu được bán ra thị trường, không chỉ các thương lái trong tỉnh mà còn từ Phú Thọ, Yên Bái, Hà Nội đều tìm về tận vườn để mua. Cam Mường Thải được trồng tập trung ở 2 bản Văn Yên và Phúc Yên. Mỗi năm, tổng sản lượng ước đạt gần 2.000 tấn. Năm nay,có thể tăng lên đến 3.000 tấn. Mường Thải có 2 loại cam chính là cam vinh và cam đường canh. Cam Vinh cho thu hoạch từ giữa tháng 10 đến hết tháng 11 âm lịch; cam đường canh thu hoạch từ tháng 11 âm lịch đến tháng giêng năm sau, vào thời điểm giáp Tết, giá cam đường canh có thể tăng lên đến 100.000 đồng/kg.

Ông Đỗ Hồng Tốt, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Thải cho biết: Cùng với cơ cấu cây cam vào danh sách những cây trồng chủ lực, xã cũng đang tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn của huyện tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho các hộ trồng cam, đồng thời, tổ chức cung ứng cây giống cho các hộ đăng ký trồng mới. Năm 2016, xã đã cung ứng trên 20.000 cây cam giống các loại cho 240 hộ trên địa bàn. Hiện nay, toàn xã Mường Thải có 150 ha cam, trong đó 98 ha đã cho thu hoạch. Để xây dựng thương hiệu cam Mường Thải, nâng cao uy tín sản phẩm trên thị trường, xã đang khuyến khích bà con thành lập HTX, tổ hợp tác để liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Rời những vườn cam Mường Thải khi trời đã ngả về chiều, trong cái bắt tay thật chặt, Phó Chủ tịch UBND xã Đỗ Hồng Tốt như chưa muốn kết thúc câu chuyện, ông hào hứng: Năm 2015, chúng tôi thống kê được có 4 hộ thu nhập trên 500 triệu đồng, 9 hộ thu nhập từ 100-300 triệu đồng. Năm nay giá cam còn cao hơn năm trước, Mường Thải chắc chắn sẽ có tỷ phú trồng cam. Công lao chăm bón, vun trồng và những giọt mồ hôi của người nông dân Mường Thải đã gieo nên những mùa cam thơm ngọt hôm nay.