Cách trung tâm xã hơn 15 km, bản Nậm Nghẹp có 66 hộ với hơn 350 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Từ năm 2019 đến nay, bản được giao quản lý, bảo vệ 11.200 ha rừng và luôn duy trì ổn định diện tích được giao. Riêng năm 2025, bản được chi trả hơn 2,3 tỷ đồng từ chính sách DVMTR. Anh Kháng A Sáy, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản, cho biết: Nguồn tiền DVMTR đã trở thành động lực để người dân gắn bó với rừng,  chủ động bảo vệ và phát triển kinh tế dưới tán rừng. Hiện nay, bản có hơn 50 ha thảo quả, 4 ha sa nhân và khoảng 5 ha sâm Ngọc Linh trồng dưới tán rừng. Nhờ nguồn thu ổn định từ rừng, nhiều hộ có thêm điều kiện đầu tư sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập.

Không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho từng hộ dân, nguồn tiền DVMTR còn được cộng đồng thống nhất dành một phần để đầu tư các công trình phục vụ dân sinh. Năm 2025, bản Nặm Nghẹp đã trích hơn 1,2 tỷ đồng để bê tông hóa tuyến đường nội bản và tuyến đường vào khu sản xuất, bảo vệ rừng dài 5 km, rộng 3,5 m. Công trình hoàn thành đã tạo thuận lợi cho việc đi lại, vận chuyển nông sản, đồng thời hỗ trợ hiệu quả công tác tuần tra, quản lý và bảo vệ rừng.

Còn tại bản Nà Tâu, với 263 hộ, hơn 1.417 nhân khẩu, đều là đồng bào dân tộc Thái, cũng đang quản lý, bảo vệ hơn 960 ha rừng, năm 2025, được chi trả khoảng 680 triệu đồng, giúp nhiều hộ dân đầu tư phát triển chăn nuôi, mua sắm nông cụ, mở rộng sản xuất và cải thiện đời sống. Anh Tòng Văn Soi, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản, cho biết: Người dân trong bản xác định bảo vệ rừng chính là bảo vệ sinh kế lâu dài của mình. Từ nguồn tiền DVMTR, bản đã trích gần 250 triệu đồng để đổ bê tông tuyến đường vào khu sản xuất dài 4,4 km, rộng 3m, kết nối với bản lân cận. Tuyến đường hoàn thành đã tạo thuận lợi cho việc đi lại, vận chuyển nông sản và mở ra thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân.

Phát huy hiệu quả nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng, từ năm 2025 đến nay, xã đã huy động thêm các nguồn lực đầu tư xây dựng 21 km đường bê tông; lắp đặt 680 đèn năng lượng mặt trời tại các bản; xây dựng 4 cầu treo, 4 cầu tràn phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân; xây dựng 1 điểm trường tại bản Pú Dảnh, 2 nhà bếp ăn cho Trường THCS và Trường Mầm non; xây dựng 3 nhà vệ sinh cho các điểm trường; đồng thời trồng 1.000 cây mai anh đào, 20.900 cây hoa cẩm tú cầu, góp phần chỉnh trang cảnh quan nông thôn và phát triển du lịch cộng đồng.

Nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, xã Ngọc Chiến duy trì 15 tổ bảo vệ rừng tại các bản, tổ chức tuần tra định kỳ hằng tháng. Trong mùa khô và thời điểm cao điểm phòng cháy, chữa cháy rừng, các tổ tăng cường tuần tra hằng tuần. Bên cạnh đó, xã đã phối hợp với Chi nhánh Khu vực I, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, Hạt Kiểm lâm khu vực XIII và Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường La thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện tốt các quy định về quản lý, bảo vệ rừng và sử dụng nguồn tiền DVMTR đúng quy định.

Bên cạnh đó, xã Ngọc Chiến đã gắn bảo vệ, phát triển rừng với phát triển du lịch trải nghiệm. Tại các bản Lướt, Nậm Nghẹp, Nà Tâu, nhiều hộ dân đã tận dụng lợi thế cảnh quan thiên nhiên, những cánh rừng nguyên sinh và bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc để phát triển dịch vụ du lịch trải nghiệm, lưu trú và ẩm thực, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Nguyễn Sơn Lâm, Chủ tịch UBND xã Ngọc Chiến, thông tin: Việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR đã tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Nếu trước đây mỗi năm trên địa bàn xảy ra khoảng 10-15 vụ vi phạm lâm luật và cháy rừng, thì nay giảm còn 3-5 vụ. Thời gian tới, địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng rừng, sử dụng hiệu quả nguồn thu từ DVMTR gắn với phát triển sinh kế bền vững, phát triển du lịch sinh thái và kinh tế lâm nghiệp, góp phần xây dựng Ngọc Chiến trở thành địa phương phát triển theo hướng kinh tế xanh.

Chi trả DVMTR đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở Ngọc Chiến. Khi quyền lợi gắn với trách nhiệm, mỗi cánh rừng không chỉ được gìn giữ tốt hơn mà còn trở thành “nguồn vốn xanh”, tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và góp phần xây dựng nông thôn ngày càng phát triển.