Ảnh 1: Anh Sa Văn Sứng, bản Xanh Vàng, xã Tường Phong (Phù Yên) đánh bắt cá ngần bằng vó đèn. 

Ảnh 2: Cá ngần sông Đà.                                                                                                                            

Mùa đánh bắt cá ngần trên lòng hồ sông Đà bắt đầu từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 7 trên khắp địa bàn các huyện Quỳnh Nhai, Mường La, Bắc Yên, Phù Yên. Chúng tôi về vùng lòng hồ xã Tường Phong (Phù Yên) đúng dịp bà con ở đây tập trung đánh bắt cá ngần. Cả xã có khoảng 10 chiếc thuyền, cùng với 50 – 60 chiếc vó đèn của bà con ven sông cùng tham gia đánh bắt. Tìm hiểu được biết, bà con có hai cách đánh bắt cá ngần, đó là: Dùng vó đèn đánh bắt ban đêm và vó thuyền đánh bắt cả ngày lẫn đêm. Đánh vó đèn là cách sử dụng vó cước mắt nhỏ xuyên vào hai thanh sắt vuông hoặc cán tre dài từ 6-8 m, một đầu cố định vào mũi thuyền, một đầu mở rộng vó theo hình chữ A, dùng thuyền máy đẩy dọc theo lòng sông để xúc vớt cá ngần.

Chúng tôi được anh Sa Văn Sứng, bản Xanh Vàng (xã Tường Phong) cho phép cùng đi đánh bắt cá ngần bằng vó đèn. Tầm 3 giờ sáng, vùng ven sông trời tối, gió thổi mạnh, anh Sứng chuẩn bị sẵn đèn pin, bóng điện, bình ắc-quy, rổ, chậu và vợt tay. Men theo bờ sông xuống thuyền chèo ra, anh Sứng nhanh nhẹn mắc bóng điện lên sào tre, đấu dây vào bình ắc-quy, khi bóng điện sáng, anh dùng tời tay hạ vó. Anh Sứng chia sẻ: Tôi không đánh bắt cá ngần bằng vó thuyền vì chi phí cao, tốn nhiều thời gian, lại cần nhiều người. Chỉ với 2 vó đèn, mỗi đêm tôi đánh bắt được từ 5-7 kg cá ngần. Để bắt cá ngần, người ta không cần thả mồi, vì khi nhìn thấy ánh sáng đèn, từng đàn cá ngần sẽ tự bơi vào và mắc vó. Đêm hôm đó, anh Sứng cất 4 mẻ, thu hơn 3 kg cá ngần, anh bảo, sẽ bán cho thương lái với giá 100 nghìn đồng/kg.

Cũng qua anh Sứng, chúng tôi biết, cá ngần có thể chế biến thành nhiều món ăn rất ngon và lạ, như: Chả cá ngần; cá ngần gói lá chuối hấp cách thủy; cá ngần chiên giòn; canh chua cá ngần; gỏi cá ngần... nhưng đơn giản, dễ làm nhất vẫn là chả cá ngần. Khi làm chả, cá ngần rửa sạch, trộn với thịt băm, thêm gia vị, ít rau thì là, hành và trứng gà, cuốn lá lốt, rán giòn - vậy là đã được món ăn ngon, giàu dinh dưỡng.

Hàng ngày, thuyền của các tiểu thương thu mua cá thường ghé vào mua cá ngần của bà con ven sông. Ông Trần Xuân Quý, xã Tạ Khoa (Bắc Yên) nói:  3 năm nay, đến mùa cá ngần, tôi đều đi thu mua cá, bà con đánh bắt được bao nhiêu tôi thu mua hết bấy nhiêu, giá khoảng từ 100 - 120 nghìn đồng/kg. Cá ngần ướp đá lạnh để chuyển về Hà Nội, Hưng Yên, Phú Thọ... bán cho các nhà hàng, mỗi chuyến từ 5-7 tạ,  nhưng vẫn không đủ cung cấp cho các mối hàng, vì nhu cầu khách hàng tăng rất nhanh.

Đánh bắt cá ngần không chỉ tạo thêm việc làm mà còn góp phần tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống người dân vùng lòng hồ. Song, để bảo vệ nguồn lợi thủy sản một cách bền vững, UBND các xã ven sông, lòng hồ các huyện Phù Yên, Quỳnh Nhai, Bắc Yên, Mường La cần tuyên truyền để người dân khai thác, đánh bắt hợp lý, không ảnh hưởng đến các loài cá tự nhiên khác, tránh tình trạng khai thác tận diệt, quá mức cho phép.