Dịch vụ logistics chưa đáp ứng nhu cầu

Sơn La hiện có khoảng 900 doanh nghiệp, HTX, hộ kinh doanh được cấp phép kinh doanh trong lĩnh vực vận tải. Có 6 chi nhánh, đại lý của các doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát, gồm: VNPost, Viettel, Viettel Post, J&T Express, Giaohangnhanh, Giaohangtietkiem, Nhật Tín. Ngoài ra, việc chuyển phát các loại hàng hóa có khối lượng và giá trị nhỏ còn thực hiện thông qua việc ký gửi hàng đối với hệ thống xe khách kết nối 23 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Hệ thống kho, bãi, nhà lạnh phục vụ cho mục đích tập kết, bảo quản hàng đã được đầu tư xây dựng, với 8 cơ sở được cấp mã cơ sở đóng gói quả tươi xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, phần lớn các HTX tự đặt hàng nhập bao bì về đóng sản phẩm thủ công, không phải do các đơn vị logistics hay xuất khẩu chuyên nghiệp thực hiện.

Về hạ tầng giao thông, Sơn La hiện có hai phương thức vận tải hàng hóa là đường bộ và đường thủy nội địa, song hoạt động chủ yếu vẫn dựa vào đường bộ do hạ tầng đường thủy chưa được đầu tư đồng bộ. Hệ thống đường bộ, gồm quốc lộ 6 và các tuyến tỉnh lộ, nhiều đèo dốc, cầu yếu, mặt đường hẹp, gây khó khăn cho phương tiện cỡ lớn như container, xe đầu kéo tiếp cận khu vực nông thôn, trung tâm xã, cụm xã và vùng sản xuất để bốc xếp, thu mua nguyên liệu. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất tại các cửa khẩu Chiềng Khương và Lóng Sập còn hạn chế, khiến giá trị hàng hóa thông quan thấp và thiếu ổn định.

Sự thiếu hụt này đã gây khó khăn cho các doanh nghiệp. Ông Vũ Việt Thắng, Giám đốc Công ty CP Phúc Sinh Sơn La, chia sẻ: Công ty phải chi hàng trăm triệu đồng mỗi năm để gửi mẫu kiểm định về Hải Phòng và vận chuyển cà phê vào tận Bình Dương để đóng gói sản phẩm.

Tương tự, HTX Kiên Cường, xã Phiêng Khoài chưa có kho lạnh, xe lạnh nên việc thu mua, vận chuyển quả tươi gặp không ít khó khăn. Bà Đinh Thị Mây, Giám đốc HTX, cho biết: Để đóng gói, vận chuyển trái cây, chúng tôi phải thuê xe lạnh với chi phí khá cao. Cộng thêm, bao bì sản phẩm cũng phải đặt mua từ cơ sở sản xuất ngoài tỉnh, khiến đội chi phí, giảm lợi nhuận.

Việc thiếu cơ sở chuyên sản xuất các vật liệu, sản phẩm phục vụ hoạt động bao trái, đóng gói, xuất khẩu, cộng thêm việc thiếu dịch vụ phân tích, kiểm định chất lượng nông sản trong tỉnh, đã khiến chi phí dịch vụ logistics mà doanh nghiệp, HTX phải chi trả chiếm từ 19% - 22% giá thành sản phẩm.

Thu hút đầu tư dịch vụ logistics

Theo quy hoạch tỉnh Sơn La thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1676/QĐ-TTg ngày 25/11/2023, tỉnh Sơn La quy hoạch 2 trung tâm logistics tại khu vực Mộc Châu gắn với tuyến quốc lộ 6, đường bộ cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu và khu vực Mai Sơn gắn với Khu công nghiệp Mai Sơn và Cảng hàng không Nà Sản.

Ngoài ra, Sở Công Thương và các sở, ngành, địa phương đang quan tâm khuyến khích thu hút đầu tư vào các loại hạ tầng logistics như: Hệ thống kho bãi, điểm trung chuyển và sang tải hàng hóa được bố trí tại các giao lộ, cửa ngõ vào đô thị, vùng nguyên liệu, khu, cụm công nghiệp. Tập trung đầu tư hạ tầng Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập; xây dựng nhà xưởng sản xuất vật liệu, vật tư phục vụ sản xuất và xử lý nông sản sau thu hoạch, như túi bao quả, hộp, bao bì... Phát triển cơ sở sơ chế, chế biến, bảo quản và đóng gói nông sản.

Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quốc Khánh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, đề xuất: Tỉnh cần tiếp tục kiến nghị Trung ương và huy động tối đa nguồn lực địa phương để đầu tư đồng bộ hạ tầng, trọng tâm là xây dựng hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics cho nông sản, các trạm trung chuyển và sơ chế hiện đại tại vùng nguyên liệu. Đồng thời, nâng cấp giao thông huyết mạch kết nối cảng biển, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế tổn thất sau thu hoạch, kéo dài bảo quản và tạo thuận lợi cho nông sản Sơn La mở rộng xuất khẩu, nâng cao giá trị, năng lực cạnh tranh.

Theo các chuyên gia, có hai mô hình để tỉnh Sơn La nghiên cứu, đó là xây dựng những doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trọn gói hoặc khuyến khích việc kết hợp, hợp tác giữa các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ logistics đơn lẻ từng công đoạn với nhau dưới mái nhà chung là Hiệp hội dịch vụ logistics địa phương.

Ông Hà Như Huệ, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Sở đã tổ chức các đoàn khảo sát, học tập kinh nghiệm tại một số tỉnh, thành; đồng thời kêu gọi doanh nghiệp logistics đến nghiên cứu, đầu tư tại Sơn La; phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp cung cấp thông tin về hạ tầng, chính sách thu hút đầu tư, định hướng phát triển logistics và thương mại điện tử cho Liên chi hội Bất động sản công nghiệp Việt Nam; cung cấp dữ liệu về hạ tầng logistics, biên giới cho đoàn khảo sát của Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương, phục vụ nghiên cứu giải pháp tăng cường kết nối logistics Việt Nam - Lào.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng khuyến khích các doanh nghiệp liên kết với các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ logistics hàng đầu của Việt Nam, như Viettel Post - doanh nghiệp logistics uy tín. Ông Lê Đức Luật, Giám đốc Công ty CP Bưu chính Viettel Chi nhánh Sơn La, chia sẻ: Viettel Post đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ tiêu thụ nông sản, như thuê kho lưu động 2.000 m² phục vụ bán hàng online; hướng dẫn nông dân bán hàng tại vườn qua các nền tảng như TikTok, Facebook; thành lập các điểm kết nối lưu động để rút ngắn thời gian trung chuyển, đảm bảo điều kiện vận chuyển nông sản an toàn, nhanh chóng đến tay khách hàng.

Phát triển dịch vụ logistics chuyên nghiệp, đồng bộ ở Sơn La là giải pháp then chốt giúp giảm áp lực thời vụ, hạn chế tình trạng nông sản bị ép giá. Huy động đồng bộ các nguồn lực - từ cơ chế, chính sách, hạ tầng giao thông kết nối vùng miền, đến sự tham gia của doanh nghiệp lớn và hợp tác giữa doanh nghiệp địa phương - sẽ là “chìa khóa” giảm chi phí logistics, mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho nông sản. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Sơn La trở thành trung tâm nông nghiệp xanh, công nghệ cao và du lịch sinh thái của vùng Tây Bắc theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030.