Câu chuyện về hành trình của cây cà phê ở đây ai cũng biết, vào những năm đầu của thập kỷ 90, theo chủ trương của tỉnh, cây cà phê được trồng tại xã Chiềng Ban với gần 100 ha. Khi chuyển đổi sang trồng cà phê Arabica có cả thành công và thất bại, nhiều trận sương muối gần như làm cháy hoàn toàn diện tích cà phê, nhưng người nông dân vẫn quyết tâm gắn bó với loại cây này.

Ông Hoàng Văn Xương, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Ban, cho biết: Năm 2003, Chiềng Ban có 179 ha cà phê, thấy hiệu quả kinh tế cao nên diện tích cà phê cứ thế tăng lên, đến nay, hầu hết diện tích của xã trồng cà phê. Cây cà phê đã đem lại bộ mặt đổi mới cho xã Chiềng Ban.

Chiềng Ban hôm nay có tới 1.200 ha cà phê, trở thành “thủ phủ” của cà phê Sơn La. Chất đất, khí hậu đã tạo nên hạt cà phê Arabica chất lượng cao, hương vị khác biệt, tạo lợi thế cạnh tranh, góp phần đưa cà phê Sơn La trở thành “tâm điểm” của ngành cà phê toàn vùng Tây Bắc. Mừng nhất là vụ cà phê năm 2017, Chiềng Ban được huyện Mai Sơn chọn làm nơi tổ chức lễ hội cà phê gắn với công bố chỉ dẫn địa lý cà phê Sơn La. Đây chính là sự hoạch định đúng đắn về tập trung chuyên canh cà phê, khẳng định một cây trồng có tiềm năng lớn, đặc biệt là tín hiệu vui cho hàng nghìn hộ nông dân trồng cà phê của tỉnh, mở ra một hướng đi mới trong việc cơ cấu lại hệ thống tổ chức sản xuất, thu mua, chế biến, tạo ra sản phẩm cà phê uy tín, cung cấp cho thị trường trong nước và phục vụ xuất khẩu.

Nằm trong quy hoạch phát triển của cây công nghiệp chủ lực của tỉnh, cây cà phê Sơn La hiện được trồng chủ yếu là cà phê Arabica tại các vùng đất có độ cao từ 600m - 800m so với mặt nước biển, thuộc đất đỏ đá vôi có tầng dày và độ phì nhiêu khá cao, phù hợp cho cây cà phê Arabica sinh trưởng, phát triển tốt, cho chất lượng cao tương đương với cà phê Arabica nổi tiếng thế giới của Brazil. Diện tích cà phê ngày càng được mở rộng, đến nay, toàn tỉnh có trên 12.000 ha, trồng chủ yếu tập trung tại các huyện: Mai Sơn, Thuận Châu, Yên Châu, Sốp Cộp  và Thành phố. Sản lượng cà phê quả đạt từ 200-250 nghìn tấn; cà phê nhân đạt 40.-45 nghìn tấn. Sản phẩm cà phê được đánh giá cao về chất lương, được xuất khẩu sang một số nước Mỹ, Nhật, EU... Một số doanh nghiệp đã tiếp cận để chế biến sản phẩm cà phê và đặt tên nhãn hiệu, như cà phê Zabica, cà phê Minh Tiến...

Phát triển cà phê tập trung ở những vùng lợi thế, chú trọng đầu tư thâm canh, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm là một trong những ưu tiên của tỉnh. Ngành nông nghiệp và các địa phương tập trung hướng dẫn, tập huấn kỹ thuật cho nông dân, khuyến khích các doanh nghiệp, HTX đầu tư, liên kết để trồng và tiêu thụ cà phê. Bên cạnh đó, tỉnh ta cũng ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất, phát triển cà phê theo hướng bền vững; chú trọng việc nghiên cứu thực hiện các mô hình trồng cây có tán che cho cà phê, đặc biệt là từ năm 2014 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã triển khai thí điểm mô hình tưới nhỏ giọt theo công nghệ ISRAEL cho cây cà phê tại xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn với 7 hộ, 7,65 ha; xã Phỏng Lái, huyện Thuận Châu 2 hộ, quy mô 6,2 ha; xã Chiềng Cọ, Thành phố với 35 hộ tham gia, quy mô 10 ha. Kết quả, diện tích cây cà phê thực hiện mô hình được chăm sóc theo đúng quy trình, cây có sức sống, hoa và đậu quả tốt, ít nhiễm sinh vật gây hại, cành nhánh dự bị tốt cho vụ sau, cho năng suất và sản lượng cao hơn so với diện tích không áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt Israel.

Theo quy hoạch, tỉnh ta phấn đấu đến năm 2020, diện tích cà phê của tỉnh đạt khoảng 15.000 ha, sản lượng từ 15.000-20.000 tấn cà phê nhân. Để cây cà phê phát triển bền vững, việc xây dựng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm cà phê Sơn La được tỉnh đặc biệt quan tâm, nhằm đưa các giải pháp thống nhất, như: Xây dựng các quy định trong quản lý chất lượng và bảo vệ danh tiếng cho sản phẩm cà phê Sơn La đối với thị trường trong nước và xuất khẩu; quy trình sản xuất, sơ chế, chế biến và thương mại sản phẩm; xây dựng bản đồ địa lý tương ứng với chỉ dẫn địa lý cà phê Sơn La; đăng ký bảo hộ và quản lý việc sử dụng địa danh “Sơn La” cho sản phẩm cà phê trên thị trường... Đây là những giải pháp cụ thể, khắc phục những vấn đề khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy sản xuất, liên kết sản xuất, sơ chế, chế biến và thương mại sản phẩm cà phê; đây cũng là giải pháp để nâng cao danh tiếng, quảng bá phát triển sản phẩm, thúc đẩy sản xuất của người dân, thu hút các doanh nghiệp đầu tư, xây dựng chuỗi giá trị mang lại lợi ích kinh tế cho người dân và doanh nghiệp.

Gần 3 thập kỷ, người dân Chiềng Ban nói riêng và hàng nghìn hộ trồng cà phê cả tỉnh nói chung đã đem theo niềm tin và quyết tâm để cây cà phê đạt được thành quả như ngày hôm nay. Chỉ dẫn địa lý sẽ mở ra triển vọng mới cho cà phê Sơn La, tạo chỗ đứng vững chắc để cà phê Sơn La tiếp tục phát triển bền vững, đem hương sắc cà phê Sơn La mãi vươn xa.