Nằm trên trục giao cắt giữa quốc lộ 37 và quốc lộ 43, xã Gia Phù có nhiều lợi thế về giao thương, tiêu thụ nông sản. Cùng với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, địa phương còn có nhiều sản vật đặc trưng như tỏi, gạo, rau màu, cây ăn quả có múi và những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Mường, Mông, Dao. Đây là cơ sở để Gia Phù phát triển các sản phẩm OCOP gắn với chế biến nông sản, ẩm thực, nghề truyền thống và du lịch trải nghiệm.

Đến nay, xã Gia Phù có 4 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, gồm: Rượu men lá Mường Tấc của HTX Tây Bắc Eco; Tỏi đen Phù Yên và Tỏi khô Phù Yên của HTX Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên; Điểm du lịch Khu di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp khu rừng bản Nhọt. Chương trình OCOP không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng nông nghiệp mà còn gắn với các giá trị văn hóa, lịch sử, mở ra hướng phát triển bền vững cho địa phương.

Là một trong những đơn vị tiên phong phát triển sản phẩm OCOP, HTX Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên đã lựa chọn hướng đi khác biệt là đầu tư chế biến sâu thay vì chỉ tiêu thụ tỏi tươi. HTX đã đầu tư hệ thống máy lên men tỏi đen, máy sấy, máy hút chân không và dây chuyền đóng gói với tổng kinh phí 200 triệu đồng. Ông Đinh Văn Bình, Giám đốc HTX Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên, thông tin: HTX có 8 thành viên và liên kết với khoảng 50-70 hộ dân trong và ngoài xã, xây dựng vùng nguyên liệu trên 10 ha để bao tiêu sản phẩm. Tỏi sau thu hoạch được phân loại, đóng gói, trong đó, tỏi cô đơn được thu mua với giá từ 130.000-150.000 đồng/kg và đưa vào quy trình lên men nghiêm ngặt trong khoảng 2 tháng để sản xuất tỏi đen. Đầu năm 2025, HTX tiếp tục nghiên cứu, đưa ra thị trường sản phẩm miến tỏi đen, từng bước đa dạng hóa sản phẩm chế biến.

Bình quân mỗi năm HTX tiêu thụ khoảng 400 kg tỏi khô nhiều nhánh và 250 kg tỏi khô cô đơn. Mục tiêu trong năm 2026 là hoàn thiện hồ sơ để nâng hạng các sản phẩm lên OCOP 4 sao; đồng thời đẩy mạnh tiêu thụ thông qua các nền tảng số, livestream "Chợ phiên OCOP Sơn La" và kết nối với các nhà sáng tạo nội dung để quảng bá sản phẩm.

Từ công thức làm men lá truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, HTX Tây Bắc Eco đã xây dựng quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát chất lượng từ nguồn nước, nguyên liệu đến quá trình lên men tạo sản phẩm rượu men lá Mường Tấc đáp ứng các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Bà Lại Thanh Phương, Giám đốc HTX Tây Bắc Eco, cho biết: Rượu men lá Mường Tấc hiện được HTX sản xuất theo quy trình khép kín với sản lượng khoảng 10.000 lít/năm. Sau khi sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, thương hiệu rượu men lá ngày càng được nhiều người tiêu dùng biết đến, tạo điều kiện thuận lợi để HTX đưa sản phẩm vào các hệ thống phân phối hiện đại và mở rộng thị trường. Nhờ đó, giá bán sản phẩm tăng khoảng 15%, hiện đạt 40.000 đồng/lít. Doanh thu từ sản phẩm rượu men lá vì vậy cũng tăng lên qua từng năm, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo việc làm và tăng thu nhập cho các thành viên HTX. Năm 2025, doanh thu của HTX đạt khoảng 800 triệu đồng, trong đó các sản phẩm OCOP chiếm khoảng 400 triệu đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 6 lao động và 8 lao động thời vụ với thu nhập bình quân khoảng 6 triệu đồng/người/tháng.

Hiện trên địa bàn xã có 6 HTX, tổ hợp tác và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm OCOP. Thông qua các chuỗi liên kết, nhiều hộ dân, nhất là hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã có việc làm và thu nhập ổn định. Các HTX tiếp tục hướng đến mục tiêu nâng hạng sản phẩm lên OCOP 4 sao, phát triển thêm các sản phẩm chế biến sâu như tỏi đen ngâm mật ong, miến tỏi đen và gắn sản xuất với phát triển du lịch trải nghiệm.  Bà Nguyễn Thị Huyền Trang, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Phù, cho biết: Đồng hành cùng các chủ thể OCOP, chính quyền xã đã lồng ghép nhiều nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ phát triển sản phẩm. Các HTX được hỗ trợ thiết kế bao bì, nhãn mác, đăng ký mã số, mã vạch, mã QR truy xuất nguồn gốc và đầu tư máy móc phục vụ chế biến. Đồng thời hỗ trợ các HTX đẩy mạnh chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại. Hiện các sản phẩm OCOP của xã đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop và Facebook. Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ các chủ thể ứng dụng công nghệ số, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với định hướng phát huy lợi thế nông nghiệp gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch, Gia Phù đang từng bước đưa các sản phẩm OCOP trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn. Từ những sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương, người dân không chỉ nâng cao thu nhập mà còn góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng thương hiệu nông sản vùng cao Sơn La ngày càng vươn xa trên thị trường.