Từ yêu cầu thực tế, khi phần lớn diện tích cà phê do các hộ dân trực tiếp sản xuất, việc nâng chất lượng vùng nguyên liệu vì thế bắt đầu từ từng vườn cây, từng hộ sản xuất. Việc đồng hành với người trồng tập trung vào hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, sử dụng vật tư hợp lý và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, năm 2026, mô hình “Canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu” được triển khai tại phường Chiềng Cơi và xã Bình Thuận với 6 hộ, trên diện tích 5,1 ha. Tham gia mô hình, các hộ được Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số tỉnh phối hợp với Hội Nông dân tỉnh và Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền hỗ trợ gần 7 tấn phân NPK, hơn 3,7 tấn phân bón hữu cơ vi sinh, cùng phân bón qua lá và các sản phẩm bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học.

Tham gia mô hình, các hộ dân được hỗ trợ phân bón theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây, hướng dẫn kỹ thuật về dinh dưỡng, cắt tỉa, tạo tán, quản lý cỏ dại, sử dụng nước và phòng trừ sâu bệnh. Người dân được thực hành ngay trên vườn, theo dõi sự phát triển của cây và điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp. Qua đó, kỹ thuật được cụ thể hóa thành từng thao tác trên cây, từng khâu trong quá trình chăm sóc.

Trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và sản xuất bền vững, việc đồng hành với người trồng cà phê được Sơn La triển khai từ nhiều năm qua, gắn với quá trình nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu. Từ năm 2015 đến nay, Sơn La đã triển khai nhiều chính sách, kế hoạch và dự án hỗ trợ người trồng tái canh, cải tạo diện tích già cỗi, phát triển sản xuất an toàn, bền vững, nâng cao năng lực HTX, chế biến và truy xuất nguồn gốc. Từ năm 2021 đến nay, nông dân toàn tỉnh đã thực hiện tái canh, cải tạo, ghép cải tạo gần 3.000 ha cà phê; hơn 1.100 ha được phát triển theo hướng cà phê đặc sản và trên 1.000 ha ứng dụng công nghệ cao. Hàng chục nghìn ha cà phê được cấp các chứng nhận sản xuất bền vững phục vụ xuất khẩu. Qua đó, góp phần thay đổi chất lượng vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, thu hái và sơ chế được chú trọng hơn trước.

Tại những vùng sản xuất trọng điểm cà phê của tỉnh đã hình thành mối liên kết giữa người dân, HTX và doanh nghiệp. Từ hỗ trợ giống, kỹ thuật chăm sóc, sử dụng phân bón hợp lý đến hướng dẫn thu hái, sơ chế, các yêu cầu về chất lượng ngày càng được đưa cụ thể vào sản xuất. Cùng với hỗ trợ trực tiếp tại vùng nguyên liệu, việc nâng cao năng lực cho HTX, doanh nghiệp cũng được chú trọng để tạo đầu ra ổn định cho người dân. Toàn tỉnh hiện có 28 doanh nghiệp, HTX tham gia liên kết sản xuất, chế biến, giúp kết nối người trồng với khâu thu mua, chế biến và tiêu thụ. Các chuỗi liên kết từng bước gắn sản xuất với yêu cầu của thị trường, tạo điều kiện để nâng giá trị sản phẩm.

Cùng với yêu cầu về chất lượng, quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với sản phẩm cà phê xuất khẩu vào thị trường EU. Theo đó, cà phê nhập khẩu phải chứng minh được sản xuất trên diện tích không có liên quan đến phá rừng sau ngày 31/12/2020, đồng thời xác định được vị trí địa lý và nguồn gốc vùng trồng. Với Sơn La, nơi hơn 90% sản lượng cà phê được xuất khẩu, trong đó có thị trường EU, yêu cầu này đặt ra nhiệm vụ phải quản lý chặt chẽ vùng nguyên liệu và nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc.

Trước yêu cầu đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp, HTX rà soát vùng nguyên liệu, từng bước chuẩn hóa thông tin về diện tích, vị trí sản xuất và nguồn gốc đất trồng cà phê. Trên cơ sở đó, xây dựng dữ liệu vùng trồng phục vụ quản lý chuỗi và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, hướng dẫn người dân, HTX áp dụng quy trình sản xuất bền vững, nâng cao chất lượng, thực hiện ghi chép và quản lý thông tin vùng trồng, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Với những thay đổi trong cách chăm sóc, sản xuất của người dân, chất lượng vùng nguyên liệu cà phê được chú trọng hơn, khả năng kiểm soát nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của thị trường cũng được nâng lên. Đây là cơ sở để Sơn La duy trì vùng cà phê theo hướng sản xuất bền vững, nâng giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân.