Hiện nay, xã Sông Mã có 3 điểm mỏ cát xây dựng thông thường được cấp phép khai thác, thuộc 2 đơn vị là Công ty cổ phần Quỳnh Ngọc và Công ty cổ phần Thành Nam. Thời gian qua, UBND xã tăng cường quản lý tài nguyên khoáng sản; chỉ đạo Công an xã phối hợp với các bộ phận chuyên môn thường xuyên tuần tra, giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản. Đồng thời, tuyên truyền, vận động các hộ dân sinh sống ven sông ký cam kết không khai thác cát trái phép, góp phần bảo vệ tài nguyên và giữ gìn trật tự trên địa bàn.

Ông Nguyễn Văn Tam, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Mã, cho biết: Địa phương tập trung kiểm soát chặt chẽ ranh giới, diện tích, công suất khai thác của các mỏ cát được cấp phép; đồng thời giám sát việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường, an toàn lao động và thực hiện nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp. Xã cũng tăng cường ngăn chặn hoạt động khai thác, vận chuyển cát trái phép, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm ngay từ đầu. Đến nay, các hộ dân ven sông đã chấm dứt tình trạng hút cát nhỏ lẻ; trên địa bàn không còn cơ sở hay trường hợp vi phạm.

Dưới sự giám sát của chính quyền địa phương, các doanh nghiệp khai thác cát như Công ty cổ phần Quỳnh Ngọc và Công ty cổ phần Thành Nam chủ động đầu tư thiết bị, lắp đặt hệ thống camera giám sát, bố trí nhân viên kiểm đếm phương tiện ra vào mỏ; đồng thời phối hợp với địa phương triển khai các biện pháp phòng, chống sạt lở bờ sông.

Ông Ngô Huân Sỹ, Quản lý khai thác cát, Công ty cổ phần Thành Nam, cho biết: Đơn vị chấp hành nghiêm các quy định về khai thác an toàn, sản lượng hiện đạt khoảng 70% mức được giao. Do chi phí xăng dầu và nhân công tăng, giá cát tại bãi hiện khoảng 260.000 đồng/m³, tăng khoảng 60.000 đồng/m³. Cước vận chuyển tăng cũng gây khó khăn cho việc cung ứng ở những địa điểm xa. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn duy trì 2–3 tàu hoạt động luân phiên, dự trữ khoảng 10.000 m³ cát tại bãi, bảo đảm việc làm cho người lao động và đáp ứng kịp thời nhu cầu xây dựng tại địa phương.

Đối với hoạt động sản xuất gạch xây dựng, xã Sông Mã tăng cường quản lý việc chấp hành các quy định về thủ tục pháp lý, đăng ký kinh doanh, sử dụng đất và vùng nguyên liệu theo quy hoạch. Cùng với đó, địa phương chú trọng kiểm tra công tác bảo vệ môi trường, xử lý khí thải, khói bụi trong quá trình vận hành lò nung; việc thực hiện các quy định về an toàn lao động, phòng, chống cháy nổ và chế độ, chính sách đối với công nhân địa phương.

Sau 5 năm tạm dừng hoạt động để tái cơ cấu và nâng cấp toàn diện với tổng vốn đầu tư khoảng 80 tỷ đồng, từ tháng 12/2025, Nhà máy gạch tuynel của Công ty cổ phần Gạch Tuynel Xum Côn đã vận hành trở lại với dây chuyền sản xuất hiện đại hơn, nâng cao công suất và đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Điểm nhấn của nhà máy là hệ thống thiết bị sản xuất trong nước chiếm 90%, kết hợp với hệ thống robot bốc xếp tự động nhập khẩu từ Nhật Bản, trị giá hơn 10 tỷ đồng.

Dây chuyền robot tự động hóa tại Nhà máy gạch Tuynel Cổ phần gạch Tuynel Xum Côn giúp nâng cao năng suất và ổn định giá thành sản phẩm.

Chia sẻ về hiệu quả của dây chuyền mới, ông Nguyễn Trọng Thắng, Phụ trách kỹ thuật, Nhà máy gạch Tuynel Xum Côn, cho biết: Việc đưa robot vào sản xuất giúp thay thế khoảng 40 lao động ở khâu nặng nhọc và tiết kiệm năng lượng. Hiện nhà máy duy trì công suất 1,2 triệu viên/tháng. Đơn vị cũng tận dụng tro bay, xỉ than từ các nhà máy nhiệt điện tại Quảng Ninh, Hải Dương làm nguyên liệu tạo nhiệt lượng đầu vào cho viên gạch, giúp hạ giá thành và giữ giá gạch xuất xưởng ổn định ở mức 1.480-1.550 đồng/viên. Nhờ hoạt động ổn định, nhà máy đảm bảo nguồn cung vật liệu dồi dào, giúp người dân địa phương không lo thiếu hàng hay ảnh hưởng tiến độ công trình.

Không chỉ giải bài toán về sản lượng và giá thành, yếu tố bảo vệ môi trường trong sản xuất vật liệu xây dựng cũng được đơn vị đặt lên hàng đầu. Với công nghệ lò nung Tuynel, thời gian nung khoảng 60 phút/gòng, toàn bộ lượng nhiệt dư thừa từ gạch thương phẩm được thu hồi dẫn sang hệ thống hầm sấy để làm khô gạch mộc trước khi đưa vào nung. Đối với khí thải, nhà máy áp dụng quy trình xử lý khép kín theo hướng dẫn của ngành Tài nguyên và Môi trường. Sử dụng hệ thống bể bơm cao áp tạo mù kết hợp với nước vôi trong tạo kiềm để dập bụi và khử khí độc hại. Nhờ vậy, khí thoát ra môi trường chủ yếu là hơi nước, không gây ô nhiễm khói bụi, đảm bảo hệ sinh thái và cây trồng khu vực xung quanh phát triển bình thường.

Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương trong công tác quản lý khoáng sản và môi trường, cùng sự chủ động đổi mới công nghệ, khắc phục khó khăn về chi phí đầu vào của các doanh nghiệp đã giúp Sông Mã duy trì nguồn cung vật liệu xây dựng, góp phần bình ổn thị trường, thúc đẩy tiến độ các công trình hạ tầng, dân sinh và phục vụ đắc lực mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội./.